Byltyrǵydaı bolmaıdy: Mamandar Ertis deńgeıi ne sebepti tómendegenin túsindirdi

Jelide kóktemgi sý bosatý sharalarynan soń Ertis ózeniniń deńgeıi kúrt tómendep ketkeni týraly vıdeolar paıda boldy. Vıdeo avtorlarynyń aıtýynsha, buryn osy ýaqytta ózenniń keıbir ásem tustarynda sý kemerine kelip, tolyp turatyn. Alaıda bıyl arnanyń tómen túsip ketkeni, aǵysy baıaýlap qalǵany baıqalady. 

Turǵyndar bul jaǵdaı Ertis ózeniniń jaıylmalaryna teris áser etip, ekologııalyq qıyndyqtar týyndatyp jibere me dep qaýiptenedi. Arnanyń azaıyp ketýi sý janýarlary álemine, egin sharýashylyǵyna jáne ózendegi keme qatynasyna aıtarlyqtaı zııanyn tıgizýi múmkin.

Kazinform tilshisi ózen sýynyń nelikten azaıyp bara jatqanyn zerdelep kórdi. 
Sý resýrstary komıtetiniń sý resýrstaryn paıdalaný jáne qorǵaý jónindegi «Ertis» basseındik ınspektsııasy basshysynyń orynbasary Eleýsiz Qambarovtyń aıtýynsha, elimizdegi eń uzyn sý arterııasyna tónip turǵan qaýip joq. Tek onyń arnasy byltyrǵydaı bolmaıdy.

— Ertis ózeniniń sýy kóktemgi erıtin qar sýy men búıirlik aǵyndardyń qoryna táýeldi. Shúlbi sý qoımasy jyl boıy ózenge sý jiberip, arnanyń deńgeıin ustap turady. Bul ózenniń ekologııalyq jaǵdaıyn qalypty ustaýǵa ári kemeler navıgatsııasyn qoldaý úshin asa mańyzdy. Alaıda bıyl kóktemde Shúlbige aıtarlyqtaı sý kelmeı jatyr. Kóktemde Ertis ózenine bosatylǵan sýdyń ornyn toltyrý úshin bir apta buryn Shúlbiden shyǵatyn sýdyń jyldamdyǵyn sekýndyna 500 tekshe metrge deıin azaıtýǵa májbúr boldyq. Mundaı mólsher tek 2 táýlik boıy ǵana ustalyp turdy da, normany qaıtadan qalypty deńgeıge — 600-650 tekshe metrge deıin kóterdik. Osy kúnderi Ertis ózeni boıynsha Shúlbige eń jaqyn ornalasqan Semeı qalasynda sý deńgeıi kúrt azaıyp ketkeni baıqaldy. Biraq bul jaǵdaı Pavlodar oblysyna asa áser etpeýi kerek dep oılaımyz. Sebebi ózenge jolaı quıylatyn ózender bar, — deıdi ınspektsııa ókili.

Onyń aqparynsha, Shúlbidegi sý deńgeıi qazirgi ýaqytta 238 metrdi kórsetip tur. Buǵan deıingi jyldary ol deńgeı 239-240 metrdi quraǵan, ıaǵnı sý jetispeýshiligi bar. Ótken qysta Shyǵys Qazaqstannyń taýly jerlerine ylǵal az túsken. Ádette mamyr aıynyń sońyna taman taýdaǵy erigen qar sýynyń ekinshi legi Shúlbige quıylatyn. Alaıda bıyl ondaı molshylyq baıqalmaı tur. Taýdaǵy qarlardyń barlyǵy erte erip ketken. Sondyqtan sý qoımasynyń deńgeıi odan ári artatynyna senim az.

— Pavlodar oblysynda ózen arnasynyń kúrt tómendep ketýine áser etetin faktorlar kóp. Eń áýeli oǵan jolaı quıylatyn saǵalary áser etedi. Máselen sýy mol Shaǵan ózeni osy ýaqytta arnasyna syımaı tasyp, quıylyp jatatyn. Ókinishke qaraı, bıyl onyń sýy da azaıyp qalǵany anyqtaldy. Ekinshiden, ótken kúz ben bıylǵy kóktem mezgilderi qurǵaq jaǵdaıda ótti. Jer toıynbaǵan soń ózen sýynyń kóp bóligin sińirip alady. Al Shúlbiden únemi berilip turatyn (sekýndyna 600-650 tekshe metr) sý arnanyń deńgeıin kóteredi dep aıta almaımyz. Sebebi ol ózen sýyn qalypty deńgeıde ustap turýǵa arnalǵan. Shúlbiden sý únemi bosatylmasa Ertiste kemeler júze almaıdy, — dep qosty Eleýsiz Qambarov.

Mamandar Shyǵys Qazaqstan men Abaı óńirlerinde maýsym aıy jańbyrly bolatyn bolsa, Shúlbige jınalatyn sýdyń deńgeıi artatynyn, soǵan oraı Ertiske bosatylatyn sýdyń kólemi de ósetinin aıtady. Sondyqtan ózen boıyndaǵy jurt jazdyń mol jaýynynan úmitti.

Eske sala keteıik, bıyl Ertis jaıylmalarynyń 80 paıyzdan astamyn ǵana sý basty.