BQO-da 40 ekonomıkalyq qylmys tirkeldi
ORAL. QazAqparat - Batys Qazaqstan oblysynda bıyl 40 ekonomıkalyq qylmys tirkeldi, dep habarlaıdy «QazAqparat» tilshisi.
Batys Qazaqstan óńirlik kommýnıkatsııalar qyzmetiniń alańynda BQO prokýratýrasy 2-basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Nurlybek Musaǵalıev pen BQO prokýratýrasy basqarmasynyń aǵa prokýrory Rýslan Jumataevtyń málim etkenindeı, sonyń ishinde 15-i - jalǵan esepke alý, baqylaý markalaryn (aktsızder) jasaý, beseýi - salyq tólemderin tóleýden jaltarý, tórteýi - jalǵan aqsha jasaý, tórteýi - nesıeni maqsatsyz paıdalaný, tórteýi - jalǵan kásipkerlik jáne basqalar. Qazirgi tańda salyq jáne keden tólemderin tóleýden jaltarý keń taralǵan ekonomıkalyq qylmys túrleriniń biri bolyp tabylady. Kúni búgin memleketke keltirilgen zalal 1 mlrd teńgeden assa, sonyń ishinde ótelgeni - 580 mln teńge. Kináli tulǵalardyń múlikterine 183 mln teńge kóleminde tyıym salyndy. Sotqa 16 qylmys boıynsha 10 qylmystyq is joldansa, sonyń ishinde 10 tulǵaǵa qatysty (9 is) aıyptaý úkimi shyqty, bir is qaralýda.
Qoǵamda óte ózekti bolyp otyrǵan qylmystyń taǵy bir túri - qarjy pıramıdasyn qurýshylardyń áreketi. Tekserý barysynda Oral qalasynyń («AsiaMall») jáne Bórli aýdany Aqsaı qalasynyń («Edelveıs») saýda úıleriniń ishinde «QuestraWorld» keńseleri bar ekendigi anyqtaldy. Atalǵan kompanııanyń qyzmetkerleri yqtımal klıentterge keńes berip, saıtta shottardy tirkeýge kómektesip, «BankTsentrKredıt» AQ arqyly aqsha qarajatynyń aýdarylýyna yqpal etken. Bıylǵy mamyr aıynda «QuestraWorld» qyzmetinde qarjylyq pıramıda belgisiniń bolýyna baılanysty sotqa deıingi tergep-tekserý amaldary bastaldy. Ári qaraı qylmystyq is negizgi qylmystyq ispen birge tergeý úshin QR ІІM-ine joldandy. «QuestraWorld» keńseleri jabyldy.
«Elektrondy tólemder júıesiniń damýyna baılanysty naryqta bul quraldarǵa qarjyny ınvestıtsııalaýdyń paıdasy týraly usynystar kóp. Alaıda ony adamdardyń barlyǵy birdeı bilmeıdi. Alaıaqtar osyny paıdalanýda. Qarjylyq pıramıdalardyń adal uıymdardan aıyrmashylyǵy nede? Birinshiden, olar úlken paıdaǵa kenelýge ýáde berip, adamdy tartady. Mundaı kiristi bankter de, basqa uıymdar da qamtamasyz ete almaıdy. Ekinshiden, olar kóp jaǵdaıda shet elderde tirkelgen, quryltaıshylary belgisiz, aqsha shet elge shyǵarylady. Olardyń ókilderi qarjyny qalaı tabatyndyǵyn, ony qaıda salatyndyǵyn naqty túsindire almaıdy. Onyń ornyna myqty áriptesteri men jobalary týraly áńgime aıtyp, ádemi býklettermen qyzyqtyrady. Úshinshiden, olar adamdardyń jańa klıentterdi tartqanyn qoldap, sol úshin qosymsha qarjy berýge ýáde etedi. Osy belgilerdiń barlyǵy turǵyndardyń Qazaqstan aýmaǵynda qyzmeti men jarnamasyna tyıym salynǵan qarjylyq pıramıdaǵa tap bolǵanyn kórsetedi (QR Ákimshilik quqyqbuzýshylyq kodeksiniń 150-baby, QR QK 217-baby). Kúmándanǵan jaǵdaıda aqshany salmastan buryn quqyq qorǵaý organdaryna jolyqqan jón», - dedi prokýratýra ókilderi.
Taǵy bir eskeretin jaıt, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine quqyq qorǵaý júıesin jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» 2017 jylǵy 3 shildedegi QR Zańymen Qylmystyq kodeksten 215-bap (jalǵan kásipkerlik) izgilendirildi (alynyp tastaldy). Áıtse de, izgilendirýge deıin keıbir kásipkerler jalǵan kásipkerlermen oıdan shyǵarylǵan sharttardy jasasý arqyly salyq tóleminen jaltaryp keldi. Endi is júzinde jumystar oryndalmaı, qyzmetter kórsetilmeı, taýarlar tıep-jóneltilmeı shot-faktýra toltyrǵany úshin kásipkerlik nysandarynyń qylmystyq jaýaptylyǵy Qylmystyq kodekstiń 216-babymen qaralady.
Budan bólek salyqty jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemderdi tóleýden jaltarý qylmystary boıynsha kináli tulǵa eger de is-áreketti alǵash ret jasaǵan jáne bereshekti óz erkimen ótegen bolsa, qylmystyq jaýaptylyqtan bosatylady.
