Bektenov jańa qoqys polıgondaryn salý jumysyn jedeldetýdi tapsyrdy

Jıynda Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» bastamasyn júzege asyrý barysy qaraldy.

— Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasynda qorshaǵan ortany qorǵaý, tabıǵı baılyqqa uqypty qaraý ár azamattyń basty mindetteriniń biri retinde bekitilgen. Joǵary ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrý — el qyzmetiniń negizgi qaǵıdaty. Osyǵan baılanysty, Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» bastamasy Konstıtýtsııada belgilengen negizgi qaǵıdat retinde birizdilikpen júzege asyrylýda. Bizdiń osy qaǵıdatty ustanýymyzdyń jarqyn mysaly retinde ekologııalyq máselelerdi birlesip sheshýge qoǵamnyń barlyq ókilin, eriktiler men bıznesti tartý boıynsha aýqymdy jumys boldy. Biz tabıǵatqa uqypty qaraý jáne tazalyqty saqtaý Qazaqstannyń árbir azamaty úshin ishki qajettilik pen kúndelikti ómir normasyna aınalǵanyn qalaımyz, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrliginiń derekteri boıynsha, jyl basynan beri «Taza Qazaqstan» aıasynda elimizde 1 mln-nan astam aǵash otyrǵyzylyp, 4 mln-nan astam adamnyń, onyń ishinde 510 myń eriktiniń qatysýymen 200-den astam ekologııalyq is-shara ótkizildi. Respýblıka boıynsha 76 myń gektardan astam aýmaq tazartylyp, 413 myń tonna qaldyq jınaldy jáne shyǵaryldy. Sondaı-aq115,7 myń tonna qaldyq qaıta óńdeýge jiberildi.

Jalpy, «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq qozǵalysy bastaý alǵan úsh jyl ishinde eldi mekenderde 5,6 mln-nan astam aǵash otyrǵyzylyp, memlekettik orman qory aýmaǵynda 1 mlrd-tan astam kóshet pen jas shybyq egildi.

Premer-mınıstr birqatar óńir ákimderiniń esepterin tyńdady.

Ulytaý oblysynyń ákimi Dastan Ryspekov jyl basynan beri 900 gektardan astam aýmaq tazartylyp, 3,5 myń tonna qatty turmystyq qaldyq shyǵarylǵanyn baıandady. Bıyl 30 myń aǵash otyrǵyzý josparlansa, kóktemgi kezeńde 19 myń kóshet pen buta otyrǵyzyldy. Óńirde 2027 jylǵa deıin qaǵaz jáne rezeńke qaldyqtaryn qaıta óńdeý tsehyn iske qosý josparlanyp otyr.

Túrkistan oblysynyń ákimi Nuralhan Kósherovtiń baıandamasyna sáıkes, óńirde 332 myńnan astam aǵash otyrǵyzyldy. 3 myńnan astam ekologııalyq aktsııa men senbilikke 355 myńnan astam turǵyn qatysyp, 1,2 myńnan astam arnaıy tehnıka jumyldyryldy. Nátıjesinde, 380 tonna qoqys shyǵaryldy. «Túrkistan» ekobaǵy ashyldy, qýattaý stansaarymen jabdyqtalǵan 33 elektr avtobýs paıdalanýǵa berildi.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov óńirde 22 myń tonnadan astam qoqys shyǵarylǵanyn baıandady. Oblysta Óskemen qalasyndaǵy «Taza Qazaqstan», «Qaıyńdy toǵaı», «Jasyl aımaq» jáne «Taýly Úlbi» sekildi iri ekoparkter qurylýda. Jalpy ekologııalyq aktsııalarǵa 330 myńnan astam adam jáne 19 myń erikti qatysty.

