Bizdiń elde sporttyq qoǵamdar jetkiliksiz - A. Omarqulov

ҚazAқparat osy «Dınamo» deneshynyқtyrý-sporttyқ қoғamynyң Ortalyқ keңesi tөraғasynyң birinshi orynbasary Asқar Omarқұlovpen sұhbatty nazarғa tartady. ? Asқar Әlırahymұly, Қazaқstandaғy «Dınamo» deneshynyқtyrý sport қoғamynyң seksen jyldan asa tarıhy bar ekendiginen habardarmyz. Bүginde mұnda қandaı sharalar jүzege asýda jәne қazirgi jaı-kүıi қandaı? - Қazaқstanda «Dınamo» deneshynyқtyrý sport қoғamy 1923-1925 jyldary Қazaқ proletarlyқ ıacheıkalary negizinde құrylғany belgili. Olar alғashқy kezde Almaty, Қyzylorda, Өskemen, Semeı қalalarynda dүnıege kelgen bolatyn. Bastapқyda қyzyl әsker jaýyngerlerin, keıin VChKA deıdi ғoı, KGB қyzmetkerleriniң dene tәrbıesi daıarlyғyn shyңdaıtyn orynnan өse kele bүgingi jaғdaıғa jetti. Қazirgi ýaқytta «Dınamo» sport қoғamynyң 14 oblystyқ, tөrt қalalyқ fılıaly bar. Mүsheleriniң sany 70 myңnan asady. «Dınamo» sport қoғamy bүginde құқyқ қorғaý қyzmetkerleriniң deneshynyқtyrý jәne dene tәrbıesi mәselesimen aınalysady. Tarata aıtar bolsaқ, ІІM, ҰҚK jәne basқa da құқyқ қorғaý құrylymdarynyң қyzmetkerleri «Dınamo» jalaýy astynda dene tәrbıesi daıarlyғynan өtýdi dәstүrge aınaldyrғan. Olar mұnda sporttyң 25 tүri boıynsha jattyғý jasaıdy, onyң 19-y jazғy, 6-sy қysқy sport tүrleri. Қysқy sport tүrleri bұryn beseý bolsa, bүginde dopty hokkeı (bendı) қosyldy. Қazir Oralda «Dınamo-Aқjaıyқ» dep atalatyn dopty hokkeı komandasy bar. Bүginde 14 hokkeıshini ishki әsker қyzmetkerleriniң қataryna aldyқ. Olar «Dınamo-Aқjaıyқ» komandasynyң sapynda Қazaқstan men Reseı chempıonatyna қatysady. Bұl komanda el chempıonatynda ғana emes, Reseı birinshiliginde de aldyңғy orynda keledi. - Bұryn «Dınamo» sport қoғamy men «Dınamo» dopty hokkeı komandasyn bir-birinsiz kөzge elestetý mүmkin emes sııaқty kөrinetin. Osyndaı ıgilikti sharany қaıta jandandyrý izgilikti is eken. Komandany қaıtadan қalpyna keltirý oңaı bolmaғan shyғar? ? Onyңyz ras, «Dınamo» sport қoғamynyң atyn shyғarғan dopty hokkeı boldy. Bұryn elimizdegi «Dınamo» hokkeıshileri kөpshilikke belgili Eýropa jәne birneshe dүrkin KSRO chempıony atandy. Dopty hokkeıden Қazaқstannyң құrama komandasy әlem boıynsha 3-4 orynda tұr. 2011 jyly bizde қysқy Azııa oıyndary өtetinin belgili. 2014 jyly Reseıdiң Sochıindegi қysқy Olımpıada oıyndarynyң baғdarlamasyna dopty hokkeı engizilmek. Eger ol jүzege asatyn bolsa, elimiz sporttyң bұl tүrinen jүldeli oryndardyң birine ıe bolady degen senim mol.? Aldaғy ýaқytta jүzege asyrylatyn josparlaryңyzdan habardar ete ketseңiz? ? Alda әrıne jүzege asyratyn sharýa kөp. Naқty josparlar da jasalғan. Mysaly, Қazaқstan Respýblıkasynyң dopty hokkeı federatsııasynyң prezıdenti Mұhtar Jәkishev endigi jyldan bastap «ҚazAtomөnerkәsip» ұlttyқ atom kompanııasy Astanada mұz aıdyny saraıyn salatyndyғyn aıtyp otyr. Al Azııa konfederatsııasynyң tөraғasy Ғanı Қasymovtyң sөzine қaraғanda, 2010 jyldan bastap «Dınamo-Aқjaıyқ» komandasynyң Oraldaғy stadıonyn қaıta jөndeýge 750 mıllıon teңge bөlinbek. Sondaı-aқ, hokkeıden mamandandyrylғan balalar sport mektebin jandandyrýғa 20 mıllıon teңge bөlinetin boldy. 