Bolashaq mektebi: Qazaqstan bilim berý arqyly turaqtylyqty qalaı nyǵaıtady
ASTANA. KAZINFORM — Memlekettiń turaqtylyǵy resýrstardyń kólemimen nemese ekonomıkanyń aýqymymen ǵana emes, sonymen birge adamı kapıtaldyń deńgeıimen de aıqyndalady. Bul turǵyda Qazaq Expert Club áleýmettik salasynyń sarapshysy Nurjamal Imenovanyń paıymynsha, ár adam jastaıynan sapaly bilimge umtylýy kerek.
— Qazaqstandaǵy bastaýysh jáne orta bilim berýdiń kepildik berilgen kólemi júıesiniń qazirgi jaı-kúıin qalaı baǵalaısyz?
— El Konstıtýtsııasynda azamattardyń tegin orta bilim alý quqyǵy bekitilgen, sondaı-aq memleket mektepterdiń damýyna belsendi ınvestıtsııa salýdy jalǵastyryp keledi.
Bilim berý protsesterin tsıfrlyq tehnologııalar belsendi túrde tolyqtyryp jatyr. Bizde elektrondy oqytý platformalary, elektrondy jýrnaldar men qashyqtan bilim berý júıeleri quryldy.
Osy jyldyń aqpan aıynan bastap 165 myń qazaqstandyq pedagog ChatGPT — ChatGPT EDU bilim berý nusqasyna qol jetkizdi. Sonymen qatar, jańa mektepterdiń qurylysy jalǵasýda jáne oqýshy oryndarynyń tapshylyǵy máselesin sheshýge arnalǵan baǵdarlamalar iske asyrylyp otyr.
Degenmen, «qala-aýyl» qaǵıdaty boıynsha oqytý sapasyndaǵy, ınfraqurylymdaǵy jáne Internetke qoljetimdiliktegi teńsizdikti atap ótý mańyzdy. Bul rette aýyl mektepteri qalalyq oqý oryndarynan aıtarlyqtaı qalys keledi. Mektepterdiń shamadan tys júktelýi baıqalyp otyr, keıbireýleri eki aýysymda jumys isteýge májbúr, bul jaǵdaı balalarǵa teris áser etedi.
Muǵalimderdiń tapshylyǵy máselesi áli de aýyldaǵy mektepterde ózekti. Jalaqynyń ósýine jáne pedagogıkalyq bilim berý reformalaryna qaramastan, bul baǵytta osyndaı másele bar. Osy oraıda bul derekter UNESCO jáne World Bank zertteýlerimen de rastaldy. Olardyń málimdeýinshe, Qazaqstan bilim berýmen qamtýdyń joǵary kórsetkishterin baıqatyp otyr, alaıda júıeniń odan ári damýy úshin oqytý sapasyn kóterýdi jáne óńirlik teńsizdikti qysqartý mańyzdy.
— Tegin bilim berý men eldiń uzaq merzimdi turaqtylyǵy qalaısha ózara baılanysty bolady?
— Ornyqty damý maqsattary boıynsha sarapshy retinde aıtarym, sapaly bilim men turaqty damý ózara qatar turǵan basymdyqtar. 2030 jylǵa deıingi jahandyq kún tártibiniń 4-maqsatynda sapaly bilim berýdi qamtamasyz etý basym baǵyt retinde aıqyndalýy beker emes. Turaqtylyqty úsh ólshemde ajyratýǵa bolady.
Birinshiden, áleýmettik turaqtylyq. Bilimge teń qol jetimdilik áleýmettik teńsizdikti azaıtady jáne qoǵamda ádil áleýmettik qurylymdy qalyptastyrady. Sapaly bilim tańdalǵan mamandyqta jetistikke jetýge jáne perspektıvaly mansap qurýǵa naqty múmkindik beredi, qoǵamdaǵy áleýmettik shıelenis tómendeıdi.
Ekinshiden, ekonomıkalyq turaqtylyq. Bilimdi halyq ártúrli salada bilikti jumys kúshin qalyptastyrady, bul ekonomıkanyń ónimdiligin arttyrady jáne el ekonomıkasynyń ártaraptandyrylýy men básekege qabilettiligine yqpal etedi.
Úshinshisi — ınnovatsııalyq damý. Mekteptegi sapaly daıyndyq ǵylym, tehnologııa jáne kásipkerliktiń negizine aınalady. Innovatsııa ekonomıkany ilgeriletedi, halyqaralyq seriktestikter ornatýǵa jáne halyqaralyq ımıdjdi nyǵaıtýǵa áser etedi.
— Jańa Konstıtýtsııanyń jobasy bilim berý júıesin odan ári damytýǵa negiz bola ala ma?
— Konstıtýtsııalyq normalar bilim berý saıasatyn qalyptastyrýda irgeli ról atqarady. Jańa Konstıtýtsııada Qazaqstan Respýblıkasynyń azamattaryna memlekettik oqý oryndarynda bastaýysh jáne orta bilim alýǵa kepildik beriledi jáne bul memlekettiń uzaq merzimdi mindettemeleri úshin negiz jasaıdy, ıaǵnı saıası ózgeristerge qaramastan balanyń bilim alý quqyǵyn qorǵaıdy.
Eger Konstıtýtsııalyq kepildikter zańnamalyq jáne ınstıtýtsıonaldyq reformalarmen (mysaly, mektepterdi jańǵyrtý, muǵalimderdi daıarlaý, tsıfrlyq platformalardy damytý) súıemeldenetin bolsa, bul óz kezeginde bilim berý júıesin damytýdyń qýatty yntalandyrý tetigine aınalady.
— Reformalar men konstıtýtsııalyq kepildikterdiń úılesimi Qazaqstannyń ımıdjine qalaı áser etedi?
— Naqty bilim berý reformalary men konstıtýtsııalyq kepildikterdiń úılesýi eldiń ishki jáne halyqaralyq bedeline áser etetini sózsiz. El ishinde qoǵamnyń memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimi artyp keledi, áleýmettik ádilettilik sezimi kúsheıip, bilim berý damýdyń uzaq merzimdi basymdyǵy retinde qabyldanyp otyr.
Balalarymyzdyń ártúrli pán boıynsha óńirlik ári halyqaralyq jarystardaǵy jetistikterin kórip otyrmyz jáne bul bilim berý sapasynyń kórsetkishi. OECD jáne World Bank baǵalýyna qarasaq, bilimge ınvestıtsııa men bilim alýǵa quqyqtyq kepildik memleketterdiń ornyqty damýy men halyqaralyq básekege qabilettiliginiń mańyzdy faktory.
Biz bilim berýdiń jahandyq reıtıngterin kórip otyrmyz jáne elimizdiń osyǵan qatysýy óte mańyzdy. Halyqaralyq arenada eldiń adamı kapıtalǵa ınvestıtsııa salatyn memleket retindegi ımıdji nyǵaıady, halyqaralyq seriktester men bilim berý baǵdarlamalary aldynda tartymdylyq artady, sondaı-aq eldiń adamı kapıtaldy damytýdyń jahandyq reıtıngterindegi pozıtsııasy jaqsarady.
Aıta keteıik, jaqynda Syrtqy ister mınıstrliginde QR Úkimeti men Birikken Ulttar Uıymy arasyndaǵy 2026-2030 jyldarǵa arnalǵan Ornyqty damý salasyndaǵy yntymaqtastyq negizdemelik baǵdarlamasynyń Basqarýshy komıtetiniń otyrysy ótti.