Bektenov Abaı oblysynda Tótenshe jaǵdaılardy joıý jónindegi respýblıkalyq jedel shtab otyrysyn ótkizdi

Jıynda 2026 jylǵy órt qaýpi joǵary kezeńge daıyndyq máseleleri qaraldy.

— Órt qaýpi bar kezeń bolsa endi ǵana bastalyp jatyr. Birqatar óńirde tabıǵı qoryqtar men orman sharýashylyqtarynyń aýmaǵy jandy. Dalaly jerlerde de órt oshaqtary kún saıyn tirkeledi. Daladan bastalǵan qyzyl jalyn orman qoryna aýysýy múmkin. Órt flora men faýnaǵa aıtarlyqtaı zııan keltiredi. Barlyq qyzmetter jedel áreket etýge daıyn bolýy kerek, — dep atap ótti Oljas Bektenov.

Óz kezeginde ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaev, tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov, jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Málik Oljabekov júrgizilip jatqan jumystar týraly baıandady. Sondaı-aq Abaı, Shyǵys Qazaqstan, Aqmola, Qostanaı jáne Pavlodar oblystary ákimderiniń baıandamalary tyńdaldy.

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Erlan Nysanbaevtyń málimdeýinshe, jyl basynan beri elimizdiń orman alqaptarynda jalpy aýdany 794 gektardan asatyn 36 órt tirkelgen. «Qazgıdromet» boljamyna sáıkes, 2026 jyldyń kóktem-jaz maýsymy qalypty kórsetkishten 1-2 gradýsqa joǵary bolady dep kútilýde. Sáýir aıynyń ekinshi jartysynda ońtústik jáne batys óńirlerde aýa temperatýrasy +25…+35°C-qa deıin kóterilýi múmkin. Osyǵan baılanysty tabıǵı órtter qaýpin azaıtý jónindegi respýblıkalyq is-sharalar jospary júzege asyrylyp, orman jáne tabıǵatty qorǵaý mekemelerin tehnıkalyq jańartý jumystary júrgizilýde. Sonymen qatar órt qaýpi anaqurlym joǵary aýmaqtarda tilsiz jaýdy erte anyqtaý júıeleri engizilýde.

Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov tabıǵı órtterge jedel áreket etýge arnalǵan kúshter men quraldardyń daıyndyǵy týraly baıandady. El boıynsha 50 myńnan astam jeke quram jáne 11 myńǵa jýyq tehnıka daıyndyqqa qoıyldy. Buǵan qosa, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń qaramaǵynda 5 myńnan astam qyzmetker, 853 tehnıka, 26 áýe kemesi jáne 218 ushqyshsyz ushý apparaty bar.

Jedel áreket etý tıimdiligin arttyrý úshin shekaralas memlekettermen ózara árekettesýdi eskere otyryp, is-qımyl algorıtmi jańartyldy. Órt jaǵdaıyna tsıfrlyq jáne ǵaryshtyq júıeler arqyly táýlik boıy monıtorıng júrgiziledi, bul kúshterdi basqarýdy ortalyqtandyrýǵa jáne sheshim qabyldaý ýaqytyn jedeldetýge múmkindik beredi.

Elimizdiń árbir óńirinde avıatsııalyq bólimsheler qurylyp, táýekeli joǵary orman aımaqtarynda táýlik boıy jerústi jáne áýe patrýldeýi uıymdastyrylǵan.

«Aýyl qutqarýshylary» jelisin damytý isi jalǵasýda: búginde 167 órt sóndirý beketi jumys istep tur, olardyń sanyn 700-ge deıin arttyrý josparlanýda. Sonymen qatar kúshter men quraldardyń respýblıkalyq toby bekitildi. Mamyr aıynda Qostanaı oblysynda «Órt-2026» transshekaralyq órtterdi joıý boıynsha oqý-jattyǵýlaryn ótkizý josparlanǵan.

Jasandy ıntellekt jáne tsıfrlyq damý vıtse-mınıstri Málik Oljabekov aqparattyq júıelerdiń órtti modeldeýge daıyn ekenin málimdedi. Atap aıtqanda, qaýipti boljaý jáne órttiń taralýyn modeldeýge múmkindik beretin meteospýtnıktik derekter negizinde Tasqyn júıesinde órt qaýiptilik klastary men ındeksteriniń kartasy iske qosyldy. Jylý núktesi derekterin óńdeý ýaqyty 20-30 mınýtqa deıin qysqartylyp, ǵaryshtyq túsirilimderge jedel qoljetimdilik qamtamasyz etilgen.

