Bazalyq mólsherleme tómendetilgen ekinshi aptada teńge myǵym tur

Bir aptada dollar 5,55 teńgege, nemese 1,2% arzandady. Bul qozǵalys bazalyq mólsherlemeniń tómendeýi teńgege birden qysym túsirmegenin kórsetedi. Al ıýan 0,9%, eýro 0,5%, al Reseı rýbli 3,5% arzandady. 

Ulttyq bank 24 shildede bazalyq mólsherlemeni 17%-dan 16,75%-ǵa túsirdi. Retteýshi bul sheshimdi ınflıatsııanyń toǵyzynshy aı qatarynan baıaýlaýymen baılanystyrdy: maýsymda jyldyq ınflıatsııa 10,3%-ǵa deıin tómendegen. Ulttyq bank teńgeniń nyǵaıýyn dezınflıatsııalyq faktorlardyń biri retinde de atap ótti.

Dollar bir aptada 4 teńgege arzandady

Biraq mólsherlemeniń tómendeýi teorııalyq turǵydan teńgege qysym jasaı alatyn faktor bolǵanmen, valıýta naryǵynda onyń áserin basqa faktorlar basyp ketti. Valıýta baǵamyn eksporttaýshylardyń dollarmen alatyn túsimi, ımporttaýshylardyń valıýtaǵa degen suranysy, munaı baǵasy, bıýdjet pen kvazımemlekettik sektordyń operatsııalary jáne syrtqy naryqtaǵy dollardyń jalpy baǵyty qatar qalyptastyrady.

Qazaqstan qor bırjasyndaǵy (KASE) dınamıka muny anyq kórsetedi. 27-31 shildede USD/KZT jubynyń kún sońyndaǵy baǵamy 473,76-477,01 teńge aralyǵynda boldy. Osy bes kúndegi ortasha kórsetkish shamamen 475,03 teńge. Al 3-7 tamyzda kún sońyndaǵy baǵamdar 475,23 teńgeden bastalyp, 469,68 teńgemen aıaqtaldy. Aptalyq ortasha kórsetkish 470,81 teńge boldy. ıAǵnı eki aptanyń ortasha baǵamy arasynda 4,22 teńge nemese shamamen 0,9% aıyrmashylyq qalyptasty.

Eń qyzyǵy, teńge apta ishinde birtindep nyǵaıdy. 3 tamyzda dollar 475,23 teńge bolsa, 4 tamyzda 471,78 teńgege, 5 tamyzda 469,64 teńgege, 6 tamyzda 467,71 teńgege deıin tústi. Tek aptanyń sońǵy kúninde azdap keri qozǵalyp, 469,68 teńgege toqtady. Demek, aptanyń negizgi baǵyty – dollardyń teńgege qatysty arzandaýy.

Bul jerde munaı naryǵyndaǵy qozǵalys ta birkelki bolǵan joq. 3 tamyzda AQSh pen Iran arasyndaǵy kelissózderge baılanysty boljamdar Brent baǵasyn shamamen 7% túsirdi. Kelesi kúnderi munaı naryǵy qaıta qubylyp, 6 tamyzda Brent bir kúnde 3 dollardan astam qymbattady. 7 tamyzda Brent aptany 83,55 dollar deńgeıinde aıaqtap, taǵy 1,3% ósti. ıAǵnı aptanyń ishinde munaı baǵasy teńgege turaqty túrde bir baǵytta qoldaý kórsetken joq, biraq apta sońynda áli de joǵary deńgeıde qaldy. 

Syrtqy naryqtaǵy dollardyń ózi de qysymǵa ushyrady. 7 tamyzda AQSh-taǵy eńbek naryǵynyń álsiz derekteri ınvestorlardyń Federaldyq rezervtiń aqsha-nesıe saıasatyna qatysty boljamdaryn ózgertti. Nátıjesinde jahandyq naryqta dollar álsirep, táýekeli joǵary aktıvterge suranys artty. Bul Qazaqstan sııaqty damýshy naryqtardyń valıýtalary úshin qolaıly syrtqy fon qalyptastyrdy.

Ulttyq qordyń úlesi

Teńge úshin taǵy bir mańyzdy faktor – ishki valıýta naryǵyndaǵy usynys. Qazaqstan eksportynan túsetin valıýtalyq túsim ishki naryqta satylǵan kezde dollar usynysy kóbeıedi. Al ımporttaýshylardyń valıýtany satyp alýy kerisinshe suranysty qalyptastyrady. Sondyqtan bazalyq mólsherleme tómendegenmen, eksporttyq túsim men basqa da valıýtalyq usynys ishki suranysty basyp turǵandyqtan teńge álsiregen joq.