2011 jyly Қazaқstanda alғash ret қysқy Azııa oıyndary өtýine oraı, Astana men Almaty қalalarynda bolatyn bұl dүbirli saıysқa biz de өz үlesimizdi қosamyz. Ұlttyқ құramada өner kөrsetin sportshylardyң 60-70 paıyzy dınamoshylar. Olardyң әrқaısysy jeke baғdarlama boıynsha daıyndyқ jasaýda. Jalpy, «Dınamo» sport қoғamynda sportshylar қazir қysқy sporttyң 6 tүri boıynsha daıyndalady. Olar ? short trek, shaңғy jarysy, bıatlon, hokkeı, konkımen syrғanaý jәne dopty hokkeı. Bұryn sportty nasıhattaýғa үkimet tarapynan da қoғamdyқ ұıymdar tarapynan da kөp kөңil bөlinetin. Bүginde ol өz deңgeıinde jүrip jatқan joқ. Osy olқylyқtyң ornyn toltyrý maқsatynda bıyl «Қazaқstan» telearnasynda balalarғa arnalғan «Jeti batyr» mәdenı-tanymdyқ sport habaryn ashýdy josparlap otyrmyz. Onyң barysynda balalardy arқan tartý, asyқ oınaý degen sııaқty ұlttyқ sport tүrleri boıynsha iriktep, үlken sportқa shyғarmaқpyz.? «Dınamo» sport қoғamynyң tәrbıelenýshileri el chempıonatynda ғana emes, әlem birinshilikteri men olımpıada oıyndarynda da el namysyn abyroımen қorғap jүrgenin sport sүıer қaýym jaқsy biledi. Өzge sport қoғamdary өkilderiniң de osyndaı joғary nәtıjelerge қol jetkizýine ne kedergi bolyp otyr dep oılaısyz? ? «Dınamo» sport қoғamy keңes odaғy kezinde de sport қoғamdarynyң ishinde eң bedeldilerdiң biri boldy. Chempıondar ұstahanasy atanғan «Dınamodan» sportshylar ғana emes, kөptegen memleket jәne қoғam қaıratkerleri shyқty. Jasyratyny joқ, Keңes Odaғy ydyraғannan keıin sport қoғamdary tarap, olardyң sporttyқ bazalary ұstaғannyң қolynda, tistegenniң aýzynda ketti. Mәselen «Býrevestnık», «Қaırat», «Ýrajaı» sııaқty sport қoғamdary jaıynda bүginde jastar bilmeýi de mүmkin. Қazir olardyң arasynan elimizde tek eki sport қoғamy ғana қaldy. Ol «Dınamo» men armııashylardyң ortalyқ sport klýby (TsSKA). Eger soңғy on segiz jyldyң ishinde Atlanta, Sıdneı, Afına jәne Beıjiң olımpıadalaryndaғy joғary jetistikterge қol jetkizgen sportshylardyң aty-jөnine kөz jүgirtseңiz «Dınamo» tәrbıelenýshilerin kөptep aңғarýғa bolady. Mәselen, қazaқstandyқtar Afınada jeңip alғan 8 medaldiң jeteýi, al Beıjiң Olımpıadasynda ıe bolғan 13 medaldiң 11-i bizdiң dınamoshylardyң enshisine tıip otyr. Mұndaı joғary ataққa bұғan deıin қysқy Olımpıada oıyndarynda TsSKA-dan Vladımır Smırnov қana қol jetkizgen bolatyn. Osy arada TsSKA-nyң memlekettik bıýdjetten қarjylandyrylatynyn, al «Dınamo» sport қoғamynyң өzin-өzi қarjylandyratyn, memlekettik emes қoғamdyқ birlestik ekenin aıta ketken jөn. Meniң bilýimshe, TsSKA-ғa үkimetten jylyna 2 mıllıard teңgeden astam қarjy bөlinse, bizge osy ýaқytқa deıin bir tıyn da berilmedi. Jeriniң aýmaғy jaғynan әlemde toғyzynshy oryn alatyn Қazaқstan sııaқty memleket үshin eki sport қoғamy azdyқ etetini sөzsiz. Endigi kezekte jaңa sport қoғamdary ashylsa nұr үstine nұr bolar edi. Іskerlik tanytyp bir-birimizdi қamshylap otyrmasaқ, jұmys қarқynyn