Bıtkoınge keleshekte eskertkish ornatylady - qarjygerler

Búgingi tańda Ázerbaıjanda «Krıptovalıýta saýdasyn retteý týraly» zań jobasy boıynsha arnaıy jumys toby qurylǵan. Jumys tobynyń músheleriniń biri, Ázerbaıjannyń Bankaralyq valıýtalyq bırjasynyń burynǵy basshysy Farhad Amırbekov elektrondy ári tsıfrlyq aqshanyń eki klassy baryn atap ótedi.

«Klastardyń alǵashqysyna - bıtkoın, laıtkoın, efırıým jáne ózgelerdi jatqyzýǵa bolady. Aqshanyń bul túrleri neni bildiredi. Bul emıtenttiń belgisiz ekenin, valıýta áý basta alyp-satarlyq maqsatta ǵana jasalǵanynan habar beredi. Ol eshqandaı shynaıy aktıvterge baılanyp turǵan joq. Al ekinshi klass naqty emıtentke ıe, aktıvi, qarjylyq quıymy, salyq, ákimshilik pen ózge resýrstarmen qamtamasyz etilgen. Mundaı tsıfrlyq aqshanyń emıtentteri retinde korporatsııalar, bıliktiń jergilikti organdary, qarjy mınıstrligi arqyly ulttyq úkimetter men ózge de quzyrly tulǵalar shyǵady», - deıdi ol.

Qarjygerdiń paıymdaýynsha, tsıfrlyq aqsha taqyrybynyń demonızatsııasy (nasıhattaý tehnologııasy) men jańa aqshalardyń ártúrli klastaryn bir topqa jatqyzý bilimsizdik bolyp tabylady.

Farhad Amırbekov krıptovalıýta kún tártibine jańa shynaıylyqty ákelip, jańa qarjy júıesiniń ınfraqurylymyn quryp jatqanyn, al ol óz kezeginde qoldanystaǵy júıeni ysyryp bara jatqanyn alǵa tartady.

«Adamdar qazir emıssııanyń, ótinim men tsıfrlyq aqshany basqarýdyń tehnologııasyn óńdep jatyr. Osylaısha, qalyptasqan negizde bank aqshasy emes, elektrondy aqsha damyp keledi. Biz birqatar memleketterde ulttyq aqsha paıda bolatyn kezeńniń tabaldyryǵynda turmyz», - deıdi ol.

Óz kezeginde kriptoinvest.az ınternet-resýrsy men krıptokonsaltıngti kompanııanyń negizin qalaýshy Elnýr Gýlıevtiń atap ótýinshe, bıtkoındarǵa alypsatarlyq qural retinde qaraý qarym-qatynasy eskirip bara jatyr.

«Ol (bıtkoın -QazAqparat) qazirdiń ózinde tólem quraly retinde qoldanylyp keledi. Mysalǵa Microsoft sekildi kompanııany keltirýge bolady. Bıll Geıts 2014 jyldan beri bıtkoındi is júrgizýge bolarlyq tólem quraly retinde baǵalap keledi. Bıtkoındi qabyldaý týraly sheshimge deıin olar logıstıkany júrgizgeni anyq», - deıdi ol.

Alypsatarlyq maqsatta bıtkoındi qoldanyp júrgen ınvestorlar men treıderler barshylyq. Biraq, sarapshynyń aıtýynsha, qarapaıym aqshanyń ózi de alypsatarlyq maqsatta keńinen qoldanylyp keledi. Mamannyń paıymdaýyna qaraǵanda, bıtkoınniń baǵasy eki faktorǵa táýeldi.

«Birinshisi - suranys pen usynys. Ekinish faktor - bıtkoındy alý kúrdeliliginiń koeffıtsıenti. Onyń sanynyń shekteýli ári jańa tıynnyń baǵasy burynǵysynan kúrdelirek bolýy. Kúrdelilik ár saty saıyn artyp, baǵa da ósip keledi», - deıdi Elnýr Gýlıev.

Al sarapshy Nııazı Asadýllaev bıtkoın degen alypsatarlyq quraldyń ózi ekenine senimdi.

«Alyp-satarlyq aqparattyń aǵymy» degen túsinik bar. Ol oń nemese teris aqparat bolýy múmkin. Bul baǵanyń ósimine nemese túsimine áser etetin faktor. Máselen, BAQ-ta Ońtústik Koreıa óz elinde krıptovalıýtaǵa shekteý qoıyldy degen aqparat taratylýy múmkin. Aqparat shyndyqqa saı bolmasa da, onyń áseri bırjada baǵany aıtarlyqtaı túsirip jiberedi. Tájirıbesi joq oıynshylar krıptovalıýtadan qutylýǵa asyǵady, al tájirıbeliler budan utyp shyǵa keledi», - deıdi ol.

Bıtkoınniń bolashaǵy jaıly sóz qozǵalǵanda Elnýr Gýlıev ózin «optımıstpin» dep esepteıdi.

«Meniń oıymsha, bıyl baǵa 25-30 myń AQSh dollary mańaıynda bolady. Ol ekonomıkalyq álemdegi tehnologııalyq jańalyqtar men naryqqa baılanysty. Eger bıtkoın altyn naryǵynyń 5 paıyzyn ıelene alsa, onda baǵa 50 myń AQSh dollary deńgeıinde bolady», - deıdi ol.

Nııazı Asadýllaev bıtkoınniń belsendilik merzimi qanshalyqty bolatynyn tap basyp aıta almaıtynyn jetkizdi.

«Meniń oıymsha, bıtkoın ortasha merzimde toqtap, oǵan krıptovalıýta salasyndaǵy adamzattyń alǵashqy qadamy retinde eskertkish ornatylady. Alaıda bıtkoınniń joǵalyp ketýi - krıptovalıýtanyń birjolata quryp ketýi degendi bildirmeıdi. Kerisinshe, bolashaq - solarda. Osylaısha, 5-10 jyl boıy bizge krıptovalıýta arqyly tólem júrgizý normaǵa aınalady. Sonymen birge, «dollarlyq táýeldilikke» qarsy turý múmkindikteri paıda bolady. Al dollarǵa bul unaı ma? Sáıkesinshe, krıptovalıýtanyń alǵa basqan árbir qadamy - tikeleı teketireske aınalady», - deıdi ol.

Elnýr Gýlıevtiń aıtýynsha, bıyl krıptovalıýtany qabyldaıtyn jańa memleketter paıda bolady.

«Ortalyq bankter krıptovalıýtany qazirdiń ózinde shetke qaǵa almaıdy. Bul memlekettiń júıesi qanshalyqty ashyq, ıaǵnı, memleket aqsha aǵymyna qoǵamdyq baqylaý júrgizý quralyn usynaýǵa ázir me - osyǵan baılanysty bolady», - deıdi sarapshy.