Bıbigúl Jeksenbaı: Konstıtýtsııany talqylaý tek saıasatkerlerdiń emes, búkil qoǵamnyń isi
ASTANA. KAZINFORM – Qoǵamdyq syn — demokratııalyq protsestiń ajyramas bóligi. Biraq ol naqty mátinge, naqty baptarǵa súıengende ǵana paıdaly bolady degen pikir bildirdi Parlament Senatynyń depýtaty, Bas redaktorlar klýbynyń basshysy Bıbigúl Jeksenbaı.
— Jańa Konstıtýtsııa jobasy jarııalanǵan sátten bastap qoǵamda qyzý pikirtalas bastaldy. Áleýmettik jelilerde túrli baǵalar berilip, keıde asyǵys tujyrymdar da aıtyldy. Bul — tosyn qubylys emes. Álemdik tájirıbege qarasaq, kez kelgen konstıtýtsııalyq reforma aldymen emotsııalyq reaktsııa týdyrady, keıin baryp mazmundy talqylaýǵa ulasady. Búgin biz dál osy ekinshi kezeńge qadam basyp otyrmyz.
Konstıtýtsııa — jaı ǵana quqyqtyq qujat emes. Ol memlekettiń bolmysyn, qoǵamnyń qundylyqtaryn, bılik pen azamat arasyndaǵy tepe-teńdikti aıqyndaıtyn negizgi kelisim. Sondyqtan onyń árbir normasy qoǵam nazarynda bolýy zańdy. Bastapqyda túrli alańdaýshylyq pen kúmánniń týyndaýy da túsinikti. Biraq ýaqyt óte kele pikirtalas emotsııadan arylyp, kásibı arnaǵa túsedi. Bul — kez kelgen demokratııalyq qoǵamnyń tabıǵı evolıýtsııasy, — dedi Bıbigúl Jeksenbaı.
Álemdik tájirıbe neni kórsetedi?
— Frantsııada 2008 jylǵy konstıtýtsııalyq reforma alǵash jarııalanǵan kezde qoǵamda qyzý pikirtalas órbidi. Alaıda parlamenttik tyńdaýlar men ashyq túsindirý jumystary nátıjesinde talqylaý birtindep quqyqtyq arnaǵa aýysyp, reforma ornyqty túrde qabyldandy.
Norvegııada 2014 jylǵy túzetýler de alǵashqyda saqtyqpen qabyldanǵanymen, keń qoǵamdyq túsindirý jumystary olardyń mazmunyn aıqyndap, senimdi nyǵaıtty.
Basqa da elderdiń tájirıbesi kórsetkendeı, ashyq dıalog pen júıeli túsindirý konstıtýtsııalyq ózgeristerdiń legıtımdiligin kúsheıtedi, — dedi ol.
Bıbigúl Jeksenbaı Konstıtýtsııalyq komıssııa músheleri qoǵam aldynda pikir bildirip, jýrnalıster suraqtaryna jaýap berip, kúrdeli normalardy túsindirip jatqanyn aıtty.
— Búgingi jaǵdaıda mańyzdy bir jaıt anyq kórinip otyr: memleket únsiz qalǵan joq. Konstıtýtsııalyq komıssııa músheleri qoǵam aldynda pikir bildirip, jýrnalıster suraqtaryna jaýap berip, kúrdeli normalardy túsindirýde. Bul — durys ári qajetti qadam.
Mundaı ashyqtyq túrli alyp-qashpa áńgimelerdiń aldyn alyp, mátinniń naqty mazmunyn túsinýge múmkindik beredi. Sebebi kez kelgen konstıtýtsııalyq qujat kúrdeli quqyqtyq tilde jazylady, ony jeńil urandarǵa aınaldyrý ońaı. Al naqty túsindirý ǵana qoǵamdy shynaıy mazmunmen tanystyrady, — dedi Bıbigúl Jeksenbaı.
Ol sonymen qatar syn — mazmunǵa negizdelýi tıis ekenin aıtty.
— Qoǵamdyq syn — demokratııalyq protsestiń ajyramas bóligi. Biraq ol naqty mátinge, naqty baptarǵa súıengende ǵana paıdaly bolady.
Eger talqylaý qaýesetke nemese burmalanǵan aqparatqa negizdelse, onda qoǵam Konstıtýtsııanyń ózin emes, onyń kóleńkesin talqylap ketýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda pikirtalas paıdasynan góri kúmándi kúsheıtedi.
Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, konstıtýtsııalyq reformanyń sapasy synnyń deńgeıine baılanysty. Neǵurlym kásibı, naqty ári mazmundy pikirtalas bolsa, soǵurlym negizgi zańnyń sapasy da joǵary bolady, — dedi depýtat.
Depýtat búgingi tańda qoǵamdaǵy pikirtalas birtindep baıypty arnaǵa túsip keletinin aıtty.
— Azamattar jobanyń naqty normalaryn qarap, salystyryp, suraq qoıyp jatyr. Bul — jetilgen qoǵamdyq talqylaýdyń belgisi.
Konstıtýtsııany talqylaý — tek saıasatkerlerdiń nemese zańgerlerdiń ǵana isi emes. Bul — búkil qoǵamnyń ortaq jaýapkershiligi, — dedi Bıbigúl Jeksenbaı.