arttyrý қıynғa tүsetini sөzsiz. ? «Dınamo» sport қoғamynyң bıikten kөrinýin қandaı jұmystarmen baılanystyrar ediңiz? ? Eң aldymen ұzaқ jyldar boıy atқarylғan zor eңbek pen tөgilgen maңdaı terdiң arқasynda «Dınamonyң» mәrtebeli brendin» қalyptastyrdyқ. Oғan «Dınamoda» құқyқ қorғaý organdary қyzmetkerleriniң dene shynyқtyrýy da zor yқpal etti. Әr jetkinshek bala kezinde mılıtsıoner, shekarashy bolýdy arman etedi emes pe? Bizde 1936 jyly «Jas dınamoshylardyң» үlken қozғalysy bastaldy. Olımpıada chempıondarynyң kөpishiligi «Jas dınamoshy» shekpeninen shyққandar. Қazirgi kezde өtken ғasyrdyң aıaғynda jұmysy toқtap қalғan osy қozғalysty қaıta jandandyrýdamyz. Byltyrdan bastap «Jas dınamoshylar» arasynda jarystar өtkize bastadyқ. Oғan otbasylyқ jaғdaıy tөmen, balalar үılerinde tәrbıelenip jatқan, sondaı-aқ esirtkige әýestenip құzyrly mekemelerde tirkeýge alynғan jasөspirimder de tartylýda. Қazirgi taңda jer-jerdegi өz fılıaldarymyzda tүrli sektsııalar ashylýda. Mәselen, Almatyda қoıan-қoltyқ ұrystan (eki), mәnerlep syrғanaýdan, taekvondodan sport sektsııalary bar. Al taekvondo cektsııasy tәrbıelenýshileriniң arasynda Қazaқstan men Koreıa chempıonattarynda, tүrli halyқaralyқ jarystarda jeңimpaz jәne jүldeger atanyp jүrgender өte kөp. «Dınamo» sport қoғamynyң sport sektsııalarynda patrıottyқ tәlim-tәrbıe alғan bұl jastar kәmeletke tolғannan keıin azamattyқ boryshyn өteýge sұranyp, tүrli әskerı oқý-oryndaryna da қabyldanyp jatady. Biz olardy әskerden kelgennen keıin de өz қaramaғymyzғa alyp, sportta joғary nәtıjelerge қol jetkizgenderin sporttyқ shtattyқ komandaғa қabyldaımyz. Қazirgi taңda ishki әskerde jәne shekara әskerlerinde eki komanda bar. Mysaly, osy komanda құramynda el namysyn қorғap, esimderi bүgingi taңda әlemge әıgili bolғan Ermahan Ybraıymov ? polıtsııa maıory, al Olga Shıshıgına ? shekara қyzmeti maıory degen әskerı shenge қol jetkizip otyr. ? Kezinde «Dınamo» aıasynda kөptegen sport mektepteri boldy emes pe, olardyң bүgingi jaı-kүıi қandaı? ? Iә, keңestik kezeңde kөptegen sport mektepteri boldy. Mysaly, bir ғana Almatynyң өzinde jeңil atletıka, konkımen jүgirý, boks jәne taғy basқa da sport tүrleri boıynsha balalar men jasөspirimderge arnalғan bes-alty mektep jұmys istedi. Ol tұsta bұl mektepter Bilim mınıstrliginiң қaramaғynda bolsa, keıinnen Sport mınıstrligine өtip, қatary biritindep sıreı bastady. Bүginde mұndaı sport mektepterin қaıta jandandyrý bizdiң қolymyzdan kelmeıdi. Bұl қomaқty қarjyny қajet etetin jұmys. Әzirge sanaýly sport tүrlerinen sport sektsııalaryn ashyp, қolda bar қarjymyzdy sol baғytқa jұmsaýdamyz. Құқyқ қoraý organdary bolғan soң olar negizinen sambo, қoıan қoltyқ ұrys, dzıýdo, boks sııaқty sport tүrleri қamtylғan. Mysaly, Өskemende frıstaıl degen sport tүri boıynsha sportshylarymyz Eýropada 1-2 oryndarғa ıe bolyp, Olımpıadaғa үmitker bolyp otyr. Sondyқtan onda frıstaıldan, Jambyl men Shymkentte bokstan, Almatyda boks pen nysana kөzdeýden bapker, stavka berip, jattyқtyrýshylar sanyn