Berdibek Saparbaev: Árbir shaǵymǵa baılanysty naqty nátıje, qorytyndy bolýy kerek

Jıynda oblys prokýrorlary birneshe máseleni kóterdi. Sonyń ishindegi eń mańyzdysy - qarapaıym turǵyndardyń ýákiletti memlekettik organdarǵa bergen aryz-shaǵymdarynyń der kezinde qaralmaýy. Bul iste memlekettik organdar men prokýrorlar arasynda kedergilerdiń de az týyndamaıtyny aıtyldy. Sebebi, qarapaıym turǵyndardan túsken aryz-shaǵymdar memlekettik organdar tarapynan jaýapsyz qalady, olardyń máselesimen eshkim aınalysqysy joq. Sol sebepti, shaǵymdanýshy sharasyzdyqtan prokýratýranyń tabaldyryǵyn attaýǵa májbúr bolady. Memlekettik organdarda der kezinde sheshilmegen shaǵymdardyń sońy úlken másele týdyryp, buqaralyq aqparat quraldarynda jazylyp, kórsetilip jatady.

Oblystyń bas prokýrory Nurǵalym Ábdirovtiń aıtýynsha, Aqtóbede 5-6 departament pen basqarma  osyndaı buzýshylyqtarǵa jol beredi. «Mundaı qurylymdarda naqty tapsyrmalar elenbeıdi, sondyqtan birinshi basshysyna qatysty tártiptik is júrgizý kerek. Sonda ǵana biz bul jaǵdaıdy ózgerte alamyz», - dedi oblystyń bas prokýrory Nurǵalym Ábdirov.

Bul máselege qatysty oblys ákimi Berdibek Saparbaev prokýrorlar tarapynan aıtylǵan bul usynysty qoldaıtynyn aıtty.

- Kóterilip otyrǵan máseleler óte oryndy. Aryz-shaǵym qansha azaıǵanmen, halyqtyń áli de bolsa sheshe almaı júrgen  máseleleri bar. Ony sheshetin oryn - memlekettik organdar. Árbir aryz-shaǵymǵa baılanysty naqty nátıje, qorytyndy bolýy kerek. Eger aryz-shaǵymdar der kezinde qaralmasa, sheshilmese, halyqtyń memlekettik organdarǵa degen shydamy taýsylady. Ujymdyq máseleler - bul óte mańyzdy. Mundaı máselelerdi sol ujymnyń basshylyǵymen birlese otyryp sheshý kerek. Men mundaı máselelerdiń sheshilýin avtomattandyrý jóninde oblys ákimdigi apparatyna tapsyrma bergenmin. Sondyqtan prokýrorlardyń aıtqan usynystaryn biz qoldaımyz, - dedi Berdibek Saparbaev.

Jıynda prokýrorlar qoǵamdyq qaýipsizdik jáne sot aktilerin oryndaý deńgeıin arttyrý boıynsha júıeli sharalar alýdy qarastyratyn «Quqyqtyq tártip qoǵamyna», «Óz qaryzyńdy tóle» syndy jobalardy iske asyrýǵa qatysty usynystaryn aıtty. Oblystyq prokýratýranyń apparat basshysy Jasulan Dáýlembaevtyń aıtýynsha, sońǵy bes aıda aımaqta memlekettik qyzmet kórsetý salasyna aýystyrý esebinen  ýákiletti organdarǵa ótinishtermen (aryz-shaǵymdarmen) júginý 86 paıyzǵa qysqarǵan.

- Azamattardan túsken ótinishterdiń negizgi bóligi eńbek jáne áleýmettik máselelerge qatysty. Olardyń úles salmaǵy - 20 paıyz. Sol sııaqty,

sot isin júrgizý  jáne sotqa deıingi tergep-tekserý, densaýlyq saqtaý, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, bilim salalaryna qatysty da aryz-shaǵymdar bar. Ótinishterdi qaraý salasyndaǵy zańdylyqty nyǵaıtý boıynsha birlesken sharalar júrgizildi. Osyndaı jumystardyń nátıjesi ótinishterdi qaraý merzimderiniń buzylýyn 6 esege deıin azaıtýǵa múmkindik berdi, - dedi óz baıandamasynda J.Dáýlembaev.

Alqaly jıynda bilim berý, sáýlet-qurylys baqylaý basqarmalaryna qatysty, ásirese atalǵan ýákiletti organdarda sheshilýi tıis máselelerdiń jaıy sóz boldy. Birqatar mysaldar da keltirildi. Aqkemer orta mektebinde oqıtyn oqýshynyń ata-anasy mektep shyrshasyn bezendirý úshin ata-analardan qarajat jınalatynyn aıtyp shaǵymdanǵan. Bul iske qatysty oblystyq bilim basqarmasy eshqandaı jaýap bermesten, aryzdy Muǵaljar aýdandyq bilim bólimine joldaǵan. «Osylaısha, qoǵamda rezonans týdyratyn máseleler sheshilmeıdi», - dedi prokýrorlar.

