Germanııamen aradaǵy «aýqymdy qurylys»: Prezıdent Toqaev belgilegen jańa beles

Investor yntaly baǵyt

Resmı sapardy retimen baıandaıyq. Germanııaǵa taban tiregen Memleket basshysy aldymen bıznes ókilderimen kezdesti. Onda ınvestorlarǵa qyzyqty salalardy atap, birneshe baǵytta jumys isteýge shaqyrdy. Ásirese, Qasym-Jomart Toqaev nemistiń bank sektoryndaǵy temirdeı tártipke, ınjenerlik sheshimge, shaǵyn jáne orta bıznestiń ornyqtylyǵyna tánti ekenin bildirdi. Qazaqstan barlyq salada ınvestorlardy qabyldap, ozyq tehnologııany elge ákelýge múddeli ekenin jetkizdi. Mundaı qadamǵa memlekettiń halyqaralyq nesıe reıtıngindegi BBB deńgeıi múmkindik bermek.

Ekonomıst Dınara Mamyrbekova Prezıdenttiń Germanııadaǵy bıznes ókilderin elge shaqyrýǵa qulshynysynyń sebebin túsindirdi.

– Germanııa – tehnologııasy, óndiristik mádenıeti jáne ınnovatsııalyq áleýeti joǵary memleket. Sondyqtan nemis ınvestıtsııasyn ónerkásip, mashına jasaý, agroónerkásip, energetıka, tsıfrlandyrý jáne «jasyl» tehnologııalar sekildi baǵyttarǵa tartý mańyzdy. Sondyqtan bıznes salasyndaǵy yntymaqtastyq Qazaqstanǵa tek kapıtal emes, jańa tehnologııany, basqarý tájirıbesin, zamanaýı óndiris standarttary men bilikti kadrlardy beredi. Sonymen qatar otandyq kásiporyndardyń halyqaralyq óndiristik tizbekke qosylýyna jol ashylady, – deıdi sarapshy.

Qazir Qazaqstanda nemis kapıtaly bar 1400-den astam kompanııa tirkelgen. Ótken jyly ekijaqty taýar aınalymy 4,5 mıllıard dollar bolsa, bıyl 7 aıda 2,6 mıllıard dollardan asty. Aldaǵy ýaqytta alys-beristiń aýqymyn úlkeıtý mindeti tur. Osy maqsatta CLAAS Group, Rhenus Logistics, Siemens Energy, Linde kompanııalarymen turaqty baılanys ornatylǵan. Endi naryqqa jańa ınvestorlar kelýi qajet.

Sonymen nemis ınvestorlary qaı salaǵa kelýi múmkin? Germanııa yqylas tanytatyn baǵyt kóp, áıtkenmen sonyń ishinde asa mańyzdy mıneraldar, kólik-logıstıka, tsıfrlandyrýdyń salmaǵy joǵary. Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy «aqyldy qala» – Alatau City qurylysyna da nemis kompanııalary atsalysýy yqtımal.

– Biz germanııalyq kompanııalardy óz áleýetin derekter óńdeý ortalyǵyna, energııa tıimdiligine qatysty tehnologııalarǵa, «bultty» ınfraqurylym» jáne kıberqaýipsizdik salalaryna jumyldyrýǵa shaqyramyz, – dedi Prezıdent.

Saıasattanýshy Rústem Mustafınniń aıtýynsha, Eýropa elderi úshin orta derjavalardyń salmaǵy artyp keledi. Qazaqstan da sol qatarda ekenin eskersek, Germanııanyń yntymaqtastyq tanytýynyń sebebi osynda jatyr.

– 2023 jyly Germanııa óz tarıhynda tuńǵysh ret Ulttyq qaýipsizdik strategııasyn qabyldady. Onda shıkizat pen energııa jetkizýshige táýeldilik tikeleı qaýipsizdik máselesi dep kórsetilgen. Sol jyly Qytaıǵa qatysty baılanystardy úzbesten táýeldilikti azaıtýǵa baǵyttalǵan strategııa paıda boldy. Oǵan qosa eki jyl buryn Eýropalyq Odaq asa qajetti shıkizat týraly reglamentti qabyldady, ıaǵnı olar ónerkásip pen qorǵanys salasyna asa mańyzdy 34 paıdaly qazba men materıaldy jarııalady, – deıdi Rústem Mustafın.

