Bılik arhıtektýrasy túbegeıli jańǵyrady — Erlan Qoshanov
ASTANA. KAZINFORM — Halyq Keńesi Parlamenttiń balamasy emes. Bul — memleket pen halyq arasyndaǵy altyn kópir. Bul týraly Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanov málim etti.
— Prezıdenttiń ár reformasy, ár bastamasy «Táýelsizdik bárinen qymbat» degen qasterli uǵymnan bastaý alady. Bul shyn máninde, tarıhı jıyn boldy. Ár Quryltaıdyń el shejiresindegi orny da, jóni de bólek ekeni sózsiz. Degenmen, keshegi otyrystyń ıdeologııalyq mazmuny tereń, saıası salmaǵy áldeqaıda basym. Quryltaıda Prezıdentimiz el taǵdyryna tikeleı qatysty jańa, aýqymdy ári betburysty reformalar jıyntyǵyn usyndy. Bul reformalar — ulttyq deńgeıdegi ınstıtýtsıonaldyq transformatsııanyń bastaýy. Sonyń aıasynda memlekettik qurylymnyń kontseptsııasy keshendi túrde ózgermek. Sóıtip, bılik arhıtektýrasy túbegeıli jańǵyrady. Bul qadamdardy «Prezıdent Toqaevtyń ádilet joly» dep aıtýǵa bolady. Ol jumys búgin ǵana bastalǵan joq. Qasym-Jomart Kemeluly prezıdenttikke kirisken alǵashqy kúnnen bastap kezeń-kezeńimen iske asyp kele jatqan júıeli, keshendi reformalardyń zańdy jalǵasy, — dedi E. Qoshanov Májilistiń jalpy otyrysynda.
Osy oraıda ol bul bastamalardyń úlken bir baǵyty Parlamenttiń keleshegine qatysty ekenin aıtty. Májilis depýtattary osy ózgeristerdiń qaınaǵan ortasynda júr. Barlyq fraktsııa jetekshileri, biraz depýtat jumys tobynyń qyzmetine belsene atsalysty. Jarty jyl boıy bolashaq Parlamenttiń qurylymy men quzyreti tóńireginde naqty normalar ázirlep, usynystar berdi. Ár partııanyń saıası ustanymy men kózqarasy Prezıdenttiń pozıtsııasymen úndesti. Jalpy, parlamenttik reforma saıası júıeni qaıta qaraýǵa jol ashyp otyr.
— Bir palataly Parlament qurý — el bolashaǵy úshin taǵdyrsheshti, óte qajet qadam. Ol — saıası jaýapkershilikti naqtylaý, partııalardyń ınstıtýtsıonaldyq rólin kúsheıtý, zań shyǵarý protsesin kásibılendirý degen sóz. Memleket basshysy aıtqandaı, bizdiń maqsatymyz — múldem jańa sıpattaǵy yqpaldy zań shyǵarýshy organ qurý. «Kúshti Prezıdent — yqpaldy Parlament — esep beretin Úkimet» formýlasyn odan ári kúsheıtý. Qazir Májiliste 6 fraktsııa qoıan-qoltyq jumys istep jatyr. Kóppartııaly qyzmette mol tájirıbe jınadyq. Sol tájirıbe alda proportsıonal júıemen jasaqtalatyn bir palataly Parlamenttiń negizi bolýy tıis, — dedi Májilis tóraǵasy.
Onyń paıymynsha, Memleket basshysynyń prezıdenttik kvotadan bas tartýy, Assambleıa kvotasyn alyp tastaýy — Parlamentke tolyq derbestik berý degendi bildiredi. Eń bastysy bul lıberaldy bastamany halyqaralyq saıası uıymdar qoldaıtyny anyq.
— Halqymyzdyń tarapynan da keńinen qoldaý tapqanyna kózimiz jetip otyr. Ol álemdik tájirıbege, jahandyq konventsııalarǵa tolyq sáıkes keledi. Bir sózben aıtqanda, otandyq parlamentarızm tarıhynda batyl da demokratııalyq qadamdar jasalyp jatyr. Eń basty jańalyq — Prezıdenttiń bolashaq Parlamentti Quryltaı dep ataýdy usynýy. Muny óte utymdy sheshim der edim. Meniń oıymsha, tarıhı turǵydan da, qazirgi zaman turǵysynan da Parlamenttiń tabıǵatyn asha túsetin ataý. Quryltaı — qaı kezeńde de dala demokratııasynyń negizi bolǵan. Ejelden ult taǵdyryn aıqyndaǵan, el amanatyn arqalaǵan ınstıtýt. Prezıdent dál osy jaýapkershilikti bolashaq Parlamentke júktep otyr, — dedi palata tóraǵasy.
QHA men Ulttyq quryltaı mıssııasy
Erlan Qoshanovtyń sózine qaraǵanda, keıingi kezde ultymyzdy uıystyratyn, qoǵamdy biriktiretin ınstıtýtqa degen qajettilik arta túsedi.
— Shynyn aıtý kerek, bul turǵyda Assambleıa men Ulttyq quryltaı óz mıssııasyn tolyq oryndady. Endi osy baǵyttaǵy jumysty júıelep, jandandyrý úshin Prezıdent Halyq keńesin qurýdy usyndy. Ol qoǵamdyq konsensýs pen senim alańyna aınalady. Aıta keterlik jaıt, Halyq Keńesi Parlamenttiń balamasy emes. Bul — memleket pen halyq arasyndaǵy altyn kópir. Oǵan etno-mádenı ortalyqtardyń, iri qoǵamdyq birlestikterdiń, máslıhattar men aımaqtardaǵy qoǵamdyq keńesterdiń múshe bolýy ashyqtyqty arttyryp, nátıjeli jumysqa arqaý bolady. Osylaısha, biz saıası kommýnıkatsııanyń tyń formatyna kóshemiz. Jańa saıası mádenıetke jol ashamyz. Halyq keńesi — eldegi eń joǵary konsýltatıvtik organ mártebesine ıe bolady, — dedi ol.
Vıtse-prezıdent laýazymyn engizý
Bılik tarmaqtaryn jańǵyrtý úshin Memleket basshysy Vıtse-prezıdent laýazymyn engizý bastamasyn kóterdi.
— Birden aıta keteıin, bul bılikti bólý emes, memlekettik basqarý júıesin qazirgi zamanǵa beıimdeý. Osy usynystar Qazaqstannyń saıası júıesin aıtarlyqtaı jańǵyrtyp, jańa ınstıtýtsıonaldyq deńgeıge kóteredi. Joǵaryda aıtylǵandardyń bári jańa konstıtýtsııalyq túzetýler qabyldaýdy talap etip otyr. Bul — jańa Konstıtýtsııa qabyldaýmen para-par ózgeris, tarıhı qadam deýge bolady. Prezıdenttiń saıası baǵytynyń ózeginde ádildik ıdeıasy jatyr. Osy turǵyda, Jańa Konstıtýtsııa Ádiletti Qazaqstannyń quqyqtyq irgetasyna aınalmaq. Eń bastysy, Memleket basshysy «Biz bárimiz Ádiletti Qazaqstandy eń joǵary maqsat retinde kózdeımiz» degen qaǵıdatty Ata zańǵa shegelep jazýymyz kerek dedi. Reformalar, aýqymdy ózgerister — bir adamnyń emes, tutas ulttyń jaýapkershiligi, — dedi Májilis tóraǵasy.
Aıta keteıik, buǵan deıin QR Parlamenti Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev quryltaı kezinde aıtylǵan mańyzdy usynystarǵa qatysty pikir aıtqanyn jazǵan edik.