Іshki naryqtaǵy valıýtalyq usynysqa Ulttyq banktiń operatsııalary da áser etedi. Shildede Ulttyq qordan bırja naryǵynda 200 mln dollar satyldy. Bul jalpy saýda kóleminiń 2,3%-yna teń. Sonymen qatar Ulttyq bank respýblıkalyq bıýdjetke transfertterdi qamtamasyz etý úshin shildede Ulttyq qordan 500 mln dollar satyp alyp, osy valıýtany ishki naryqta 2026 jyldyń sońyna deıin birkelki satýdy josparlap otyr.

Tamyzda Ulttyq qordan bırjada 200-300 mln dollar kóleminde valıýta satý kútiledi. Buǵan qosa, shildede bastalǵan teńgerimdeý operatsııalary aıasynda shamamen 374 mlrd teńgege balamaly valıýtany tamyz boıy naryqqa shyǵarý josparlanǵan. Bul valıýtanyń usynysyn saqtaıtyn faktor retinde teńgege qysqa merzimdi qoldaý bere alady.

Alaıda Ulttyq banktiń ózi naryqtaǵy jaǵdaıdyń birjaqty emes ekenin kórsetip otyr. Shildede retteýshi BJZQ aktıvteriniń valıýtalyq úlesin ustap turý úshin bırjadan 375 mln dollar satyp aldy. Demek, naryqta bir jaǵynan Ulttyq qor qarajaty esebinen valıýta usynylsa, ekinshi jaǵynan zeınetaqy aktıvterin basqarý maqsatynda shetel valıýtasyna suranys qalyptasyp otyr.

Rýbl baǵamy nege qatty álsiredi?

Apta ishinde rýbldiń teńgege qatysty baǵamy dollar men eýro baǵamyna qaraǵanda áldeqaıda qatty arzandady. 7 tamyzdaǵy KASE dereginde RUB/KZT jubynyń ortasha ólshengen baǵamy 5,7119 teńge boldy, al kún sońyndaǵy sońǵy mámile 5,6642 teńgemen jasaldy. ıAǵnı rýbldiń álsireýine tek teńgeniń nyǵaıýy emes, Reseı valıýtasynyń syrtqy faktorlarǵa reaktsııasy da áser etip otyr.

Eýronyń qozǵalysy áldeqaıda baıaý boldy. KASE-de 7 tamyzda EUR/KZT jubynyń ortasha ólshengen baǵamy 541,26 teńge boldy. Buǵan teńgeniń qozǵalysymen qatar eýronyń dollarmen aradaǵy jahandyq baǵamy da áser etti.

Osylaısha, ótken apta teńge úshin qolaıly boldy. Eń qatty arzandaǵan valıýta – rýbl, odan keıin dollar men ıýan, al eýro salystyrmaly túrde turaqty qaldy. Biraq teńgeniń nyǵaıýyn bazalyq mólsherlemeniń tómendeýine qaramastan bolǵan «kútpegen qubylys» dep qaraýdan góri, birneshe faktordyń bir ýaqytta qabattasýy dep baǵalaǵan jón. Sebebi ishki naryqtaǵy valıýta usynysy, eksporttyq túsim, munaıdyń baǵasy joǵary bolyp, dollar álemdik naryqta álsiredi.

Ulttyq bank sarapshylary da teńgeniń qazirgi nyǵaıýyn uzaq merzimdi kepildengen trend retinde qarap otyrǵan joq. Shildedegi makroekonomıkalyq saýalnamaǵa qatysqan sarapshylar 2026 jylǵy ortasha USD/KZT baǵamyn 500 teńge deńgeıinde kútedi. Bul – qazirgi naryqtyq deńgeıden edáýir joǵary boljam. ıAǵnı olar jyl boıynda teńgege qysymnyń qaıta kúsheıý yqtımaldyǵyn joqqa shyǵarmaıdy. 
Sondyqtan qazirgi jaǵdaıdy «bazalyq mólsherleme tómendedi, biraq teńge ázirge myǵym tur» dep sıpattaǵan durysyraq.

Mólsherlemeniń tómendeýi teńgege qysym jasaıtyn faktorlardyń birin kúsheıtti. Alaıda ázirge ony eksporttyq valıýta túsimi men syrtqy naryqtaǵy qolaıly jaǵdaı ótep otyr. Aldaǵy kezeńde osy faktorlardyń qaısysy basym túsetini teńgeniń baǵytyn anyqtaıdy.

KASE qorytyndysy

7 tamyzdaǵy saýdada USD/KZT jubynda 1 239 mámile jasalyp, saýda kólemi 424,48 mln dollar boldy. Ortasha baǵam – 469,68 teńge.

RUB/KZT jubynda 986 mámile ótip, kólemi 5,34 mlrd rýblge, ortasha baǵam 5,7119 teńgege jetti. CNY/KZT_jubymen 37,22 mln ıýanniń 29 mámilesi, EUR/KZT jubymen 3,18 mln eýronyń 32 mámilesi jasaldy.