Rasynda, Qazaqstan Eýropa muqtaj mıneraldardy bere alady. Bizde Eýropalyq odaq strategııalyq resýrs retinde tanyǵan 34 shıkizattyń 21-i bar. Germanııaǵa senimdi jáne bir baǵytqa táýeldi bolmaıtyn shıkizat jetkizý jolyn da usyna alamyz.

Qazaq munaıy Germanııaǵa qalaı jetedi?

Qazaqstan Eýropalyq Odaqqa ımporttalatyn munaıdyń shamamen 13 paıyzyn, tabıǵı ýrannyń 20 paıyzyn qamtamasyz etedi. Byltyr Germanııaǵa jetkizilgen munaı kólemi 10 mıllıon tonnadan asqan.

Aıta keterligi, Germanııa 2023 jyldyń 1 qańtarynan bastap qubyr arqyly keletin Reseı munaıyn ımporttaýdy toqtatty. Qazir Berlın men Germanııanyń shyǵysyn janarmaımen qamtamasyz etetin Shvedt qalasyndaǵy zaýytqa reseılik munaıdyń ornyn basatyn, sapasy uqsas shıkizat qajet. Mundaı básekede Qazaqstannyń «qara altyny» eń ońtaıly sheshim bolmaq.

– 2023 jyly bizdiń munaı «Dostyq» qubyry arqyly Shvedtke alǵash ret jóneltildi. Al 2024 jyly Germanııa kantsleri Olaf Sholts 14 jyldan keıin Qazaqstanǵa kelip, quny 55 mıllıard dollar bolatyn 66 birlesken jobany tanystyrǵanyn bilemiz. Sol kezde Germanııaǵa munaı jetkizý týraly kelisimshart uzartylyp, bazalyq kólem jylyna 1 mıllıonnan 1,4 mıllıon tonnaǵa deıin ulǵaıtyldy, – dep tolyqtyrdy Rústem Mustafın.

Germanııaǵa munaı kólemin arttyrýǵa Qazaqstannyń áleýeti jetkenimen, áli jete me? Bul suraq basy ashyq kúıde qalyp otyr. Óıtkeni tranzıt máselesi bar. El munaıy Shvedtke jetýi úshin Reseı, Belarýs, Polsha arqyly tasymaldanady. Saıasattanýshy Rústem Mustafınniń sózinshe, qazir Qazaqstan shıkizatyn tasymaldaýda kedergi joq emes.

– Ózge memleketter arqyly ótetin qubyrlarda jıi aqaý bolady. Mysaly, 2024 jyldyń kókteminde Polsha aýmaǵyndaǵy qubyrdyń esepteý quralynan daý shyǵyp, kidiris paıda boldy. Al bıyl kóktemdegi jaǵdaı áldeqaıda tipti kúrdelendi. 22 sáýirde tehnıkalyq múmkindikterge baılanysty 1 mamyrdan bastap «Dostyq» qubyry arqyly Germanııaǵa munaıymyz múldem jóneltilmeıtini málim boldy. Sol sátte jetkizilim jylyna 2,1 mıllıon tonnaǵa jetken edi. Sondyqtan Shvedt zaýytyna basqa porttar arqyly jetkizý jolyn izdedik, – dep túsindirdi spıker.

Eýropaǵa tasymaldanatyn shıkizat Kaspıı qubyr konsortsıýmynyń qubyr jelisi arqyly Novorossııskidegi termınalyna jetýi tıis. Osy termınalǵa jasalǵan árbir áýe shabýyly ekonomıkamyzǵa aıtarlyqtaı salmaq túsirip otyr. Máselen, 2025-2026 jyldary qubyr men tankerlerge jasalǵan soqqynyń saldarynan Eýropa 3,8 mıllıon tonna qazaq munaıyn tolyq ala almaı qaldy.

