Bıyl Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtyna 80 jyl toldy

Ókinishke qaraı, bul mereıtoı elimizde keń kólemde atap ótilgen joq. Kezinde halqymyzdyń talaı marqasqa uldary eńbek etken ınstıtýttyń kúnderdiń bir kúninde ǵımaratynan da, qyzmetkerlerinen de aırylyp, qyl ústinde qalǵan taǵdyry názik jandy áıel zatynyń ıyǵyna súıenedi dep kim oılapty. Já, sóz kezegin osy bir kıeli qara shańyraqtyń shyraǵyn sóndirmeı, bir tıyn jalaqy almaı, birneshe jyl basqarǵan, jabylyp qalmaýyna barynsha kúsh salǵan ǵylymı qyzmetker Ǵalııa Temirtonqyzyna berelik. QazAqparat tilshisi ǵalymnan ınstıtýttyń 80 jyldyq tarıhyna baılanysty arnaıy suhbat alǵan bolatyn.

- Ǵalııa Temirtonqyzy, Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýtynyń tarıhy tereńde jatqany málim. Ony kezinde ózińiz de zerttegen ekensiz. Qandaı maǵlumattarǵa qol jetkizdińiz?

- Bul ınstıtýt búgingi tańda «Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty» dep atalady. Negizi «Qazaq mádenı ǵylymı-zertteý ınstıtýty» dep atalýy kerek dep oılaımyn. Bul meniń jeke óz pikirim. Instıtýtqa rasynda bıyl naýryz aıynda 80 jyl toldy. Ony bireý biledi, bireý bilmeıdi. Al tarıhqa úńiler bolsaq, 1933 jyly 15 qarashada Qazaq AKSR-i Halyq Komıssarlar Keńesi mádenıet (tarıh, til, ádebıet, óner, materıaldyq óner, ólketaný) salasyndaǵy ǵylymı-zertteý jumystaryn ortalyqtandyrý maqsatynda Qazaq Avtonomııalyq Keńestik Sotsıalıstik Respýblıkasynyń Ortalyq Atqarý Komıteti janynan tuńǵysh ret Qazaq Ulttyq mádenıeti ǵylymı-zertteý ınstıtýtyn qurý jóninde qaýly qabyldaǵan-dy. Bul Instıtýt Qazaqstandaǵy sol kezdegi eń alǵashqy ǵylymı ınstıtýttardyń biri boldy. Búginde óz aldyna shańyraq kótergen kóptegen ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń, sonyń ishinde ádebıet, arheologııa, folklor ınstıtýttarynyń tarıhy osy qara shańyraqtan bastaý alatyny málim. Al ınstıtýttyń jumysy 1934 jyly bastalǵan. Keıbir derekterde qańtar aıy dep kórsetilgen. Men 2012 jyly Darıǵa Ospanova degen áriptesim ekeýmiz Memlekettik arhıvte 1,5 aıdaı otyryp, ınstıtýttyń tarıhyna qatysty málimetterdi kóp izdestirdik. Sonda, onyń 1934 jyldyń naýryz aıynda ashylǵandyǵyn rastaıtyn qujattarǵa qol jetkizdik. Ol da bolsa, sol kezdegi ǵylymı ınstıtýttar arasynda jazylǵan hattardyń merzimderi negizinde alynyp otyr. Jalpy Instıtýtqa baılanysty derekter kóp emes, oǵan sol muraǵatta bolǵanda kóz jetkizdik. Qujattardyń saqtalmaǵanyna ózindik sebepter bolǵan bolý kerek. Bir aıta ketetin jáıt, sol jyly elimizde birqatar joǵary oqý oryndary da ashylǵany málim.

- Atalmysh ınstıtýtta qandaı ǵalymdar jumys atqardy?