kөbeıtýdemiz. Olar balalardy өzderi jınap, jaңadan sektsııalar құrýda. Sol jerden talantty jastardy keıin birtindep sport mektepterine berip otyramyz. Bizde jұmys jasaıtyn 80-nen astam bapkerdiң byltyr 12-si ғana shtattyқ stavkada boldy. Bıyl shtatқa tұryp, jalaқy alatyn jattyқtyrýshylardyң sanyn taғy 20 adamғa ұlғaıttyқ. Al өzge bapkerler қoғamdyқ negizde jұmys jasaýda. ? «Dınamo» sport қoғamynyң sektsııalarynda tәlim-tәrbıe alatyn balalarғa қanda jeңildik jasalғan? ? Bizde balalardyң barlyғy tegin jattyғady. Өıtkeni, joғaryda aıtyp өtkendeı balalar үıleri men otbasylyқ jaғdaıy tөmen, tәrbıesi қıyn, esirtkige әýestenip, arnaıy tirkeýge alynғan balalarmen jұmys jasaımyz. Қazirgi taңda biz Almatydaғy №1 қalalyқ jәne №1 oblystyқ balalar үılerin өz қamқorlyғymyzғa alyp, kөmek kөrsetýdemiz. Sondaı-aқ balalardy қorғaý kүnine oraı, өtken jyly maýsym aıynda respýblıkalyқ deңgeıde «Dınamo» ? Қazaқstan balalaryna» atty aktsııa өtkizdik. Oғan 7 myңnan astam bala қatysty. Bұl shara bүginde dәstүrge aınalғan. Bıyl onyң aқtyқ oıyndary Astanada, ne Almatyda өtkizilmekshi.Olımpıada jyly bolғandyқtan, byltyr komandada өner kөrsetetin sportshylardy 200 myң teңge kөlemindegi kıimdermen қamtamasyz ettik. Tәýelsizdik kүni қarsaңynda jeltoқsannyң 10-y kүni «Jasa Қazaқstan!» degen atpen Beıjiң Olımpıadasynyң dınamoshylaryn marapattaý rәsimin өkizdik. Osy marapattaý barysynda 11 dınamoshy jeңimpazғa, jattyқtyrýshylarғa arnaıy sııapattar jasalyp, құrmet kөrsetildi. Bүginde elimizdiң құқyқ қorғaý құrylymdarynda eңbek etetin sportshylarymyzdyң әskerı sheni joғarylady. Al «Astana fınans» AҚ birinshi oryn alғandarғa otyz myң dollardan, al өzge jeңimpazdarғa baғaly syılyқtar tartý etti. ? Soңғy kezde bұrynғy keңestik respýblıkalardyң keıbiri Dınamo қozғalysyn қaıta jaңғyrtyp, halyқaralyқ jarystar өtkize bastady. Bұl týraly oқyrmanғa keңirek maғlұmat bere ketseңiz? ? Onyңyz ras, Bolgarııa, Ýkraına, Belarýs elderi KSRO kezinde «Dınamo» sport қoғamy bolғan barlyқ elderge үndeý jasap, Үılestirý keңesin құrdy. Al byltyr Ýfa қalasynda Keңestiң mәjilisi өtti. Oғan TMD memleketteri men Bolgarııa jәne Rýmynııa respýblıkalary қosyldy. Bұl mәjiliste «Dınamony» jandandyrý, өzara қarym-қatynasty damytý jәne taғy basқa da kөptegen mәseleler қaraldy. Bұl jıyn kezinde bokstan jarys өtti. Oғan bizden jıyrma jasқa deıin on bir boksshy baryp, bir altyn, үsh kүmis, үsh қola medal jeңip aldy. Bıyl үılestirý keңesi Ýkraına «Dınamo» қoғamynyң 85 jyldyғyna oraı sol elde өtedi. Onyң barysynda voleıbol, sambo jәne bokstan jarystar өtkizilmek. Al 2010 jyly biz bұl basқosýdy Қazaқstanda, Astana nemese Almaty қalalarynyң birinde өtkizýge ұsynys jasap otyrmyz. Jalpy Reseıde қazirgi taңda dınamoshylar sany mıllıonnan asady. Memlekettik dýmanyң vıtse-spıkeri Svetlana Jýrova tөraғanyң orynbasary bolyp jұmys isteıdi. Biz de byltyr Prezıdıýmdy қaıta jandandyryp, oғan barlyқ құқyқ қorғaý organdary tөraғalarynyң orynbasarlaryn mүshe etip saıladyқ. -Әңgimeңizge rahmet. Іsteriңiz jemisti bolsyn!