Belgili jyrshy-termeshi Qalamqas Orashevanyń týǵanyna - 60 jyl

Nebir dáýlesker kúıshiler, dúldúl jyraýlar men bulbul ánshiler ótken Oral oblysy Aqjaıyq óńirinde dúnıege kelgen Qalamqas bala kezinen batyrlar jyryn jatqa aıtatyn.

Segizinshi synypqa deıin óziniń týǵan aýyly Alǵabasta, odan keıin Oral qalasyndaǵy mektep-ınternatta oqyp júrgen Qalamqas qoly bosaı qalsa dombyraǵa qosylyp nebir ánderdi shalqyta shyrqaıtyn.

Jas qyzdyń «shirkin, Muhıt babamdaı keń dalany jańǵyrtyp án salsam, Ǵarıfolla aǵadaı sahna sheberi bolsam» degen oıy armanǵa ulasqan.

1972 jyly mektep bitirip, Qalamqas Oraldan úıine keledi. Ata-anasyna: «Men Ǵarıfolla Qurmanǵalıevtyń synybyna oqýǵa túskim keledi, aq batalaryńyzdy berseńizder, Almatyǵa baramyn», - dep ótinish aıtqan. Otbasynyń mańyzdy máselelerin ózi sheshetin ákesi Qojahmet sol joly «aldyńnan jarylǵasyn!» dep qyzyna aq batasyn bergen...

Almatydan demalysqa kelgende Qalamqastyń ánin tyńdaımyz dep kórshi-qolań úıge jınalatyn. Ondaıda jas ánshi dombyrasyn qolyna alyp, qulaq kúıin keltiretin de termelerin tóge túsetin. Kópshilik Qalamqastyń ánin uıyp tyńdaıtyn.

Almatydaǵy burynǵy Krasın men Kırov kóshesiniń qıylysynda ornalasqan estrada-tsırk stýdııasy árkez túrli áýenge toly edi. Bir synypta daýysty jóndep jatsa, birinde án aıtylyp, dombyra tartylyp, astyńǵy qabatta estrada janrynda gıtara, urmaly aspaptardyń úni estilse, salto jasaǵan tsırk bóliminiń qyz-jigitteriniń tirligi bólek-tin.

Óner salasynda telqońyrdaı birge júrgen Júsekeń men Ǵarekeńniń synybynda shákirtter án oryndaý sheberligin shyńdaıtyn. Ónerge shóldep kelgen «júzden júırik» daryndy jastar ortaǵa shyǵyp kezekpen án salatyn. Ǵarekeń Qalamqas salǵan kezde kózin jumyp tyńdap otyratyn da «jaraısyń qyzym» dep ónerin erekshe baǵalaıtyn.

Ánshi qyz stýdııa bitirgende Ǵarekeńnen Muhıt ánderimen qosa ondaǵan halyq ánderin úırenip shyqty. Jasynan qıssa-dastandardy oqıtyn alǵyr qyz «Qazaqkontsert» birlestiginde qyzmet ete júrip óz repertýaryn tolyqtyrady. Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi Altyn Imanbaevanyń aıtýynsha, osyndaǵy úntaspada jyrshy-termeshiniń ótken ómir joldary jaıly estelik áńgimeleri bar. Solardyń birinde ol: Mahambet poezııasynan ójettik pen erlikti úırendim. Buhar jyrlarynan parasattylyqty uqtym. Respýblıkada jyraýlyq mektep bolmasa da úlken izdenistiń arqasynda kóne jyraýlardyń án-jyrlaryn úırendim. Halyqtyń keıbir umyt bola bastaǵan áýenderin el arasynan aıtýshylar kezdesse úırenýge tyrystym....»,degen oıyn bildiredi.

Qalamqas ómirlik jary Jaqsylyq Sársenǵalıev ekeýi kóp jyl boıy «Qazaqkontsert» birlestiginde, keıinirek Qazaqtyń memlekettik Qurmanǵazy atyndaǵy halyq aspaptar orkestrinde, Almaty oblystyq Súıinbaı atyndaǵy fılarmonııada ánshilik etti.

Osyndaı kıeli ónerdi elimizdiń túkpir-túkpirine tarata júrip kórshiles qyrǵyz, túrkimen, ózbek jáne qaraqalpaq jerlerinde de nasıhattady.

Túrkııa, Italııa, Frantsııa, Vetnam jáne Úndistanda kontsert bergende qos ánshi ulttyq óner arqyly qazaq halqyn álemge tanytty.

Qalamqas Qaraqalpaq jyraýy Naýryzbektiń terme-tolǵaýlaryn qazaq tyńdarmandaryna alǵash nasıhattaýshy. Ol, ásirese, Nurpeıis Baıǵanınniń «Narqyz» poemasyn oryndaǵanda qarapaıym aýyl adamdary Qalamqastyń ózin Narqyz dep te atap ketken. Osyndaı uzaq tolǵaýlardy jattaǵanda Qalamqastyń ózindik tásili, al án-termelerdi bir-eki qarasa jattap alatyn zerektigi bolatyn.

Óziniń az ǵumyrynda Qalamqas Ǵarekeń men Naýryzbekti ustaz tutty. Qazaq radıosynyń altyn qorynda ómirsheń jyr-termelerin qaldyrdy.

Aıta keter jaıt, Batys Qazaqstan oblystyq tarıhı-taný mýzeıinde bıylǵy jyldyń 28 naýryzynda belgili jyrshy-termeshi Qalamqas Orashevanyń týǵanyna 60 jyl tolýyna oraı «Narqyz» atty kórmeniń ashylý saltanaty boldy. Mundaǵy maqsat - jyrshy-termeshi Qalamqas Orashevanyń jádigerlerin mýzeı eksponatyna aınaldyrý desek, keıingi tolqyn termeshilerlerge óner ıeleriniń júrip ótken sara joly men shyǵarmashylyǵy jaıly ǵylymı-tanymdyq konferentsııa ótkizý edi.

Qalamqas jyrshylyq óner arqyly keıingi býynǵa ana tilin, dástúr men tarıhty qasterleýdi úıretti, óz shyǵarmashylyǵy arqyly tálim-tárbıeni úlgi etti. Onyń shyǵarmashylyǵynyń tálim alar tustary barshylyq. «Er esimi el esinde» demekshi, Qalamqas oryndaǵan fılosofııalyq týyndylar zaman aǵymyna qaraı qundylyǵyn joǵaltpaıtyn sapalylyǵymen erekshe.

Halqymyzdyń rýhanı álemine ózindik ekpinmen, ózine tán oryndaýshylyq sheberlikpen qazaq ónerine óz izin qaldyrǵan jannyń bar-joǵy otyz bes jasta jaryq dúnıemen qoshtasýy qazaq halqyna ońaı tıgen joq. Jańa ǵana qanatyn jaıyp, óner aıdynynda erkin júzgen daryn osylaısha mezgilsiz kóz jumdy.

«Jaqsynyń aty, ǵalymnyń haty ólmeıdi» demekshi, jyr-termelerimen tánti etken, halqynyń ardaqtysy atanǵan Qalamqas Orasheva jaıly aıtylar oı áli de jalǵasa bermek.

Bıylǵy jyl - Qalamqas syndy daryndy eske alyp, respýblıka boıynsha jyrshy-termeshilerdiń baıqaýyn uıymdastyratyn jyl. Olaı bolsa, respýblıka jáne oblys ákimshilikteri osy iske atsalysady degen úmittemiz, deıdi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Qazaq radıosynyń «Altyn qor» bóliminiń jetekshisi Altyn Imanbaeva.