Beıjińdegi qazaq radıosy habar taratqanyna 54 jyl toldy
ASTANA. KAZINFORM – Kazinform agenttigi sheteldegi qazaq baspasózine apta saıyn sholý jasaýdy 2018 jyly bastaǵan bolatyn. Bul jobany qolǵa alýǵa qazaq tilinde jaryq kóretin baspasóz sany tek Qazaqstanda ǵana emes, shetelderde de artyp kele jatýy sebep bolǵan-dy. Sholýda elimizdiń basqa eldermen saıası, ekonomıkalyq, mádenı salalarda yntymaqtastyǵy jiti nazarǵa alynady. Sondaı-aq shet memleketterdegi ǵylym men tehnıka, oqý-aǵartý salalaryndaǵy sońǵy jetistikterge jiti baqylanady.
Búgingi materıalda jyl basynan beri jarııalanǵan sheteldegi qazaqtildi baspasózge sholýǵa qysqasha taldaý jasap, eń ózekti, qyzyqty materıaldardy qaıtadan nazarlaryńyzǵa usynamyz.
Jyl basynda «ParsToday»-de «Iranda qansha qazaq turatynyn bilesiz be» degen taqyryptaǵy aqparat jaryq kórgen edi.
Osy taqyrypty jazyp kele jatqan 7 jylda oqyrmandarymyz shetelde turyp jatqan etnıkalyq qazaqtar týraly kóbirek bilgisi keletinin ańǵardyq. Máselen 2025 jyldyń 26 qańtarynda jarııalanǵan «Iranda qansha qazaq turatynyn bilesiz be» degen taqyryptaǵy sholý ótken jyldyń eń kóp oqylǵan materıaly boldy (59 685 ret oqylǵan – avt.).
Irandyq basylymnyń málimetinshe, XX ǵasyrdyń birinshi jartysynyń 20-30-shy jyldarynda qonys aýdarǵan ımmıgranttardyń qatarynda qazaq etnosy da bar. Sotsıalıstik revolıýtsııanyń oryn alýy jáne qurǵaqshylyq, ashtyq pen kedeıliktiń kúsheıýi qazaqtardyń qonys aýdarýyna negizgi sebep bolǵan.
- Iranda turatyn qazaqtardyń sany týraly naqty statıstıka joq. Biraq Iranda 15 myńǵa jýyq qazaq turady desedi, onyń ishinde 4-5 myńǵa jýyq jan sany bar myńdaı otbasy soltústiktegi Gúlstan oblysyndaǵy qalalar men onyń mańyndaǵy aýdandarda turady, - dep jazǵan edi ırandyq basylym.
Sondaı-aq osy jyldyń sáýir aıynda «Álemdegi eń úlken otbasylyq serýen qaı elde ótedi» degen taqyryptaǵy sholýjazǵan edik.
«ParsToday» aqparat agenttiginiń habarlaýynsha, Irannyń resmı kúntizbesi boıynsha farvardın aıynyń 13-shi kúni Tabıǵat kúni dep atalady.
Bul kúni ırandyqtar ıgi dástúr boıynsha tabıǵat aıasyna shyǵyp, otbasymen jáne jaqyndarymen kúndi qýanyshty da este qalarlyqtaı ótkizedi.
- Iran halqy ejelden tabıǵatty qurmettep, ony saqtap, tazartýǵa kúsh salǵan. Naýryzdyń on úshinshi kúnindegi ırandyq sherý álemdegi eń úlken kókke shyǵý bolyp sanalady jáne onyń tereń tarıhı tamyry bar, dep jazady basylym.
Osy jyldyń alǵashqy aıynda «TRT» basylymynda ««Túrik álemi entsıklopedııasy» jarııalandy» degen taqyryptaǵy aqparat jaryq kórgen bolatyn. Ony Atatúrik atyndaǵy zetteý ortalyǵy daıyndaǵan. Tarıhtan ádebıetke, jol kórsetýshi túrik áıelderinen mádenı qundylyqtarǵa deıin aýqymdy qazyna usynatyn entsıklopedııa ortaq mura men mádenı jádigerlerdiń bolashaq urpaqqa jetkizilýinde úlken ról atqaratyn bolady.