- Jańa mádenı ǵylymı ortalyqta ataqty shyǵystanýshy ǵalym, memleket qaıratkeri Sanjar Asfendııarov, qazaq tili biliminiń negizin salýshylardyń biri, túrkitanýshy, aǵartýshy ǵalym Qudaıbergen Jubanov, ǵalym, aǵartýshy Qońyrqoja Qojyqov, akademık jazýshy Muhtar Áýezov, qazaq tili biliminiń negizin qalaýshylardyń biri, zertteýshi ǵalym, túrkitanýshy Sársen Amanjolov, túrkitanýshy ǵalym, «Alashorda» úkimetiniń múshesi Ahmet Baıtursynov, Qazaqstan úkimetiniń halyq aǵartý komıssary Temirbek Júrgenov, kórnekti qazaq jazýshylary Beıimbet Maılın, Sáken Seıfýllın, Sultanmahmut Toraıǵyrov jáne basqa da belgili tulǵalar jumys istegen. Sol kezde oılap qarasańyz, bir adam birneshe jerde jumys istegen ǵoı. Demek, sol ýaqyttarda elimizdiń betke ustar azamattary bilim jáne ǵylym salalarynyń qalyptasýy men damýyna barynsha atsalysqan.

- Ǵalııa Temirtonqyzy, alǵashqy jyldary ınstıtýt aıasynda qandaı jumystar atqaryldy jáne ınstıtýttyń budan keıingi jyldardaǵy taǵdyryna toqtalsańyz.

- Endi mysal retinde aıtar bolsam, 1934-1936 jyldary orys tilinde «Trýdy ınstıtýta», «Proshlye Kazahstana v ıstochnıkah», «Sbornık kazahskıh skazov», «Sbornık kazahskıh zagadok» degen kitaptar jaryq kórgen. Sondaı-aq, qazaq tilinde 4,5 myń maqal-mátelderdiń jınaǵy, 2 myń jumbaqtyń materıaldary, 230-dan astam qazaq ertegileri, júzden astam batyrlyq epostar, qııal-ǵajaıyp ertegileri, ańyz áńgimeler jınaqtalyp, óńdelgen. Qarap otyrsańyz, qyrýar jumystar atqarylǵan. Olardy umytýǵa bolmaıdy. Al 1937-1938 jyldary kóptegen arystarymyz «Halyq jaýy» atanyp, atylyp ketkeni, osy ınstıtýttyń jumysyna orasan zor keri áserin tıgizgeni ras. Ǵylymı mekemeniń osy jyldardaǵy qyzmeti jaıly qujattar óte az. Degenmen, bizdiń ınstıtýtta eńbek etken Jalalledın Shaıken aǵamyzdyń keltirgen málimetterine súıener bolsaq, ınstıtýt 1936 jyly KSRO Ǵylym Akademııasynyń Qazaq bólimimen biriktirilipti. Maqsat - ǵylymı qyzmetterdi bir ortalyqqa biriktirý.

- Budan keıin ınstıtýt óz aldyna ǵylymı mekeme bolyp qashan shańyraq kóterdi?

- Bul ınstıtýt 1939-1974 jj. Shyǵarmashylyq úıi bolyp jumys atqardy. Osy jyldary Instıtýt ǵylymı-zertteý mártebesinen aıyrylǵanmen de, «Shyǵarmashylyq úıi» retinde elimizdiń zııaly qaýym ókilderiniń bas qosqan qara shańyraǵyna aınaldy. Ol jerde kazaqtyń mańdaıyna bitken iri tulǵalary ózderiniń oı-pikirlerimen bólisip, baǵa jetpes mádenı týyndylardyń dúnıege kelýine sebepshi bolǵanyna tolyqtaı negiz bar dep oılaımyn. Al, keıin 1974-1994 jj. - Halyq shyǵarmashylyǵy men mádenı aǵartýshylyq jumystar ortalyǵy, Qazaq KSR Respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik ortalyǵy, 1994-1998 jj. - Respýblıkalyq mádenı máseleler ǵylymı ortalyqtary atalyp keldi. Al 1998 jyly elimiz táýelsizdigine qol jetkizgen tusta, ortalyq dırektory, professor Baltabaev M.H. bastaǵan ujym osy ǵylymı mártebege qaıta ıe boldy - «Kazaq mádenıeti jáne ónertaný ınstıtýty» (1998-2005 jj.). 2005-2012 jj.- «Mádenı saıasat jáne ónertaný ınstıtýty» JShS. Osylaı kóptegen ózgeristerden, onyń ishinde nebir qıyndyqtardan ótip, 2012 jyly «Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty» bolyp qaıta uıymdastyryldy.

