Bıyl Qazaqstannyń halyq ártisi Mádenıet Eshekeevtiń týǵanyna 80 jyl

Mine, osyndaı óner tunǵan ólkede bolashaq ánshi dúnıege keldi. Ana áldıimen boıyna daryǵan asyl qasıet, es bilgeli aǵalarynan estigen ásem án bala qııalyn asqaqtatatyp jiberetin. Aýyl aqsaqaldarynyń tańǵa jyrlaıtyn qıssa-dastandary onyń jadynda birtindep jattala beredi.

Bul ısi qazaqqa ónerimen tanymal, Qazaqstannyń halyq ártisi Mádenıet Eshekeevtiń /1936-1997/ balalyq shaǵynan aıtylǵan bir úzik syr.
Mádenıet Seıitjanulynyń óner jolyna túsýine otbasyndaǵy ákesi men aǵalarynyń áseriniń kóp bolǵany jaıly, ustazy Júsekeń jaıly óziniń oıyn eske túsireıik:

«Árıne, meniń ánshilik jolymdy tańdap alýyma ákem Seıitjan men aǵalarym Qabylash pen Qapezdiń shetterinen dombyra tartyp, garmon, baıanda oınaýy, án salýy úlken áserin tıgizdi. Men ózimdi týa ánshi bola bastadym. Jas kezimde aýyl arasyndaǵy toı-jıyndarda aǵalaryma erip, án salyp júrdim.
Ónerdi júre úırendim. Meniń eń qymbatty ustazym Júsipbek Elebekov edi. Ustazymnyń mektebinen ótýim asa úlken ýaqıǵa boldy. Ánshi aǵanyń tálim-tárbıesi, talmaı sińirgen, ákelik qamqorlyq jasaǵan kúnderi men úshin umytylmaıtyn sátter...», -dep jazady Mádenıet Eshekeev.

Kórkemónerpazdardyń aýdandyq jáne oblystyq baıqaýy bolyp, Mádenıet Eshekeev Almatyda ótetin Respýblıkalyq baıqaýǵa qatysady. Sol joly ádilqazylar alqasynda Qazaqtyń maıtalman ánshisi, Qazaqstannyń halyq ártisi Júsipbek Elebekov te bar edi. Ol kisi Mádenıetti qamqorlyǵyna alyp, gastroldyq saparǵa únemi birge ertip júrdi. Ulaǵatty ustaz, maıtalman ánshi Qazaqstannyń halyq ártisi Júsipbek Elebekovtyń shákirti jaıly altyn qorymyzda saqtalǵan oıyn qaǵazǵa túsirip usynyp otyrmyn:

Júsipbek Elebekov: Mádenıettiń táýir jeri aıtyp otyrǵan ániniń mán-mánisin jete túsinedi. Ol ándi jan-tánimen berile aıtýǵa tyrysady. Árıne, Mádenıet - áli jas. Onyń bolashaǵy úlken. Alda da ónerdi jalyqpaı úırenip jaqsy ataǵymen el-jurtty qýandyrýǵa senemin. Al ózi basym Mádenıetteı shákirtimniń bolǵanyn maqtan etemin...
Bul Mádenıet Eshekeevtiń óner jolyna jańadan túsken kezinde aıtylǵan oı bolatyn. Mádenıet Seıitjanulynyń bala kezden birge ósken jan joldasy semeılik sazger Arǵynbek Ahmetjanov kózben kórgendi sol qalpynda jetkizýge tyrysty. Arǵynbek: «Mádenıet bala kezinen dúnıe tirshiligen ıkemsiz boldy. Asa darhan, kishipeıil de jany taza jan edi. On alty jasynan traktor aıdady. Jer jyrtqanda qolyna taıaq ustap kúni boıy án salatyn. Júsekeń aıtqan ánderdi aıtyp, sol kisige elikteıtin. Óz kezinde respýblıkalyq baıqaýlarǵa qatysqanda Júsekeń ánshiligin unatyp qasyna ertken-di», - deıdi.