Atalǵan BAQ-ta habarlaǵandaı, Túrik tarıhy, mádenı mura jáne mańyzdy tulǵalar týraly málimetter jınaqtalǵan eńbekti 99 jazýshy qurastyrdy. 9 kategorııadan turatyn entsıklopedııada jarııalanǵan 143 baptyń 21-i endi Ázerbaıjan túrik tilinde jazyldy.
Eńbektiń qyrǵyz, qazaq, ózbek tilderinde de jarııalanýy josparlanǵan. Artynan batys tilderine de aýdarylady.
Esterińizde bolsa, túrkııalyq basylym «TRT»-da naýryz aıynda «Nelikten keıbir pasporttar basqalaryna qaraǵanda kúshtirek?» degen qyzyqty jazba jarııalaǵan edi.
Mıllıondaǵan adam kún saıyn tólqujatymen shekaradan ótse de, keıbir tólqujat ıelerine kóbirek saıahat erkindigin usynady. Bul aıyrmashylyqtyń sebebi ne? Suraqtyń jaýabyn «TRT» basylymy beredi.
Atalǵan BAQ-tyń dereginshe, «Henley & Partners» jáne «Arton Capital» jarııalaǵan tólqujat ındeksteri vızasyz elder sanyna negizdelgen tólqujattardyń kúshin ólsheıdi. Sıngapýr jáne Japonııa sııaqty elderdiń tólqujattary 190-nan astam elge vızasyz kirýge múmkindik berse, Aýǵanstan, Sırııa jáne Pákistan sııaqty elderdiń tólqujattary qozǵalysty shekteıdi.
«Henley & Partners» ókili Býrak Demırel ındeks derekteriniń Halyqaralyq áýe kóligi qaýymdastyǵynan alynǵanyn jáne ártúrli derekkózder arqyly naqtylanǵanyn aıtady.
Sondaı-aq pasport kúshine áser etetin faktorlarǵa ekonomıkalyq turaqtylyq, eki jaqty saýda kólemi, halyq sany jáne vıza sharttaryn buzý statıstıkasy kiredi.
Qazaqstan men Ózbekstan arasyndaǵy tyǵyz yntymaqtastyqqa qatysty aqparattardy jıi jarııalap turatyn ózbekstandyq «ÓzA» aqparat agenttiginde naýryz aıynda «Qazaqstan men Ózbekstan tórt jańa saýda dálizin ashady» degen materıal jaryq kórgen bolatyn.
Keltirilgen derekterge súıensek, Ózbekstan Qazaqstanmen taýar aınalymyn keńeıtý maqsatynda tórt jańa saýda ótkelin ashýdy josparlap otyr.
Bul týraly Ózbekstan Respýblıkasynyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Bahtıer Ibragımov Jetisý oblysynyń kásipkerlerimen kezdesý barysynda málimdedi.
Habarlamada aıtylýynsha, dıplomatııalyq mıssııa basshysy Ózbekstan tarapy usynǵan, eki el arasyndaǵy ekonomıkalyq baılanystardy nyǵaıtýǵa baǵyttalǵan bastamalar týraly egjeı-tegjeıli aqparat berdi.
Sondaı-aq osy jyldyń tamyz aıynda «Ózbekstanda qansha otbasy bar ekeni belgili boldy» degen taqyryptaǵy aqparat jaryq kórdi.
Memlekettik statıstıka komıtetiniń málimetine sáıkes, 2025 jyldyń 1 qańtaryna qaraı Ózbekstanda jalpy 10 mıllıon 244 myń 241 otbasy tirkelgen. Sonymen qatar, aımaqtar boıynsha otbasylar sany jarııalanǵan.
Al endi qazaqsha jáne tóte jazýmen jaryq kóretin qytaılyq BAQ-qa jarııalanǵan birneshe aqparatqa sholý jasaı keteıik.