Tóte jol: Orta dáliz damıdy

Qytaıdan Eýropaǵa qurlyq arqyly tasymaldanatyn júktiń 85 paıyzǵa jýyǵy Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótedi. Sondyqtan kólik-logıstıka salasyna jańa ınvestorlar tartý asa ózekti bolyp otyr. Osy rette Prezıdent nemis kompanııalaryn kólik-logıstıka, ásirese áýe júk tasymalyn damytýǵa shaqyrdy ári buǵan deıin ýaǵdalasqan kelisimderdi sońyna jetkizýge beıil.

Mysaly, Deutsche Bahn, DB Engineering&Consulting kompanııalary jolaýshylar men júk tasymalyn ilgeriletýge atsalyspaq. Oǵan qosa DB Cargo Eurasia kompanııasymen konteınermen júk tasymaldaý salasyn damytý boıynsha áriptestik ornatyldy.

Osydan eki jyl buryn Brıýsselde ótken ınvestıtsııalyq forýmda qarjy ınstıtýttary Orta dálizdi damytý úshin 10 mıllıard eýro bólýge múddeli ekenin aıtqan bolatyn. Al Eýropalyq Odaq Qazaqstanmen aradaǵy 12 mıllıard eýro kólemindegi kommertsııalyq kelisimniń 3 mıllıard eýrosyn kólik salasyna baǵyttamaq.

– Búginde qazaq-nemis baılanysynyń basty qujaty – 2026–2028 jyldarǵa arnalǵan jol qartasy. Ol ónerkásiptik, tehnologııalyq jáne shıkizattyq yntymaqtastyqty nyqtaıdy. Qujattaǵy kelisimder ishinara oryndalýy múmkin jáne Transkaspıı baǵyty boıynsha júk tasymaly arta beredi, – deıdi sarapshy Rústem Mustafın.

Made in Germany qazaq brendine qalaı áser etedi?

Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýtynyń bas sarapshysy Valerıı Sıtenkonyń paıymdaýynsha, bul jolǵy kelissózderde birlesken ekonomıkalyq kelisim basymdyqqa ıe. Sonyń dáleli – 2 mlrd dollar bolatyn 30 kommertsııalyq qujatqa qol qoıylýy. Ártúrli nemis fırmalarymen kólik, qarjy, metall óńdeý jáne tamaq ónerkásibi sekildi alýan túrli salalarda kelisim jasalǵan.

– Eki el arasynda 2026-2028 jyldarǵa arnalǵan ónerkásiptik, tehnologııalyq jáne shıkizattyq damýdyń jol kartasy bar. Aıtpaqshy, buǵan bıyl Qazaqstan-Germanııa úkimetaralyq komıssııasynyń 16-shy otyrysy kezinde qol qoıylǵan bolatyn.

Jol kartasy aıasynda birlesken óndiristi uıymdastyrý, sonyń ishinde mańyzdy shıkizatty óńdeýge jáne Qazaqstanda «Germanııada jasalǵan» (Made in Germany) brendin qoldanýǵa ekpin jasaý kózdelip otyr, ıaǵnı bizdiń ónimimiz nemis sapasymen shyǵarylatyn bolady. Bul – taıaýda júzege asatyn baǵdar, – degen oıda Valerıı Sıtenko.

Onyń sózinshe, Germanııa Qazaqstandaǵy energııa resýrsyna, mańyzdy shıkizatqa, kólik kommýnıkatsııasyna múddeli. Sapar kezinde birlesken óndiristi damytý jaıynyń kóp aıtylýyna osy faktor sebep bolǵan.

Birlesken ónerkásip úshin kooperatsııa, bilim almasý, ınnovatsııalyq platformalar kerek. Sondyqtan Qazaqstan tarapy eki elge ortaq qarjy platformasyn qurýdy usyndy. Onda ınvestıtsııalyq-qarjylyq yntymaqtastyq máseleleri talqylanyp, úılestiriletin bolady.

Bul maqsatta jasandy ıntellektini engizý jáne tsıfrlyq transformatsııa kómek bermek. «Derekterdi óńdeý ortalyqtarynyń alqabyn» qurǵan tájirıbemizdi eskersek, mundaı qadam tez nátıje beretin syńaıly.