Premer-mınıstr «Taza Qazaqstan» ekologııalyq mádenıetti damytý tujyrymdamasy bir rettik ekologııalyq aktsııalar formatynan ekologııalyq mádenıetti qalyptastyrýǵa, azamattardyń qorshaǵan ortanyń jaı-kúıine degen jaýapkershiligin arttyrý jáne ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan dáıekti memlekettik saıasatqa aınalǵanyn atap ótti.

— Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» ekologııalyq mádenıetti damytý tujyrymdamasyn júzege asyrýdyń tıimdiligi ótkizilgen is-sharalar sanymen emes, eldi mekenderdiń jaǵdaıynyń, halyqtyń ekologııalyq mádenıeti deńgeıiniń naqty ózgeristerimen jáne qol jetkizilgen nátıjelerdiń turaqtylyǵymen baǵalanady. Buǵan qol jetkizý úshin ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdar eldi mekenderdi abattandyrý, ekologııalyq quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý, tıisti ınfraqurylymdy, onyń ishinde qaldyqtardy qaıta óńdeý obektilerin damytýmen baılanysty júıeli jumys isteýi qajet, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Premer-mınıstr:

• barlyq memlekettik organdarǵa tujyrymdamada kózdelgen barlyq is-sharanyń sapaly ári ýaqtyly júzege asyrylýyn, sondaı-aq belgilengen nysanaly kórsetkishterdiń tolyq oryndalýyn qamtamasyz etýdi;

• «Taza Qazaqstan» bastamasy aıasyndaǵy is-sharalarǵa jastar, volonterlik uıymdar, qoǵamdyq birlestikter men bıznestiń qatysýyn keńeıtý arqyly bul baǵyttaǵy jumysty kúsheıtýdi tapsyrdy.

«Jasyl ekonomıkaǵa» kóshý jónindegi keńestiń otyrysynda aǵymdaǵy jaǵdaı jáne qaldyqtardy basqarý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar qaraldy. Olardyń ishinde qaıta óńdeý ınfraqurylymyn damytý, energetıkalyq turǵyda kádege jaratý, turmystyq qatty qaldyqtar polıgondaryn jańǵyrtý, sondaı-aq energııa únemdeý jáne ekonomıkanyń energııa tıimdiligin arttyrý salalary bar.

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń baıandamasy tyńdaldy:

• 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha kommýnaldyq qaldyqtardy suryptaý jáne qaıta óńdeý úlesi 30,7%-dy qurady. 2030 jylǵa qaraı kommýnaldyq qaldyqtardy qaıta óńdeý 40%, ónerkásiptik qaldyqtardy qaıta óńdeý 50% bolady dep kútilýde;

• ótken jyly anyqtalǵan 3 828 stıhııalyq qoqys ornynyń 3 629-y nemese 95%-y joıyldy. Al osy jyldyń birinshi jartysynda bul kórsetkish 1 983-ten 585 boldy;

• kádege jaratý tólemi esebinen jeńildetilgen qarjylandyrý sheńberinde 374 mlrd teńgege 68 joba maquldanyp, onyń 12-si paıdalanýǵa berildi;

• 2 755 turmystyq qatty qaldyqtar polıgonynda jańǵyrtý jumystary júrgizilýde. Aýyldyq jerlerde alań bólý úshin jekelegen ruqsat berý rásimderi men ekologııalyq talaptar jeńildetildi, jańa nysandardlyń qurylysy kádege jaratý tóleminen túsetin qarajat esebinen qarjylandyrylatyn bolady;

• «Ekoqoldaý» baǵdarlamasyna 94 kompanııa qosylǵan. 115 myń tonnadan astam qaǵaz, shyny, shına men plastık qaıta óńdeldi, tólem kólemi 3 mlrd teńgeni qurady. Bólek-bólek jınaý tásilin turǵyn úı sektory deńgeıinde keńeıtý jumystaryna qoqys shyǵaratyn kompanııalardy, MIB jáne PIK-terdi qosý pysyqtalýda.