Qytaıda shyǵatyn Harajorga basylymynda «Shyńjańdyq qazaq baqtashy 46 mıllıon teńge kóleminde syılyq aldy» degen taqyryptaǵy aqparat jarııalandy.
Atalǵan aqparat kóziniń dereginshe, aqpan aıynda Qytaıdyń 8-shy Memlekettik túıe baqtashylar jınalysy Shyńjań ólkesindegi Býryltoǵaı aýdanynda ótken. Atalǵan basqosýǵa 800-den astam túıe sharýshylyǵymen aınalysatyn ýákil eldiń túkpir-túkpirinen kelgen. Jınalysta «Sapa syılyǵy», «Senimdilik syılyǵy», «Úzdik sút pýnkti, úzdik sút tasýshy» qatarly syılyq aqshalary taratylyp, úzdik túıeshilerdiń eńbegi marapattaldy.
Atalǵan aıtýly is-sharada Býryltoǵaı aýdany Qaramaǵaı qalashyǵy Oıqora aýylynyń turǵyny Omirbek Mysyrhanuly atty qandasymyzǵa 650 myń ıýan(46 mıllıon teńge kóleminde - avt.) syılyq tabystaldy.
Qytaılyq BAQ-tyń dereginshe, bul «Senimdilik syılyǵynyń» eń joǵary deńgeıdegi syıaqysy bolyp sanalady eken.
Sonymen qatar Harajorga basylymynda sáýir aıynda «Qazaqtyń ulttyq medıtsınasymen aınalysatyn dáriger memlekettik úzdikter qatarynan kórindi» degen taqyryptaǵy jazba jarııalanǵan.
Aıta keteıik, Qytaıda qazaqtyń ulttyq medıtsınasy jaqsy damyǵan. Birneshe aýdan jáne aımaq ortalyqtarynda qazaq ulttyq emhanalary jumys istep keledi. Atalǵan ulttyq medıtsınanyń mamandaryn daıyndaıtyn Shyńjań ólkesindegi ortalyq medıtsına ýnıversıtetinde arnaıy kafedralar bar degen derekter bar.
Harajorga-da jarııalanǵan aqparatqa saı, 2024 jylǵy «Qytaı materıaldyq emes mádenı muralar jyldyq tulǵasynan» 100 kandıdattyń atyn atady. Shyńjańnan 3 adam tańdaldy.
16 sáýir kúni 2024 jylǵy «Qytaı materıaldyq emes mádenı muralary jyldyq tulǵasyn» kórsetý, túsindirý is-sharasy 100 adamnyń esimin jarııalady. Onda Shyńjańdaǵy materıaldyq emes mádenı muralary salasynan 3 adam murager retinde tańdaldy. Solardyń biri qazaqtyń ulttyq shıpagerliginiń (býlap emdeý, súıek otashylyǵy, úsikti emdeý) memlekettik dárejeli ókili Baqytbek Qumarqajyuly boldy.
Qytaıdyń Ortalyq halyq radıosy aqparattyq portalynda mamyr aıynda «Qazaq tilin jetik biletin Van Jınshýan» degen taqyryptaǵy habar jarııalanǵan edi.
Qazaq tilin biletin Van Jınshýan: «Kóp til bilý meniń ómir jolymdy nurlandyrdy», - deıdi.
Qytaılyq BAQ-tyń dereginshe, onyń qazaq tilin úırengenine tórt jyl bolǵan.
– Van Jınshýan qazaqsha erkin sóıleıdi, tipti maqal-mátelderdi maǵynasymen túsindirip aıtqanda bizdi tańǵaldyrdy, tolyǵyn vıdeodan kórińizder, - dep jazady «Ortalyq halyq radıosy».
Sondaı-aq dál osy basylymda osy jyldyń mamyr aıynda «Beıjińdegi qazaq radıosy habar taratqanyna 54 jyl boldy» degen jazba jarııalanyp edi.