– Qazaqstan-Germanııa óndiristik quzyretter ortalyǵynyń jelisin qurýdy usynamyz. Ony ozyq jobalardy júzege asyrýmen tikeleı baılanystyrýǵa bolady, ıaǵnı árbir iri ınvestıtsııalyq joba kadr daıarlaıtyn alań bolýǵa tıis degen qarapaıym qaǵıdatqa súıengen jón. Sonda ǵana kapıtal bilimge, al bilim ornyqty ekonomıkalyq ósimge ulasady, – dedi Prezıdent.

Valerıı Sıtenko óndiristik quzyretter ortalyǵy ekonomıka modelin ózgertedi degen pikirde. Demek, elimiz daıyn shıkizat pen tabıǵı resýrsty jaı ǵana jetkizýge emes, óńdelgen ónimdi shyǵarýshyǵa aınalatyn bolady.

Astananyń Berlınge usynysy munymen shektelmeıdi. Bizdiń tarap qazaq-german ınvestıtsııa-qarjy platformasyn qurý jobasyn sóz etti. Memleket basshysynyń aıtýynsha, mundaı platforma Eýropanyń jáne Germanııanyń kapıtalyn Qazaqstan tarapynyń qosa qarjylandyrý, kepildik berý jáne birge táýekel etý tetikterimen ushtastyrady. Al «Báıterek» holdıngi maqsatty jobalardy qurylymdaýǵa kómektespek.

Naqty zatty qurylysqa baǵyttalǵan jobalar

2022 jyldyń EO men Qazaqstan shıkizat, batareıalar jáne «jasyl» sýtegi boıynsha strategııalyq seriktestik týraly memorandýmǵa qol qoıdy. Sodan beri energetıka salasynda edáýir ilgerileý baıqalady. Mysaly, Svevind Energy Group nemis-shved kompanııasy «jasyl» sýtegi óndirýge qatysty jobany sátti júzege asyryp keledi. Olardyń Mańǵystaý oblysynda «jasyl» sýtegin óndiretin álemdegi eń iri Hyrasia One mega-jobasy 40 GVt qýatqa ıe. Demek «jasyl» energııanyń damýyna túrtki bolatyn jel jáne kún elektr stansalary kóbeıedi degen belgi.

Saıasattanýshy Lıdııa Parhomchıktiń paıymdaýynsha, sýtegi dıplomatııasynyń keleshegi mol.

– Bıyl Germanııanyń Astanadaǵy Sýtegi dıplomatııasy keńsesi ashyldy. Sebebi Qazaqstan 2060 jylǵa qaraı kómirtegi beıtaraptyǵyna qol jetkizýdi maqsat etip otyr. Sondyqtan paıdaly qazbalar, akkýmýlıatorlar jáne jańartylatyn sýtegi salasyndaǵy EO-men strategııalyq áriptestik mańyzdy. Jańa ofıs túrli saladaǵy jobalarǵa bastamashy bolady dep senemin, – deıdi Lıdııa Parhomchık.

Taǵy bir jańalyq Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligi Sý resýrstarynyń aqparattyq-taldaý ortalyǵy habyn qurýǵa nıettenip otyr. Qazir tujyrymdama jobasy daıyn. Sala mınıstri Nurjan Nurjigitov qujatty Berlınge ala barǵan. Sapar barysynda sý salasyndaǵy 300-den astam kompanııany biriktiretin German Water Partnership (GWP) nemis qaýymdastyǵyna usynylypty.

Byltyr qazan aıynda Sý resýrstary jáne ırrıgatsııa mınıstrligi men GWP sý resýrstaryn basqarý salasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly kelisimge qol qoıǵan bolatyn. Endi jańa joba júzege assa, eki eldiń memlekettik organdary, bıznes ókilderi, ǵylymı jáne sarapshylyq qaýymdastyqtary sý salasyn jetildirýge atsalysýy múmkin.

Berlın Alatau City qurylysyna qatysa ma?