Óńir ákimderi qazirgi ahýal jáne órt qaýpi joǵary kezeńge daıyndyq barysy týraly baıandady. Atap aıtqanda, Abaı oblysynyń ákimi Berik Ýálı aldyn alý sharalaryn jáne patrýldeýdi kúsheıtý, erte anyqtaý jáne ǵaryshtyq monıtorıng júıesin engizý, materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý, órt sóndirý beketteri jelisin damytý jáne kúshter men quraldardy daıarlaý, oqý-jattyǵýlar ótkizý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystar týraly aıtty. Jyl basynan beri oblysta tirkelgen 2 orman órti eshqandaı zardapsyz joıylǵan.

Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurymbet Saqtaǵanov óńirdiń órt qaýpi joǵary kezeńge tolyq daıyn ekenin atap ótti. Kúshter men quraldar jasaqtalyp, tehnıka jaraqtandyrý kúsheıtildi, áýe patrýldeýi júrgizilýde, órtti erte anyqtaý júıeleri engizilip, onyń ishinde qoljetimdiligi qıyn aýmaqtar úshin mobıldi toptar quryldy.

Aqmola oblysynyń ákimi Marat Ahmetjanov óńirdegi jaǵdaıdyń turaqty ekenin, órt derekteri tirkelmegenin aıtty. Sondaı-aq azamattyq qorǵaý kúshteri qalyptastyrylyp, 1,2 myńnan astam adam men 600-den astam tehnıka jandandyryldy. Órt sóndirý beketteriniń jelisi keńeıtilip, aldyn alý sharalaryn qarjylandyrý ulǵaıtyldy. Sonymen qatar tehnıka jańartylyp, ushqyshsyz ushý apparattaryn paıdalana otyryp, órtti erte anyqtaý júıeleri engizilýde.

Qostanaı oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov jyl basynan beri tabıǵı órt oqıǵalary tirkelmegenin habarlady. Profılaktıka jumystary turaqty júrgizilýde, kúsh-quraldardy daıyndaý jalǵasýda. Bul maqsatqa 3,2 myń adam, 1,1 myń tehnıka men basqa da jabdyqtar jumyldyrylǵan. Ásirese, orman órtteriniń aldyn alýǵa erekshe nazar aýdarylyp otyr. Osy jumystar aıasynda byltyr Áýlıekól aýdanynda baqylaý munarasy ornatyldy, taǵy da 20 nysannyń qurylysyn salý josparlanýda. 2028 jyldyń sońyna qaraı orman mekemelerin órt-baqylaý munaralarymen jaraqtandyrý deńgeıi 100%-ǵa deıin jetkiziletin bolady.

Pavlodar oblysynyń ákimi Asaın Baıhanov materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtý, tehnıka satyp alý, derbes órt sóndirý úshin mobıldi top qurý jumystary týraly habardar etti. Budan basqa, táýlik boıy beınemonıtorıng qamtamasyz etildi, órt sóndirý beketteriniń jelisi damýda, Mı-8 tikushaǵymen jáne «Qazavıaormanqorǵaý» bortymen áýeden sholý josparlanǵan.

Premer-mınıstrdiń orynbasary Qanat Bozymbaev orman jáne dala óńirlerinde profılaktıkalyq jumystardy kúsheıtýdiń mańyzdylyǵyn atap ótti. Ákimdikterden qorǵanys beldeýlerin qurý, aýmaqtardy tazalaýdy jedeldetý, tehnıkany daıyndyqqa keltirý, aýyl sharýashylyǵy jabdyqtarynda ushqyn sóndirgishterdiń bar-joǵyn tekserý jáne sý kózderin daıyndaý talap etiletini atap ótildi.

Premer-mınıstr órt qaýpin azaıtý jónindegi respýblıkalyq jáne óńirlik is-sharalar josparlaryn sapaly júzege asyrý qajettigine nazar aýdardy. Eldi mekenderdiń aýmaqtaryn qurǵaq ósimdikter men qoqystardan tazartýdyń, sondaı-aq mıneraldy oqshaýlaý jolaqtaryn qurýdyń mańyzdylyǵy erekshe atap ótildi. TJM derekteri boıynsha bul jumys Jambyl, Batys Qazaqstan, Túrkistan, Jetisý oblystaryn qosa alǵanda, birqatar óńirde tıisti deńgeıde júrgizilmeıdi. Sondaı-aq, Almaty, Batys Qazaqstan, Túrkistan, Atyraý oblystarynda aýmaqtardy tazartý aıaqtalǵan joq, bul eldi mekenderge tikeleı qaýip tóndiredi. Ekologııa mınıstrliginiń málimetinshe, órt qaýipti maýsymǵa daıyndyqtyń tómen deńgeıi Aqtóbe jáne Qyzylorda oblystarynda baıqalyp otyr.

Oljas Bektenov ákimderdiń aldyna osy jumysty jandandyrý jóninde mindet qoıyp, problemalyq máselelerdi sheshýdi tikeleı baqylaýyna alýdy tapsyrdy.

Aıta ketelik Bektenov Abaı oblysyndaǵy «Semeı ormany» rezervatynda órtke qarsy tsıfrlyq júıeni tekserdi.