Bilimdi bala qalaı qalyptasady – Úzdik oqýshy ómirinen bir úzik mysal

Ábilmansur Qalı — Astanadaǵy zııatkerlik mekteptiń birinde 11-synypta oqıdy. Ony eldegi eń bilimdi balanyń biri desek te artyq emes. Sońǵy 3 jyldyń ishinde hımııa páni boıynsha 30-ǵa jýyq dodaǵa qatysyp úlgergen. Shildede Tashkentte ótken 58-shi halyqaralyq hımııa olımpıadasynda kúmis medal taqty. Sóıtip, Prezıdenttiń qolynan marapat alǵan.

— Bolashaqta men Materials Science baǵytynda jumys istegim keledi. Bul baǵytta jańa materıaldar men zamanaýı sensorlar jasaýǵa qyzyǵamyn. Ásirese, mıǵa arnalǵan sensorlardy zerttep, mıdaǵy ártúrli hımııalyq qosylystardyń kontsentratsııasyn anyqtaıtyn qurylǵylar jasaǵym keledi. Bolashaqta bul tehnologııalardy medıtsınada qoldanyp, adam densaýlyǵyn zertteýge úles qossam deımin, — Nazarbaev Zııatkerlik mektebiniń oqýshysy Ábilmansur Qalı. 

Ábilmansur bos ýaqytynda ózi meńgergen formýla men esepterdi ózgelerge túsindiredi. Tipti osy maqsatta arnaıy paraqsha ashqan. Ony ásirese aýyldyq jerlerdegi oqýshylar jıi qaraıdy. Sebebi jas daryn hımııaǵa qatysty aǵylshyn tilindegi zertteýler men ǵylymı maqalalardy qazaqshaǵa aýdaryp, túsinikti tilmen jetkizedi. 

Anasy Ábilmansurdyń týǵannan zerek ekenin aıtady. 

— Tym kóp kitap oqıdy. Naqty ǵylymdarǵa jany áýes. Biz oǵan tek baǵyt-baǵdar berip, árbir qadamyna qoldaý bildirip otyramyz. Ár ana balasynyń jaqsy mektepte oqyǵanyn qalaıdy ǵoı. Biraq Nazarbaev Zııatkerlik mektebi týraly alǵash ózi aıtty: Mama, men osy mektepke qatty túskim keledi. Menińshe, eń aldymen balanyń ózinde talpynys bolýy kerek. Men oǵan únemi: «Jaıdan-jaı eshteńe kelmeıdi, kez kelgen jetistiktiń artynda úlken eńbek bar» dep aıtyp otyramyn. Telefonǵa da qatty qyzyqpaıdy. Jastaıynan sondaı boldy, — deıdi anasy Aınur Dosjan.

Árıne, elimizde Ábilmansur sııaqty aqyldy bala az emes. Máselen, Oqý-aǵartý mınıstrliginiń aqparyna qaraǵanda, mekteptegi árbir 3-shi oqýshy túrli ıntellektýaldyq saıystarǵa qatysady.

Bıyl 5 myńnan astam oqýshy halyqaralyq olımpıadada el namysyn qorǵaǵan. Qorjynǵa túsken júlde de az emes: 44 olımpıadadan 1067 medal túsken. 57 oqýshy arnaıy marapatpen elge oralǵan. Árıne, mundaı jetistiktiń artynda birinshi ata-ana, mektep jáne memlekettik qoldaý da tur.

— Memleket tarapynan oqýshylarǵa bir rettik aqshalaı syıaqy beriledi. Altyn medal alǵandarǵa — 1500 AEK, kúmiske — 1000 AEK, qolaǵa — 500 AEK tólenedi. Al olardy daıyndaǵan pedagogterge de júldege qaraı syıaqy qarastyrylǵan. Onyń mólsheri bazalyq laýazymdyq aılyqaqynyń 26,5 esesine deıin jetedi. Bıyl jeńimpazdar men olardy daıyndaǵan pedagogterge berilgen bir rettik aqshalaı syıaqynyń jalpy kólemi shamamen 140 mıllıon teńgeni qurady, — deıdi Medet Jambaev — «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bólim basshysy.

Oqýda ozat, ǵylymǵa qushtar balany qoldaý munymen shektelmeıdi, eldegi eń myqty joǵary oqý oryndaryna grantqa túsýine de jol ashyq. Al 2025 jyldan bastap «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly shetelde oqýyna ruqsat etildi.

— Bizde halyqaralyq deńgeıde ótetin ǵylymı jobalar bar. Mysaly, «Ǵylym álemin ashamyz» ǵaryshtyq zertteýler, matematıka, mehanıka jáne qoldanbaly matematıka baǵyttaryn qamtıdy. Al joǵary synyp oqýshylary arasynda ótetin Respýblıkalyq ǵylymı jobalar konkýrsynyń qorytyndysy boıynsha úzdik dep tanylǵan 6 joba jyl saıyn Amerıkada ótetin Regeneron ISEF halyqaralyq ǵylym jáne tehnıka kórmesine jiberiledi. Jalpy, ǵylymı jobalarǵa qyzyǵýshylyq tanytatyn oqýshylardyń sany jyl saıyn artyp keledi. Byltyr 26 myń bala ótinish berse, bıyl olardyń sany 28 myńnan asty, — deıdi «Daryn» respýblıkalyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń bólim basshysy Erqulan Nurtazanov.

Oqýshylardy halyqaralyq olımpıadalar men baıqaýlarǵa daıyndaýǵa qajetti shyǵyndy memleket tolyq óteıdi. Bıyl osy maqsatqa 500 mln teńge bólindi.

Qoryta kele, bilimge umtylǵan balaǵa baǵyt beretin ustaz, demeý bolatyn otbasy, múmkindik jasaıtyn memleket bar. Osyndaı qoldaý darynnyń talabyn ushtaıdy. Al bilimdi urpaq eldiń áleýetin arttyrary anyq.