Respýblıkalyq Halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵy keńes zamanynda bola tura shama-sharqynsha jumys istedi dep esepteımin. Óıtkeni, sol kezderi damyǵan jańa óner formalary, janrlary klýbtar aıasynda kóptegen ansambl, orkestrlar arqyly halyq mádenıetin ózindik damytty. Sahnalarda kóbinese án, bı janrlaryna kóp kóńil bólindi, festıvalder, kontsertter uıymdastyryldy, hor janry damytyldy. Al, osy ǵylymı ınstıtýttyń qyzmetkeri bolǵan Sátimjan Sanbaev aǵamyz aıtqandaı: qazaq halqy bul kezeńde eki udaıly ómir súrdi. ıAǵnı, osy halyq shyǵarmashylyǵy salasynda qazaqtyń tól mádenıetiniń kóptegen tarmaqtary jaqsy damyǵan joq, ulttyq dástúrli ánshilik, kúıshilik mektepterimiz kenjelep qaldy, taza qazaqı ortada, otbasynda ǵana saqtalyp keldi. Sondyqtan, osy ınstıtýttyń basty maqsaty - ǵylymı turǵyda qazaq ulttyq tól mádenıetin jańǵyrtý jáne damytý bolyp tabylady.

- Ǵalııa Temirtonqyzy, osy ınstıtýtqa alǵash ret kelgen kezińiz esińizde me?

- Men 1981 jyly Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtynyń mýzyka fakýltetine túsip, ony úzdik bitirdim. Ekinshi kýrstan bastap, «Aıgúl» vokaldy-aspapty ansamblinde 7 jyl rıtm-solo gıtarashy bolyp óner kórsettim. Talaı ret estrada juldyzdarymen bir sahnada óner kórsettik. Osy «Aıgúl» ansambliniń negizin qalaýshylardyń biri, sonyń biraz jyl jetekshisi bolǵan, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Marat Baltabaev degen aǵamyz bolatyn. Biz oqýǵa túsken jyldary ol kisi mýzyka fakýltetiniń dekany edi. Keıin osy Respýblıkalyq ǵylymı-ádistemelik Halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵyn, sosyn Respýblıkalyq mádenı máseleler ǵylymı ortalyǵyn basqardy. 1987 jyly Marat aǵa Respýblıkalyq Halyq shyǵarmashylyǵy ortalyǵy janynan osy «Aıgúl» ansamblin qaıta jańǵyrtpaqshy boldy. Biraq ókinishke oraı, kópshiligimiz otbasy jaǵdaıymyzǵa baılanysty túgel jınala almaı qaldyq. Sodan, men osy ortalyqta qalyp, qazaq dástúrli óneri, mýzyka óneri, analıtıka bólimderinde jumys istep keldim. Bıyl osy ınstıtýtta istep júrgenime 27 jyl tolypty. Qazir ınstıtýttyń shtatynda bolmasam da, osy ǵylymı mekeme aıasynda ózimniń ǵylymı jobalarymdy júzege asyryp júrgen jaıym bar.

- Táýelsizdik jyldarynda ınstıtýt qandaı qyzmetter atqardy?

- Mádenıet salasynda jańadan ǵylymı jobalar, baǵdarlamalar jazyldy. Bizdiń ǵalymdar ásirese «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda qyrýar jumystar atqardy. Qazaq halqynyń tarıhyna, mádenıetine, ónerine baılanysty ǵylymı-zertteýler júrgizildi, Qazaqstannyń túkpir-túkpirine jáne shet elderge ǵylymı ekspedıtsııalar uıymdastyryldy, birqatar ǵylymı monografııalar, ádistemelik jáne oqý quraldary jazyldy.

- Ǵalııa Temirtonqyzy, 2010 jyly ınstıtýt asa qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵany málim. Osy kezeńge toqtala ketseńiz.