Talqylaýǵa «Jasyl Akademııa» ǵylymı-bilim berý ortalyǵynyń dırektory Baqyt Esekına, «Qazaqstannyń ekologııalyq uıymdary qaýymdastyǵy» ZTB basqarma tóraǵasy Aıgúl Soloveva, «Jasyl ekonomıkany» qoldaý jáne G-Global-dy damytý koalıtsııasy» ZTB basqarma tóraǵasy Ashat Súleımenov, «Halyqaralyq jasyl tehnologııalar jáne ınvestıtsııalyq jobalar ortalyǵy» KEAQ basqarma tóraǵasy Sáken Qalqamanov, «KazWaste» qaldyqtardy basqarý jónindegi qazaqstandyq qaýymdastyǵynyń atqarýshy dırektory Vera Mustafına qatysty. Atap aıtqanda, eldi mekenderdi abattandyrý, sanıtarlyq tazalaý jáne kógaldandyrý sapasyn, sondaı-aq olardyń qorshaǵan ortaǵa áserin baǵalaý úshin tsıfrlyq quraldar men JI sheshimderin engizý týraly usynystar aıtyldy. Budan basqa, óńirlerge keńes berý, zamanaýı tehnologııalardy engizý jáne úzdik halyqaralyq tájirıbelerdi keńinen taratý úshin «jasyl» jobalardy súıemeldeý boıynsha úılestirý jumystaryn kúsheıtý usynyldy. Premer-mınıstr júrgizilip jatqan jumystar ómir súrý sapasyn arttyrýǵa jáne qolaıly ekojúıeni qalyptastyrýǵa yqpal ete otyryp, turǵyndar úshin jaıly oryndardy, jańa tartý núktelerin qurýǵa tıis ekenin atap ótti.

— Memleket basshysy mańyzdy ekologııalyq mindetterdiń biri retinde turmystyq qatty qaldyqtardy basqarý máselesine erekshe nazar aýdarady. Qaldyqtardyń barlyq túrlerin basqarý jóninde tujyrymdama bekitildi, turmystyq qatty qaldyqtarǵa jańa polıgondar salý úshin qajetti normatıvtik aktiler qabyldandy, salany jeńildikpen kredıtteý tetigi iske asyrylýda. Ruqsat etilmegen polıgondardy joıý boıynsha turaqty jumys júrgizilýde. Degenmen, sheshimderdi qajet etetin birqatar máseleler bar, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Úkimet basshysynyń tapsyrmalary:

• Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligi bir apta merzimde turmystyq qatty qaldyqtardyń jańa polıgondaryn salý tetigin júzege asyrý jónindegi qaýly jobasyn Úkimet apparatyna engizsin;

• óńirlerdiń ákimdikteri ruqsat etilmegen qoqys úıindilerin joıý jónindegi jumysty kúsheıtsin. Premer-mınıstr aǵymdaǵy jumystyń álsiz qarqynyn atap ótti;

• qaldyqtardy qaıta óńdeý.

— Álemniń aldyńǵy qatarly elderinde «Tuıyq tsıkldi ekonomıka» tujyrymdamasy sátti júzege asyryldy, onyń negizgi qaǵıdaty — qaldyqtardyń paıda bolýyn boldyrmaý. Máselen, Shvetsııada qoqystyń 1%-dan azy polıgondarǵa túsedi. Bul el tipti kórshi elderden qaldyqtardy ımporttaıdy. Germanııada turmystyq qaldyqtardyń 67%-dan astamy aınalymǵa qaıtarylady. Tizimdi jalǵastyrýǵa bolady. Qaldyqtardy qaıta óńdeý — mine bul biz umtylatyn meje. Alaıda, qaldyqtardy qaıta óńdeý salasyndaǵy jobalardy júzege asyrýdy keshiktirip jatqan faktiler bar. Osyǵan baılanysty, Ekologııa mınıstrligi bir apta merzimde qaldyqtardy qaıta paıdalaný salasyndaǵy jobalarǵa tekserý júrgizsin jáne olardy iske asyrý jóninde naqty sheshimder engizsin, — dep atap ótti Premer-mınıstr.