Endeshe, «Qazaqkontsertte» biraz jyl eńbek etti. Semeıge ketýiniń syry nede eken?
Arǵynbek Ahmetjanovtyń aıtýynsha, ol jerde istegenmen úı buıyrmady. Semeıdegi oblystyq fılarmonııanyń dırektory Marhaba Esbolatova Mádenıetti shaqyryp alyp úı berdi. Búginde aty shyqqan ánshiler óz kezinde Mádenıetten úlgi aldy. Solardyń ishinde Keldenbaı Ólmesekov, Tursynǵazy Rahımov, Tolý Sembaevtar bar.

Mádenıet Eshekeev eńbek jolyn 1957-1964 jyldary Semeı oblystyq fılarmonııasynda bastap, 1965-75 jyldary «Qazaqkontsert» birlestiginde, al 1975 jyldan ómiriniń sońyna deıin Semeı oblystyq fılarmonııasynda eńbek etti.

Mádenıet Seıitjanulynyń oryndaýyndaǵy halyq ánderimen qosa, Birjan sal, Aqan seri, Jaıaý Musa, Balýan Sholaq pen Abaı ánderi - halyqtyq án muramyzǵa qosylǵan baǵa jetpes qazyna. Bizdiń altyn qorymyzda Mádenıet Eshekeevtiń otyzǵa jýyq áni saqtalǵan.

Mádenıet Eshekeev - Júsekeńniń aldynan dáris almaǵanmen óner saparynda birge júrip úırengen ánshi.

Júsekeń ózi de ándi tebirene otyryp oryndaýshy edi. Al shákirttteriniń ózindeı erekshe sezimmen, túsinikpen aıtqanyn, ár ánniń ıin qandyryp oryndaǵanyn unatatyn. Ásirese, dombyra oınaýdaǵy sheberlikke basa kóńil bólýshi edi. Ustaz shertip tartqanda ózi ǵana biletin qupııany úıretýshi edi.
Mádenıettiń ózindeı oryndaǵan syrly da nazdy ánine Júsekeń árkez rıza bolatyn. Ustazdan shákirt ozǵan sátterde ishteı qýanatyn -dy.
Men Júsekeńniń eń sońǵy shákirtimin. Sondyqtan bolar ustazdyń aldynan dáris alǵan shákirtter bir-birimizge baýyr, aǵa-ini, qaryndastaı syılasatynbyz.
Mádenıet aǵa talaı ret án saparymen Almatyǵa kelgende jolyǵyp, áńgime-dúken quratyn edik. Árkez radıoǵa shaqyryp «habar jasaıyq» degende bir sáti bolmady. Ol kisi únemi asyǵys kelip-ketetin. Sońǵy ret kórgenimde «keler joly asyqpaı kelem» degen edi. Ókinishtisi, qaıta qaýyshýǵa jazbady...
Mádenıet Eshekeev - jer betine kelgendegi óziniń adamı boryshyn abyroımen atqarǵan, qara basynyń qamyn oılamaı bar ómirin óner jolyna arnaǵan has sheberlerimizdiń biri. Ol jan-dúnıesiniń lázzatyn osy bir syrly áýenderden taýyp, jas baladaı shattanatyn.
Mádenıet Eshekeev ómir boıy óner dep júrip úılenbeı ótken adam. Artynda tuıaq ta qalmady.
Týmysynan asyp-tasýdy bilmeıtin qarapaıym da salmaqty, júrgen ortasynda syıly jan artyna óshpes rýhanı iz qaldyrdy. Mádenıet salǵan ásem án keler urpaqqa jeter baǵa jetpes ómirsheńdigimen erekshe.

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri,
QR Mádenıet qaıratkeri
Qazaqstan Jýrnalıster odaǵy syılyǵynyń laýreaty
Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi
Júsipbek Elebekovtiń sońǵy shákirti Altyn Imanbaeva