- Iá, qarjylyq sebepterge baılanysty ınstıtýt qıyn jaǵdaıǵa tap boldy. Bul týraly kezinde buqaralyq aqparat quraldarynda talaı ret jazyldy da. Instıtýt JShS mártebesine ıe bolǵan soń, Tóle bı kóshesi men Dostyq dańǵylynyń qıylysynda ornalasqan, salynǵanyna 100 jyldan asqan, Instıtýt alǵashqy kúnderinen bastap meken etken tarıhı ǵımarat mýnıtsıpaldyq menshikke kóshti. Sondyqtan, ol jerde jaldyq aqy tólep turýǵa májbúr boldyq. Sodan, burynǵy basshylyqtyń kezinde kommýnaldyq tólemder men jaldyq aqy boıynsha qaryzdar kóbeıip ketken eken. Salyq departamentiniń tujyrymdamasy boıynsha ınstıtýt shyǵyndy mekemege aınalyp shyǵa keldi. Artynsha arnaıy tekserýler nátıjesi boıynsha, kóptegen zań buzýshylyqtar anyqtalyp, ǵımarattyń esigine qulyp salyndy. Instıtýt shoty tutqyndalyp, burynǵy basshylyqtyń isi sotqa berildi. Biz solaı dalada qaldyq. «Instıtýt basqa ınstıtýtpen qosylady eken, tipti bankrot bolyp jabylady eken» - degen ár túrli sybystar shyǵa bastady. Sol 2010 jyldyń mamyr aıynan beri jalaqy almaǵan soń, adamdar kúzge qaraı jumystan shyǵa bastady. Instıtýttyń ǵylymı jumystary quldyrap ketti. Bul jaǵdaıdyń namysyma tıgeni sonshalyqty, men shydaı almaı, 2010 jyldyń qarashasynda qolyma qalam alyp, sol kezdegi mádenıet jáne aqparat mınıstrine hat jazdym. Oǵan birqatar áriptester, belgili tulǵalar qol qoıdy.

- Mınıstrdiń aldyna kire aldyńyz ba?

- Joq. Hatty mınıstrliktiń tıisti komıtetine kelip, tapsyrdym. Onda komıtet basshylyǵyna jaǵdaıdy barynsha túsindirýge tyrystym. Hatta jazylǵanyndaı, ınstıtýttyń tarıhı mekeme ekendigin, onda kezinde qazaqtyń uly azamattarynyń eńbek etkendigin, eger ınstıtýt jabylar bolsa, bul sol uly tulǵalardyń rýhynyń aldynda keshirilmeıtin kúná bolatyndyǵyn aıttym. Mádenıet, mádenı saıasat salasyndaǵy ǵylymı zertteý jumystarynyń odan ári jalǵasý kerektigin, memleket tarapynan qarjylaı qoldaý kórsetilý qajettigin suradym.

- Qandaı jaýap aldyńyz?

- Sol 2010 jyldyń jeltoqsan aıynda mınıstrlikten jaýap keldi. Onda ınstıtýttyń jabylýy nemese basqa ınstıtýtpen qosylýy týraly másele kún tártibinde joq ekendigin jáne qazirgi tańda oryn alǵan qarjylyq-sharýashylyq máselelerdiń ýaqyt óte retteletindigi aıtyldy. Sondyqtan, osy qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan ınstıtýtty Mádenıet komıteti tarapynan maǵan basqarý mindeti usynylyp, senim bildirilgen kezde, bas tartpaı, úlken jaýapkershilikti sezinip qabyl aldym.

Shynynda da qıyndyqtar kóp boldy. Onyń ishinde osy kúnge deıin qatty janyma batatyny aldynda aıtqanymdaı qazaqtyń arys azamattary tutqasyn ustap, terisiniń ıisi sińgen tarıhı ǵımarattan aıyrylyp qalǵanymyz. Bul asa aýyr kezeńder edi. Sodan, biz qalada 2011-2012 jyldary birneshe mádenı mekemelerde kóship-qonyp júrdik. Mysaly, «Qazaq áýenderi» keńsesiniń birneshe bólimderinde, tipti terezesi joq 6 sharshy metrlik jertólesinde de otyrǵan kezderimiz boldy. Osy sátti paıdalanyp, atalmysh mekemeniń basshylyǵyna rızashylyǵymdy bildirgim keledi, óıtkeni, bólmeden basqa bizdi qajetti telefon, ınternet quraldarymen qamtamasyz etti.