Budan bólek, energııa únemdeý salasynda júrgizilip jatqan jumystarǵa jáne salany damytý jónindegi josparlarǵa nazar aýdaryldy.

Ónerkásip jáne qurylys mınıstri Ersaıyn Naǵaspaev ónerkásip sektorynda iri kásiporyndarmen júrgizilgen jumystardyń nátıjesinde energııa syıymdylyǵynyń 32%-ǵa tómendegenin baıandady. Onyń aıtýynsha, iri kásiporyndar úshin energııa tıimdiligi boıynsha jeke maqsatty ındıkatorlar ázirlengen. Shamamen 300 iri ónerkásip nysanynda energetıkalyq aýdıt júrgizilip, 113 mlrd teńge kóleminde energııa únemdeý is-sharalary júzege asyryldy. Sonyń nátıjesinde salada aıtarlyqtaı ekonomıkalyq tıimdilikke qol jetkizildi. Qazirgi tańda taǵy 300-den astam nysanda osy baǵyttaǵy jumystar jalǵasýda. Jalpy, 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha Qazaqstan ekonomıkasynyń energııa syıymdylyǵy 5%-ǵa tómendedi.

Premer-mınıstr energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligi salasynda ozyq tájirıbeni engizýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti.

— Memleket basshysy jaqynda Qazaqstan ekonomıkasynyń energııa syıymdylyǵy álemdik ortasha mánderden 2 ese jáne EYDU elderiniń kórsetkishterinen 3,5 ese joǵary ekenin atap ótti. Halyqaralyq energetıkalyq agenttik belgilegen jahandyq úrdis energııa syıymdylyǵynyń josparly tómendeýi bolyp qala beredi — jahandyq ekonomıka az resýrstardy paıdalana otyryp, kóbirek paıda tabýdy úırenýde. Sondyqtan energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligi salasynda ozyq tájirıbeni belsendi engizý qajet, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Otyrysqa qatysýshylardyń nazary álemdik tájirıbege aýdaryldy. Máselen, Germanııa men Japonııada metallýrgııalyq jáne hımııalyq zaýyttardan artyq jylý atmosferaǵa shyǵarylmastan jylý sorǵylarymen alynyp, jaqyn mańdaǵy turǵyn aýdandardy jylytýǵa jiberiledi. Eýropanyń kóptegen elderinde jańa ǵımarattardy salý kezinde asa germetıkalyq jylý oqshaýlaý, energııany únemdeıtin terezeler jáne aýany qalpyna keltirý júıeleri qoldanylady.

— Memleket basshysy Úkimet aldyna 2029 jylǵa qaraı ekonomıkanyń energııa tutynýy men energııa syıymdylyǵyn 15%-ǵa tómendetý mindetin qoıdy. Ónerkásiptiń barlyq sýbektileri energııa únemdeý jáne energııa tıimdiligin arttyrý jónindegi ózderiniń is-sharalar josparlaryn bekitýge tıis. Bir apta merzimde Aqmola, Shyǵys Qazaqstan, Aqtóbe jáne Qyzylorda oblystarynyń, Astana qalasynyń ákimdikteri tıisti Jol kartalaryn bekitýi qajet. Ónerkásip mınıstrligi bul máseleni erekshe baqylaýda ustaýy qajet, — dedi Premer-mınıstr

Ónerkásip mınıstrligi jaýapty organdarmen jáne ákimdiktermen birlesip josparlanǵan kórsetkishterge qol jetkizý jóninde tıisti sharalar qabyldaýy qajet.

Aıta ketelik Oljas Bektenov «Taza Qazaqstan» aıasynda ekotýrızm men volonterlik qozǵalysty kúsheıtýdi tapsyrǵan edi.