Bes jylda TMU sapaly damyp, óńiraralyq yntymaqtastyqtyń jarqyn úlgisine aınaldy — sarapshy
TAShKENT. KAZINFORM — Keıingi 5 jylda Túrki memleketteri uıymy (TMU) sapaly damý kezeńinen ótip, óńiraralyq yntymaqtastyqtyń jarqyn úlgisine aınaldy. Mundaı pikirdi Tashkentte ornalasqan Ortalyq Azııa halyqaralyq ınstıtýtynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri Nızomıddın Zııamov aıtty, dep habarlaıdy Kazinform agenttiginiń Tashkenttegi menshikti tilshisi.
— Keıingi 5 jylda Túrki memleketteri uıymy sapaly damý kezeńinen ótip, óńiraralyq yntymaqtastyqtyń jarqyn úlgisine aınaldy. Osy oraıda, Túrkistanda ótken beıresmı sammıtte talqylanǵan máseleler men kóterilgen bastamalar uıym aıasyndaǵy keleshek seriktestiktiń basym baǵyttaryn aıqyndap berdi. Bul — elderdiń tehnologııalyq transformatsııany strategııalyq ózara is-qımyldyń ózegi retinde qarastyra bastaǵanyn kórsetti. Qazaqstan memlekettik qyzmetterdi tsıfrlandyrý deńgeıi boıynsha TMU-ǵa múshe elderdiń ishinde eń joǵary nátıjelerge qol jetkizip úlgerdi. Astana Hub platformasy arqyly 2025 jyly 1,5 myńnan astam kompanııa ótip, respýblıkanyń IT-qyzmetter eksporty 700 mln dollardan asty. Osylaısha, Qazaqstan uıymnyń ınnovatsııalyq ınfraqurylymyn qalyptastyrýdaǵy mańyzdy ortalyǵyna aınaldy, — dedi sarapshy.
Nızomıddın Zııamovtyń aıtýynsha, Ózbekstanda da tsıfrlyq transformatsııa júrip jatyr. Byltyr kórshiles memlekettiń IT-qyzmetter eksporty 1 mlrd dollardan asyp, 2020 jylǵy kórsetkishpen salystyrǵanda 5 ese ósti.
— Arnaıy IT-parkter júıesi arqyly syrtqy naryqtarǵa, sonyń ishinde TMU elderine baǵdarlanǵan júzdegen kompanııa jumys istep tur. Óńirlik yntymaqtastyq aıasynda respýblıka tsıfrlyq servısterdi birizdendirý jáne bul salada bilim berý baǵdarlamalaryn damytý bastamalaryn belsendi túrde ilgeriletip keledi, — dep pikir qosty ol.
Bul úderisterdiń tıimdiligi tek ekonomıkalyq nátıjemen ǵana ólshenbeıdi, sondaı-aq mádenı-gýmanıtarlyq baılanystar mańyzdy rólge ıe. Munda TMU-ǵa múshe elderdiń tereń tarıhy, til uqsastyǵy jáne órkenıet joly basty artyqshylyq sanalady.
— Bul jerde arnaıy ınstıtýttar mańyzdy ról atqarady. Olardyń qatarynda Halyqaralyq Túrki akademııasy, TÚRKSOI, TúrkPA jáne Túrki ýnıversıtetteri odaǵy aıryqsha mánge ıe. Atalǵan qurylymdar gýmanıtarlyq jáne ǵylymı-bilim berý yntymaqtastyǵyn keshendi túrde damytýǵa yqpal etedi. Bul uıymdar ǵylymı zertteýlerdi úılestirý, birlesken bilim berý bastamalaryn ázirleý, mádenı murany nasıhattaý jáne qoǵamdyq baılanystardy keńeıtýmen aınalysady, — dep málim etti saıasattanýshy.
Ortalyq Azııa halyqaralyq ınstıtýtynyń ókili akademııalyq yntymaqtastyqty damytýǵa erekshe kóńil bólinip jatqanyn aıtty. Uıymǵa múshe memleketter arasyndaǵy bilim berý baǵdarlamalaryna qatysatyn stýdentter sany jyl saıyn orta eseppen 18-22%-ǵa artyp keledi.
— Bul jobaǵa ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti, Ankara ýnıversıteti, Samarqand memlekettik ýnıversıteti jáne Manas ýnıversıteti sııaqty jetekshi joǵary oqý oryndary eleýli úles qosýda. Olar kadr daıarlaý men ǵylymı zertteý júrgizetin negizgi ortalyqtar sanalady, — dedi ol.
Sonymen qatar TMU aıasynda týrızm salasyn damytýǵa baǵyttalǵan jobalar az emes. Sońǵy bes jyl ishinde elder arasyndaǵy saıahatshylar sany 35%-ǵa ósti. Buǵan qajylyq, tarıhı-mádenı jáne etnografııalyq baǵyttardy qamtıtyn birlesken týrıstik marshrýttardyń damýy serpin berdi.
— Hıýa, Aqtaý, Túrikmenbashy men Shýsha qalalaryna «Túrki áleminiń mádenı astanasy» mártebesiniń berilýi týrızm salasynyń jandanýyna yqpal etti. Qazaqstan, Ózbekstan, Qyrǵyzstan jáne Túrkııa arasyndaǵy dinı-tanymdyq týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan «Tabarruk Ziyorat» biryńǵaı týrıstik jobasynyń qurylýy bul sektordy damyta tústi, — deıdi Nızomıddın Zııamov.
TMU yqpaldy yntymaqtastyq alańy retinde óz áleýetin odan ári nyǵaıta alady. Bul rette saýda salasyn jáne keden rásimderin tsıfrlandyrý arqyly ekonomıkalyq kooperatsııany tereńdetýge bolady.
— Eń aldymen, Orta dáliz aıasyndaǵy kólik-logıstıkalyq baılanysty damytý, sondaı-aq tsıfrlyq ekonomıka men birlesken ınnovatsııalyq platformalardy ilgeriletýge baǵyttalǵan tehnologııalyq yqpaldastyqty keńeıtý qajet. Basym baǵyttar boıynsha ózara is-qımyldy tereńdetý — uıymnyń Eýrazııadaǵy strategııalyq úılestirýshi organ retindegi bedelin arttyrady. Osy turǵyda Túrkistanda ótken sammıt birlese damýǵa baǵdarlanǵan mańyzdy kezeń boldy, — dedi sarapshy tilshi saýalyna jaýap bere otyryp.
Eske salaıyq, búgin Túrkistan qalasynda Túrki memleketteri uıymynyń sammıti ótti. Onyń barysynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev biraqatar mańyzdy bastama kóterdi. Sammıttiń qorytyndysy boıynsha Túrki memleketteri uıymyna múshe elderdiń basshylary Túrkistan deklaratsııasyna qol qoıdy
Álıhan Asqar