Basqa, negizgi qıyndyq tikeleı qarjyǵa baılanysty boldy. ıAǵnı, kóp adam alýǵa bolmaıdy. Aıtylǵandaı, aqsha shotqa túspeıdi. Mamandar: «túsirýge bolmaıdy, eger túser bolsa, ol aqshalar burynǵy qaryzdardy óteýge jumsalady» - dep túsindirdi. Al Instıtýttyń menshik túri - jaýapkershiligi shekteýli seriktestik (JShS) bolǵandyqtan, aqsha tabaıyq desek, ǵımarat joq, jumys atqaraıyq desek - qyzmetkerler kerek. Al adam alaıyn desem, shotqa aqsha túspeıdi. Sodan jumysqa kelgen adamdar biri qalmaı ketip qaldy. Mundaı jaǵdaıǵa kim shydasyn?! Eshkim oǵan shydaı almady. Sodan men jalǵyz qaldym. Kádimgideı jalǵyz qaldym...

- Instıtýt qaryzyna baılanysty taǵy qandaı qıyndyqtar boldy?

- Árıne úsh jyl qatarynan shyǵynǵa batqan mekemeni eshkim tyǵyryqtan shyǵaryp ala almaıtyny shyndyq. Onyń ústine salyq, qarjy, sot mekemelerinen burynǵy qaryzdarǵa baılanysty kóptegen eskertýler tolassyz kelip jatty. Sol kezderi zań qaǵıdalaryn jaqsy bildim dep aıtpaı-aq qoıaıyn, sondyqtan da bolar, qorqynysh pen úreı bolǵany ras - ınstıtýttyń jaǵdaıyn qarjy tapshylyǵynan odan saıyn qıyndatyp alamyn ba dep. Sondyqtan, ınstıtýttyń jaǵdaıy odan saıyn ýshyǵyp ketpesin dep, eki jyl boıy salyq departamentiniń tabaldyryǵyn tozdyrdym. «Aınalaıyndar, balalar, qazaqsyńdar ǵoı, túsinińder ınstıtýtty osyndaı qıyn sátte jabýǵa bolmaıdy. Bul kıeli ınstıtýt» - dep sózimdi aıtyp, jalynǵan kezderim shynynda da boldy. Osy sózderdi reti kelgen jaǵdaıda, keıde kerek emes jerde de aıttym dep oılaımyn. Sol kezde bul men úshin eń basty ýáj edi. Obaly ne kerek, múmkindikteri bolsa da, úsh jyl boıy qaryzǵa belsheden batqan ınstıtýttyń jaǵdaıyn memleket organdarynyń qyzmetkerleri de men úshin túsingendeı boldy. Olar óz taraptarynan máseleni sheshýdiń zańdy joldaryn túsindire bildi. Sondyqtan, salyq departamentindegi jastarǵa rızamyn.

Sonymen qatar, zańdy jolmen ınstıtýttyń burynǵy qaryzdarynyń 2 mıllıondaı teńgesin qysqartýǵa atsalystym.

- Burynǵy basshylyqtyń ústinen bolǵan sot sheshimimen, ınstıtýtqa qansha aqsha qaıtaryldy?

- 3,5 mıllıondaı teńge qaryz aqsha qaıtaryldy. Ol 2009 jyldan beri jalaqasyn ala almaı kelgen qyzmetkerlerge berildi, ózim alǵan joqpyn.

- Ǵalııa Temirtonqyzy osyndaı aýyr sátterde ınstıtýttan ketip qalǵyńyz kelmedi me?

