BEKET ATA ESKERTKІShTERІ
Beket ata eskertkishteri - Mańǵystaý, Ústirt, Jem boıyndaǵy Beket ata esimimen baılanysty jer asty ǵımarattarynyń ortaq ataýy. Olar týraly halyq jadynda san alýan ańyzdar saqtalǵan.
HІH ǵasyrda Ústirtti zerttegen topograf Edýard Eversman, Aleksandr Dıýgamel sııaqty ǵalymdar sol ańyz-áńgimelerdiń negizinde jınaǵan derekterin jazyp qaldyrǵan. Edýard Eversman: «Ústirttegi taýdan úńgip jasalǵan meshitter arab, parsy jazýlarymen bezendirilgen. Mundaı eskertkishti Beket ata tórt jerden jasaǵan. Onyń biri Mańǵystaýdan qashyq emes, Oǵylandyda, ekinshisi Beıneýde, úshinshisi Jem boıynda, tórtinshisi Aral jaǵasyndaǵy Baıalyda» deıdi. Beket ata bul meshit-medreselerde qudaıǵa qulshylyq etken, bala oqytqan.
Beket ata eskertkishiniń biri, Edýard Eversmannyń deregine sáıkes, Jem ózeni boıyndaǵy Aqmeshitte, Atyraý oblysy Qulsary kentinen jetpis shaqyrym jerde ornalasqan. Áktasty jartasqa qorjyn tam etip oıyp jasalǵan shaǵyn ǵımarat. Onyń basyna keıin qos kesene turǵyzylǵan. Ekinshisi - Eski Beıneýde, ulýtasty shatqalǵa qashalǵan. Bólmeleri qulap, úgitilip, baıyrǵy qalpyn joǵalta bastaǵan. Baıalydaǵy eskertkish-ǵımarattyń jaı-kúıi málim emes. Beket atanyń Oǵylandydaǵy jer asty ǵımaraty jaqsy saqtalǵan. Ońtústik Ústirttiń Mańǵystaý oıysyna tirelgen bir tumsyǵynyń úzilip qalǵan shoqysyna qashalǵan. Úsh-tórt qanat kıiz úı kólemindeı úsh bólme. Beket ata múrdesi osy bólmelerdiń biriniń irgesine qashap ornalastyrylǵan. Nemeresi Murynnyń múrdesi de osy bólmege qoıylǵan. Kire beris bólmeden joǵary shyǵatyn esik arqyly joǵary bólmege barýǵa bolady. Onda Beket atanyń qyzy jerlengen. Jer asty ǵımaraty mańynda kezinde Beket ata paıdalanǵan bulaqtar, qudyqtar bar. Qyr basynan ǵımaratqa deıin qııalap túsetin jalǵyzaıaq tastaq jol saqtalǵan. Jaz kúnderinde tómengi jaǵyndaǵy Túrkimenstanǵa qaraı sozylyp jatqan oıpat arqyly qatysqan.
Beket ata Myrzaǵululy (1750-1813) - áýlıe, halyq batyry, abyz kóregen, aǵartýshy, sáýletshi. Beket atanyń bilimdarlyq, batyrlyq, ádildik, eńbeksúıgishtik, abyz kóripkeldik qasıetteri óz dáýirinde erekshe tanylǵan. Halyq ony aıryqsha qadirlep, áýlıe tutqan, «Áýlıeniń sońy - Beket» dep qasterlegen. Adaılar rýynyń uranyna aınalǵan. Halyq Beket atanyń ómirin, qysylǵanǵa jar bolǵan erekshe qasıetin, áýlıeligin yqylaspen áńgimelep, urpaqtan urpaqqa ulastyrǵan.
El jadynda qalǵan áńgimelerde Jem boıyndaǵy Aqmeshitte Beket ata bala kezinde, Beıneýde jigit shaǵynda, Baıalyda eldiń kóshi-qon ýaqyttarynda bolǵan. Ómiriniń sońǵy jyldarynyń kóbin Oǵylandyda ótkizgen. Horezmdegi Paqyrjan qajydan bilim alǵannan keıin-aq Oǵylandyǵa kelgen. Biraq bul mekenge qaı jyldary ornyqqany málim emes.
Beket ata eskertkishteri - onyń daryndy sáýletkerliginiń, bıik talǵamynyń kýási bolyp tabylady
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy, 2 tom.