Alqa otyrysynda mektepterdegi alym-salyq  máseleleri týraly da aıtyldy. J.Dáýlembaevtyń aıtýynsha, alym-salyq  alýdyń birden bir sebebi - mektepter aǵymdaǵy shyǵyndar úshin qarjy bólý týraly tapsyrysty (ótinimdi) rásimdemeıdi. Sonyń saldarynan mektep qajettilikteri ata-ana esebinen sheshilýge tıis.

- Shynyn aıtqanda, eskertý jasaı berýdiń ózi jalyqtyrady, ásirese bul bilim basqarmasyna qatysty bolsa. Eger muǵalimder alatyn bolsa, qalǵandary ne istemeıdi? Olar bizdiń bolashaq urpaǵymyzdy tárbıeleıdi ǵoı. Muǵalimder alsa, demek, mektep dırektorlarynyń alatyn bolǵany, dırektorlar alsa, bólimder men basqarmalardyń qyzmetkerleri de alady degen sóz. Qadaǵalaýshy organ bola tura - bilim salasyn baqylaý departamenti únsiz, - dedi bul máselege qatysty aımaq basshysy.

Óz sózinde Berdibek Mashbekuly Nazarbaev zııatkerlik mektebi men Nazarbaev ýnıversıtetine qyzdaryn ornalastyrý úshin para bergen oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasaryn jazalaý kerektigin aıtty. «Zań boıynsha para alǵan da, para bergen de jazalanady. Onyń ústine ol -memlekettik qyzmetker. «Men para berdim» dep búkil eldiń aldynda maqtanady. Eger seniń balańnyń basynda bilim bolmasa, árıne, sen para beresiń. Bul jaǵdaıdy tártiptik komıssııada qarap jáne ony jazalaý kerek. Al ármen qaraı bul ispen tıisti organdar aınalyssyn», - dedi alqaly jıynda Berdibek Saparbaev.

Jıynda prokýratýra qyzmetkerleri ótinishterdi qaraý salasyndaǵy zańdylyqty  odan ári nyǵaıtý boıynsha naqty  sharalar usyndy. ıAǵnı, ótinishtermen júginý sebepterine taldaý júrgizý protsesin avtomattandyrý, ekinshiden - zańnamalarǵa túsindirme berý jáne azamattarǵa qabyldaý júrgizý úshin jedel jeli baılanysy arqyly qoǵamdyq qabyldaýlar qurý, úshinshiden - Belorýssııa tájirıbesi boıynsha ujymdardyń ótinishterin, ıaǵnı aryz-shaǵymdaryn tıisti oryndarǵa issaparǵa shyǵa otyryp qaraý qajettigi aıtyldy.

Májiliste azamattardan túsken ótinishterdiń der kezinde oryndalýy ári bul istiń tıimdiligin arttyrý maqsatynda prokýrorlar tarapynan «Aryz-shaǵym - jurtshylyq pikiri» jobasy iske asyrylǵany aıtyldy. Joba sheginde áleýmettik saýalnama júrgizilgen. Nátıjesinde bes respondenttiń  tórteýi memlekettik organdarǵa bir kezderde shaǵymdanǵanyn aıtyp kórsetse, úshten ekisi  bilim jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyna narazylyqtaryn bildirgen. Bul rette, saýalnamaǵa qatysýshylardyń úshten biri memlekettik organdarda ótinishterdi qaraý tásilin  ózgertý qajet dep esepteıdi.

Atalǵan joba aıasynda oblys ákimdigi men oblys prokýratýrasy jáne halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtarynyń birlesken sharasynyń nátıjesinde turǵyndardyń kez kelgen memlekettik organǵa áreketine nemese áreketsizdigine qatysty oblystyq halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵy júıesi arqyly shaǵymdanýǵa bolady.

- Qazir Aqtóbe qalasynyń Týrgenev kóshesindegi halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda qoǵamdyq qabyldaý ashyldy. Onda prokýratýra janyndaǵy konsýltatıvtik keńes músheleri men prokýratýra ardagerleri azamattarǵa qabyldaý júrgizedi. Qoǵamdyq qabyldaý arnaıy kestege saı ótedi. Búginde halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynda quqyqtyq statıstıka organdarynyń aqparattyq  júıesine turaqty qoljetimdilikti qamtamasyz etý maqsatynda termınal ornatylǵan. Onda ótinishterdi qaraýǵa jáne sol ótinish boıynsha  berilgen jaýapty da kórýge bolady, - dedi prokýrorlar.

Alqaly jıyn sońynda halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, bıýdjetke kiris túsirý úshin salyqtardyń der kezinde ótelýi, bul oraıda boryshkerlermen jumysty júıeli jolǵa qoıý máseleleri de sóz boldy.