- Men endi jalaqy bermedi dep burylyp kete almadym. Maqtanǵanym emes, shydaýyma týra keldi. «Táýelsizdik kezinde mádenıet maıdanynda eńbek etip kele jatqan bildeı bir ınstıtýtty japqyzyp jibersek, qazaqpyz ba!?» - dep, namysqa tyrystym. Onyń ústine, sonaý jas kezimnen bastap istep kele jatqan ınstıtýtym ǵoı. Bolyp jatqan qıyndyqtarǵa qaramaı, osy jaǵdaıda, 2012 jyly qasyma Darıǵa Ospanova degen áriptesim ǵana keldi. Bir tıyn aqsha almaı, maǵan kómek kórsetti. Sóıtip, júrip ekeýmiz sol bir aıadaı bólmede basqa da mádenı mekemelermen birlese otyryp, mádenıet taqyrybynda «Qazaqstan mádenıetiniń álemdik keńistikke ıntegratsııalaný joldary» atty dóńgelek ústel ótkizgen kezimiz de boldy. ıAǵnı, biz óz salamyzdaǵy, onyń ishinde oblystardaǵy mádenıet mekemelerimen habarlasa otyryp, kóptegen jumystardy, onyń ishinde ǵylymı-zertteý jumystaryn da atqaryp otyrdyq. Onyń ishinde - ıÝNESKO-nyń suranystaryn - «Materıaldyq emes mádenı qundylyqtardy saqtaý» jónindegi Konventsııanyń talaptaryna sáıkes «Naýryz» jáne «Aıtys» ulttyq mádenı elementterine qatysty ótinimder jasaldy. ıAǵnı, qanshalyqty qıyndyqta bolǵanymen, ınstıtýt óz mindetin, onyń ishinde ǵylymı izdenisterin bir sátte toqtatpaı, múmkindiginshe jalǵastyryp otyrdy.

- Kómek qolyn sozǵan bıznes ókilderi bolmady ma?

- Men esh jerden eshqandaı kómek kóre almadym. 50-den astam bıznes qurylymdaryna: bankterge, ulttyq, sheteldik kompanııalarǵa hat jazyp, qoldaý izdedim. Bul JShS bolsa da memlekettik ınstıtýt bolǵan soń, memlekettiń qaryzyn eshqaısysy kótergisi kelmedi.

- Ǵalııa Temirtonqyzy atalmysh ınstıtýttyń búgingi jaǵdaıy qandaı?

- 2012 jyly shilde aıynda Úkimettiń qaýlysymen «Kóshpendilerdiń mádenı murasy problemalary jónindegi qazaq ǵylymı-zertteý ınstıtýty» JShS men «Mádenı saıasat jáne ónertaný ınstıtýty» JShS-in biriktirý jolymen jarǵylyq kapıtalyna memlekettiń júz paıyz qatysý úlesimen «Qazaq ǵylymı-zertteý mádenıet ınstıtýty» JShS bolyp qaıta uıymdastyryldy. Taıaýda ınstıtýt Astanaǵa kóshti. Men oǵan negizi qýanyshtymyn. Óıtkeni, Instıtýt óziniń ǵylymı-zertteý mártebesin saqtap qaldy. Memlekettik tizimge jańa ınstıtýt bizdiń burynǵy nómirimen tirkeldi. Osy ınstıtýttyń ári qaraı damýyna tilektespin jáne onyń qyzmetin jalǵastyrýyna kishkentaı da bolsa úlesimniń bar ekenine túsinemin de, qýanamyn da.

Iá, ınstıtýttyń qıyn kezeńi meniń taǵdyrymmen baılanysty boldy. Ony durys túsinetinder de, túsinbeıtinder de bar. «Ǵalııa, saǵan osy ne kerek, kózge tússem dep jantalasyp júrsiń be?» - degender de boldy. Bir tıyn aqsha almaı istep júrgenime kúlgen adamdar da boldy. Biraq men bunyń bárin ataq úshin nemese jaqsy kóriný úshin istegen joqpyn. «Aıtylǵan sóz, atylǵan oqpen birdeı, kez kelgen istiń basyn bastap, aıaǵyn tastama» - dep, ata-anam aıtyp otyratyn. Sondyqtan, boıymdaǵy qazaqı rýh pen namysty joǵary qoıǵanym bolar, oryn alǵan qıyn jaǵdaıǵa qaramaı, bastaǵan ıgi isti aıaǵyna deıin jetkizýge kúsh saldym.

Endi mine, Astanada ınstıtýttyń jańa ómiri bastaldy. Men buǵan rızamyn.

- Áńgimeńizge kóp-kóp rahmet

P.S. Sóz sońynda aıta ketelik, aldaǵy 27-28 qarashada Astana qalasynda atalmysh ınstıtýttyń 80 jyldyǵyna oraı, «Mádenı ıntegratsııanyń úrdisi men bolashaǵy» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa ótedi. Bul da bolsa kóńilge demeý.