Memleket basshysy yntymaqtastyqty jańa deńgeıge shyǵaratyn keleshegi zor jasandy ıntellekt salasyna basa nazar aýdardy. Ásirese, jas mamandardy daıarlaýdy birlesip júzege asyrý kerek degen paıymda. Ol úshin tehnologııaǵa áýes jastar nemis kompanııalary men zertteýshilerimen baılanysta bolýy shart. Sondyqtan Qazaqstan qoldanbaly tsıfrlyq sheshimder men Indýstrııa 4.0 tehnologııasyn synaqtan ótkizetin alań usyndy.

Astana tsıfrlyq tehnologııa salasynda «aqyldy qalaǵa» arqa súıep otyr. Ásirese Alatau City-diń bolashaǵynan úmit kóp. Sondyqtan Germanııada Alatau City Authority ókilderi Myron AG (Santa Capital), Rhenus, D.A.R. Metall AG, Wilo jáne Siemens Healthineers kompanııalarymen kelissóz ótkizdi. Atalǵan kompanııalar jańa shahardaǵy logıstıka, qaldyqtardy qaıta óńdeý, ınjenerlik jáne medıtsınalyq ınfraqurylym, óndiristi oqshaýlaý jáne tsıfrlyq qarjy salalarynda jumys isteýi múmkin.

Buǵan deıin Germanııanyń kompanııalary ár salada qarqyndy qurylys júrgizgenin bilemiz. Sonyń birnesheýin atap óteıik.

Bastysy – Linde kompanııasy. Mekeme Temirtaý qalasyndaǵy «Qarmet» zaýytymen birlesip jańa aýa bólý qondyrǵysynyń qurylysyn júrgizip jatyr. Jobaǵa shamamen 100 mıllıon dollar ınvestıtsııa baǵyttalǵan.

Ekinshi nemis kompanııasy – Wilo Almaty oblysynda óndiris keshenin ashyp, Alataý qalasynda sorǵy jabdyqtaryna arnalǵan óńirlik servıs jáne ınjenerlik ortalyq salmaqshy.

Kelesi kezekte Rhenus Group kompanııasy Aqtaý porty men Orta dáliz boıyndaǵy kólik-logıstıkalyq termınaldar qurylysyna ınvestıtsııa salýdy kózdep otyr.

Prezıdent Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy «aqyldy qala» áýel bastan tsıfrlyq dáýirdiń barlyq talaptaryn saqtaı otyryp jobalanǵanyn aıtyp, nemis kompanııalaryna tsıfrlyq tehnologııaǵa ınvestıtsııa salý ıdeıasyn jetkizdi.

Jalpy saladaǵy áriptestiktiń naqty tájirıbesi bar. Almaty qurylys-tehnıkalyq kolledji uzaq jyldan beri Germanııanyń GROHE, KNAUF jáne BOSCH kompanııalarymen yntymaqtastyq ornatyp keledi. Kolledj bazasynda zamanaýı quzyretter ortalyqtary jumys isteıdi. KNAUF kompanııasymen 20 jyldan astam ýaqytqa sozylǵan jumys aıasynda eki myńnan astam stýdent bilim aldy.

Ekonomıst Dınara Mamyrbekova JI baǵytyndaǵy jańa baılanysty joǵary baǵalaıdy. Onyń pikirinshe, Qazaqstannyń tsıfrlyq ekojúıesi jekelegen jobalar deńgeıinen birtutas ekonomıkalyq ınfraqurylymǵa oıysqan. Qazir memlekettik qyzmetterdi, bıznesti, qarjylyq operatsııalardy jáne derekterdi basqarýdy tsıfrlyq ortaǵa biriktirý baǵytynda júıeli jumys júrgizilip jatyr. 2026 jyly qabyldanǵan Digital Qazaqstan strategııasy jasandy ıntellektini ekonomıkaǵa keńinen engizýge baǵyttalǵan.

– Osy turǵydan alǵanda, Germanııamen seriktestiktiń áleýeti óte joǵary. Qazaqstannyń tsıfrlyq platformalary, fınteh sheshimderi men derekter ınfraqurylymy nemistiń ınjenerlik tehnologııalarymen, ónerkásiptik avtomattandyrý jáne AI salasyndaǵy tájirıbesimen ushtassa, tsıfrlandyrýdyń kelesi kezeńine aıaq basamyz. Kelissózder «aqyldy óndiris» pen derekterge negizdelgen ekonomıkaǵa kóshýge múmkindik beredi, – dep topshylady sarapshy.