- Bıyl Qytaıdyń Ortalyq radıo-televızııa bas stantsııasynyń 75 jyldyǵy. Al Ortalyq radıo-televızııa bas stantsııasynyń qazaq tildegi radıosynyń Beıjińnen sóılegenine tup-týra 54 jyl boldy. Osy jyldarda ujym jumysynda mańyzdy tarıh, erekshe estelikter jatyr, – dep jazady Qytaıdyń Ortalyq halyq radıosynyń resmı saıty.
Aıta keteıik, radıodaǵy ýaqyt alǵashqy jarty saǵattan bir saǵatqa, keıin eki saǵattan tórt saǵatqa, tórt saǵattan jeti saǵatqa ulǵaıady. 2015 jyly 1 qańtardan bastap, táýligine 18 saǵat ártúrli mazmundaǵy radıo baǵdarlamalaryn taratyp, zamanǵa saı ujym barǵan saıyn kemeldengen.
Biz joǵaryda sheteldegi ǵylym men tehnıkanyń ozyq jetistikteri týraly jańalyqtarǵa nazar aýdaryp kele jatqanymyzdy jazǵan edik.
Qytaıdyń «Ortalyq halyq radıosy» basylymynda shilde aıynda «Saǵattyq jyldamdyǵy 600 shaqyrymdyq poıyz jurt nazaryn aýdardy» degen habar taraǵan bolatyn. Keltirilgen derekterge súıensek, Beıjińde 12-shi Dúnıejúzilik joǵary jyldamdyqty temirjol konferentsııasynda 600 km/saǵ jyldamdyq shyǵara alatyn elektrlik joǵary jyldamdyqty poıyzy tuńǵysh ret kórsetildi.
Sondaı-aq sheteldegi qazaqtar arasynda ártúrli salada úzdik jetistikterge jetip júrgen qandastarymyz barshylyq. Solardyń biri týraly bıylǵy jyly kóktemde «Tikushaq tizgindegen Qytaıdaǵy qazaq jigiti» degen aqparat jaryq kórgen bolatyn.
Bul aqparatty áleýmettik jelige bóliskenimizde oqyrmandar jyly qabyldap, qandasymyzǵa ystyq yqylasyn bildirdi. Qytaılyq BAQ-tyń dereginshe, búginde Meıirbek Tileýbekuly atty qandasymyz – kásibı tikushaq ushqyshy. Shyńjańnyń Іle qazaq avtonomııaly oblysyndaǵy Narat jaılaýy atty kórkem aımaqtyń tanymaldyǵynyń artýyna oraı ol tikushaqpen jolaýshylardy alyp bıikten keń jaılaýdy, Órikti saıynyń kórinisin tamashalatady.
– Meıirbektiń áýede ushqan ýaqyty 430 saǵattan asty. Bolashaqta Meıirbek ushqysh muǵalim kýáligin alyp, malshy otbasy balalarynyń armanyn júzege asyrý maqsatynda shákirt tárbıeleýdi josparlap otyr, – dep jazady Halyq gazeti.
Qyrǵyzstannyń Bishkek qalasynda shyǵatyn «Eurasia Today» basylymynda «Mekke murajaıynda qazaq tilindegi aýdıogıd engiziledi» degen aqparat jarııalanǵan bolatyn. Keltirilgen derekterge súıensek, Mekkedegi Saǵat munarasy murajaıynda qazaq tilindegi aýdıogıd engizilmek.
Bul týraly Qazaqstannyń Jıdda qalasyndaǵy Bas konsýly Rýslan Qospanov pen Mekkedegi Saǵat munarasy murajaıynyń dırektory Naıf ál-Malıkımen kezdesýinde talqylanǵan.
Taraptar kezdesýde týrızm, ǵylym jáne mádenıet salalarynda yntymaqtastyqty talqylap, birneshe kelisimge keldi.
Atalǵan basylymnyń dereginshe, alǵashqy kezeńde qazaqstandyqtarǵa murajaıǵa kirýde jeńildikter usynylyp, resmı delegatsııalar úshin arnaıy sharttar engiziledi.
Sondaı-aq murajaıdyń aýdıogıd júıesine endi qazaq tili qosylady.