Byltyr ınternet alaıaqtyq faktisi 22%-ǵa artqan
ASTANA. KAZINFORM — 2025 jyly alaıaqtar qazaqstandyqtarǵa 84,5 mln ret qońyraý shalǵan. Bul týraly advokat Sultan Qanatuly Jibek Joly arnasyndaǵy «Búgin live» baǵdarlamasyna bergen suhbatynda málimdedi.
QR Іshki ister mınıstrligi usynǵan resmı derekterge sáıkes, 2025 jyly ınternet-alaıaqtyq qylmystary 22 paıyzǵa artqan. Al keltirilgen zalal kólemi 6 mıllıard teńgege jetken. Sultan Qanatulynyń aıtýynsha, bul jaǵdaı azamattardyń jeke derekteri men qarjylyq aqparattarynyń qaýipsizdigine eleýli qater tónip turǵanyn ańǵartady.
— Qazirgi tańda 50–60 jastan asqan azamattar áleýmettik jelilerdegi túrli siltemelerge kirip, ınternet-alaıaqtardyń qurbanyna aınalyp jatady. Alaıaqtar kóbine iri saýda kompanııalarynyń atyn jamylyp, jalǵan aktsııalardy jarnamalaıdy. «Belgili bir somada qarjy salsańyz, birneshe kún ishinde aqshańyz 2–3 esege ósip qaıtarylady» degen jalǵan ýádemen senimge kiredi. Ókinishke qaraı, ońaı paıdaǵa sengen azamattar san soǵyp qalyp jatady. Taǵy bir keń taraǵan tásil — ózderin polıtsııa qyzmetkeri retinde tanystyrý. Olar dóreki ári óktem daýyspen sóılep, «balańyzǵa qaýip tónip tur» dep qorqytady nemese qylmystyq is qozǵalǵanyn aıtyp, úreı týǵyzady. Sonymen qatar, bank qyzmetkeri atynan habarlasatyn alaıaqtar da kóbeıgen. Olar psıhologııalyq qysym kórsetý arqyly adamnyń sabyryn buzyp, asyǵys sheshim qabyldatýǵa tyrysady, — deıdi advokat.
Spıkerdiń sózinshe, bank te, quqyq qorǵaý organdary da telefon arqyly qupııa aqparat suramaıdy. Sondyqtan kez kelgen qońyraýǵa saqtyqpen qaraǵan durys dep keńes beredi.
— Alaıaqtar 25 jasqa deıingi balalary bar otbasylarǵa da jıi habarlasady. Olar tún ortasynda habarlasyp «balańyzǵa qaýip tónip tur» dep ata-analardy qorqytady. Mundaı jaǵdaıda ata-ana bógde adamǵa emes, aldymen óz balasymen baılanysyp, jaǵdaıdy naqtylaýy qajet. Kóp ata-ana emotsııaǵa erik berip, qoldaǵy aqparatty nemese qarajatty bere salady. Bul úlken qatelik, — dedi ol.
Osy oraıda Sultan Qanatuly alaıaqqa aldanyp qalǵan jaǵdaıda aqshany qaıtaryp alýdyń naqty ádisteri bar ekenin málimdedi.
— Alaıaqtyq qurbany bolǵan jaǵdaıda azamattar dereý Іshki ister organdaryna aryz jazýy qajet. Barlyq aqparat pen telefon arqyly jasalǵan tranzaktsııalar kıberqaýipsizdik polıtsııasynyń qyzmetkerleri tarapynan tekseriledi. Aqshanyń kimge aýdarylǵany anyqtalyp, qajet bolsa, tólemder buǵattalady. Tájirıbe kórsetkendeı, keı azamattar qarajattaryn tolyq qaıtaryp alǵan. Qazirgi ýaqytta Kıberqaýipsizdik polıtsııasy men Ulttyq qaýipsizdik komıteti birlese aýqymdy jumystar júrgizip jatyr. Alaıda aılakerler ártúrli ádister men júıeler arqyly shabýyldaryn toqtatpaıdy. Olardyń domenderi men IP-adresteri únemi ózgerip otyrady. El ishinde bolǵan jaǵdaıda mamandar áreketti jedel túrde toqtata alady. Biraq alaıaqtardyń basym bóligi shetelden habarlasady, ol kezde protsess uzaqqa sozylady, — deıdi spıker.
Aıta keteıik, jaqynda kıberpolıtseıler birneshe alaıaqtkıberyq shemaǵa qatysy bar dropperdi ustady.