Berlın: Saıası dıalog jáne Qazaqstannyń ustanymy

Ekonomıkalyq kún tártibimen qatar, halyqaralyq kún tártibi de sapardyń negizgi quramdas bólikteriniń birine aınaldy. Este bolsa, Qasym-Jomart Toqaev bıyl shildede Reseıge barǵan saparynda soǵysty ýaqytsha toqtatýǵa úndegen-di. Ondaǵysy tek ekonomıkalyq esep emes, eki eldiń eldesýge múmkindigi bolsyn degen tilek bolatyn. Germanııaǵa sapar barysynda BAQ ókilderi dál osy málimdeme týraly Qasym-Jomart Toqaevqa suraq qoıdy.

Prezıdent Qazaqstannyń qaqtyǵys bastalǵannan beri BUU Jarǵysynyń qaǵıdattaryn, sonyń ishinde barlyq memlekettiń aýmaqtyq tutastyǵyn qurmetteý ustanymyn qoldap kele jatqanyn atap ótti. Sonymen qatar, Qazaqstannyń Reseımen qarym-qatynasynyń mańyzdylyǵyna jáne tikeleı dıalog múmkindigin saqtaý qajettiligine toqtaldy.

Osylaısha, Berlınde bir-birimen astarlas eki mańyzdy málimdeme jasaldy. Birinshisi — Qazaqstan Eýropamen strategııalyq is-qımyldy júıeli túrde damytyp keledi. Ekinshisi — eýropalyq baılanystardy keńeıtý derbes syrtqy saıası baǵyttan jáne basqa da yqpal etý ortalyqtarymen aradaǵy syndarly qarym-qatynastan bas tartýdy bildirmeıdi.

Dál osy ártúrli seriktespen dıalogti saqtaı bilý qabileti Qazaqstannyń syrtqy saıası ustanymynyń mańyzdy elementi bolyp qala beredi. Bul ustanym Germanııa Prezıdenti Frank-Valter Shtaınmaıermen kezdesý qorytyndysy boıynsha qabyldanǵan birlesken deklaratsııada da kórinis tapqan.

Dostyq deńgeıi

Qasym-Jomart Toqaevtyń Germanııaǵa sapary tek iskerlik nyshanda ótken joq. Jyly peıil, eski dostyq kóńildi de baıqadyq. Mysaly, Qasym-Jomart Toqaev pen Germanııa Federatıvtik Respýblıkasynyń Prezıdenti Frank-Valter Shtaınmaıer ekeýi syrtqy ister mınıstrlikterin basqarǵan kezden jaqsy tanys. Búginde 20 jylǵa jalǵasqan ózara qurmet túgesilmeı, prezıdenttik laýazymda qaıta qaýyshyp otyr.

Qasym-Jomart Toqaev eski dosyn «Altyn Qyran» ordenimen marapattaý sátinde estelikter aıtyp, Frank-Valter Shtaınmaıer dostyq qarym-qatynastyń úlgisin kórsetti. Munyń bári qazaq-nemis qarym-qatynasynyń hattama sheńberinde emes, adamı qaǵıdattar negizinde qalyptasqanyn bildirse kerek.

Prezıdent sapary Germanııanyń óndiristik-ekonomıkalyq ortalyǵy sanalatyn Bavarııada qorytyndylandy. Munda Qasym-Jomart Toqaev Bavarııanyń premer-mınıstri Markýs Zedermen jáne bıznes ókilderimen kezdesken. Júzdesý barysynda Siemens AG kompanııasy – derekterdi óńdeý ortalyǵynyń, Linde kompanııasy – aýa bólý qondyrǵysynyń jobasyn Memleket basshysyna tanystyrdy.

Qoryta aıtsaq, keıingi jyldary Astana men Berlınniń baılanysy tek saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqpen shektelmeı, saıası jáne strategııalyq deńgeıinde de damyp keledi. Prezıdentiń Germanııaǵa sapary osy qarym-qatynasty jańa deńgeıge shyǵarǵany anyq. Endigi nátıje kelisimderdiń oryndalýymen ólshenbek.