Belgili ǵalym qazaq halqynyń Altyn Orda murageri ekenin aıtty
ASTANA. KAZINFORM — Jazýshy, I dárejeli «Barys» ordeniniń ıegeri Tursyn Jurtbaı tujyrymdy oıyn Jibek Joly telearnasynyń «Búgin Live» baǵdarlamasynda bólisti.
Ǵalymnyń izdenisindegi negizgi baǵyttardyń biri — Abaı Qunanbaıulynyń ómiri men shyǵarmashylyǵyn zertteý.
— Bizdiń rýhanı temirqazyǵymyz — Abaı. Meniń «Tolyq adam» atty eki kitaptan turatyn eńbegim Abaıdyń kórkem álemin, «Tolyq adam» ilimin ǵylymı turǵydan saty-satysymen taldap, túsindirýge arnalǵan. Muhtar Áýezovtiń ómiri men shyǵarmashylyǵy týraly «Besigińdi umytpa» degen ataýmen úsh kitap jazdym. Al mundaǵy basty maqsatym — Áýezov arqyly Abaıdyń ishki jan dúnıesine barlaý jasap, ony tereńirek túsinýge umtylý edi. «Abaıdy Áýezov arqyly túsindim» desem, shyndyqqa janasady, — dedi Tursyn Jurtbaı.
Ǵalym ulylardyń murasyn zerdeleý ótkendi tanýmen qatar, búginge baǵa berip, bolashaqqa baǵdar jasaýǵa múmkindik beredi dep sanaıdy. Osy rette ol Altyn Orda tarıhy men qazaq memlekettiliginiń sabaqtastyǵyn zertteýge mán beredi.
— Biz Altyn Ordanyń qulaý sebepterin, onyń ishki jáne syrtqy saıasatyn, jer men til máselelerine qatysty ustanymdaryn búgin jańasha ári ashyq taldap, odan tarıhı sabaq alýymyz kerek, — dedi spıker.
Onyń pikirinshe, bul tarıhı sabaqtastyqty zertteý tarıhshylarmen ǵana shektelmeýi kerek.
— Prezıdenttiń Altyn Orda týraly ustanymyn qazaqtyń basty ulttyq ıdeıalarynyń biri retinde jan-jaqty túsindirý qajet, — dedi ol.
Tursyn Jurtbaıdyń shyǵarmashylyq murasynda kórkem týyndylardyń da orny bólek. Solardyń biri — «Qar astyndaǵy kóbelek».
— Bul — júrekte saqtalyp kele jatqan muń-saǵynyshtyń, ańsar kúıdiń tolǵaýy, — dedi ǵalym.
Aıta keteıik, Tursyn Jurtbaı shyǵarmashylyq jolyn aqyndyqtan bastap, keıin proza men ǵylymǵa bet burdy. Onyń Abaı men Áýezov murasyn zertteýge, Alash tarıhyn zerdeleýge arnalǵan «Dýlyǵa», «Uranym — Alash!», «Besigińdi umytpa», «Tolyq adam» syndy eńbekteri — ondaǵan jyldyq izdenistiń nátıjesi.
Buǵan deıin frantsýz tarıhshysy Altyn Orda men kóshpeli halyqtar týraly qalyptasqan kózqarasty ózgertkisi kelgenin aıtqan bolatyn.
