Báıge, jamby atý, kókpar — Qazaqtyń sporty álemdik arenada moıyndala bastady
ASTANA. KAZINFORM - Naýryz — tabıǵattyń ǵana emes, ulttyq rýhtyń da túleıtin shaǵy. Qazaq halqy úshin jylqy erdiń qanaty, erkindiktiń nyshany jáne tarıhtyń tiri kýágeri. Búginde elimizde ulttyq sport túrleri jańa qarqynmen damyp, kásibı deńgeıge kóterilip otyr. Babalar amanaty men zamanaýı sporttyq tehnologııalar toǵysqan tusta, otandyq at sportynyń búgingi beınesi qandaı bolmaq? Ulystyń uly kúni qarsańynda sala maıtalmandarymen tildesip, tulpar baptaýdyń qupııasy men shabandoz kásibıliginiń qyr-syryna úńildik.
Eýropa tórindegi qazaq shabandozy: qazaqtyń báıgesine ne jetpeıdi?
Ulystyń uly kúninde dala tósin dúbirge bóleıtin báıgeniń orny bólek. Qazaq úshin at — erdiń namysy. Búginde báıge tek aýyldyń dýmany emes, álemdik arenada qazaqtyń atyn shyǵaratyn úlken ındýstrııaǵa aınalyp keledi. Osy oraıda Germanııa atshabarlarynda top jaryp, álemdi moıyndatqan otandasymyz Baýyrjan Myrzabaevtyń aıtar oıy bar.
Sońǵy jyldary qazaq at sportynda aıtýly oqıǵa boldy. Eki jyl buryn Dýbaıdaǵy Meıdan ıppodromynda ótken aıtýly báıgede qazaqstandyq Kabırhan esimdi tulpar jeńiske jetip, búkil álemdi eleń etkizgen edi.
— Dýbaı World Cup jarysynyń júlde qory 12 mıllıon dollardy quraıdy. Ol jerde álemniń eń myqty tulparlary jınalady. Qazaqstannyń atynan shyqqan attyń sol jerde jeńiske jetýi elimizde úlken qyzyǵýshylyq týdyrdy. Qazir kóptegen kásipkerler habarlasyp, Dýbaıda at ustaý, sol deńgeıdegi báıgege tulpar qosý týraly keńes suraıdy. Bul — qazaq báıgesiniń shekarasy keńeıip, álemdik deńgeıge shyǵyp jatqanynyń belgisi, — deıdi Baýyrjan.
Onyń paıymynsha, bizdiń sáıgúlikter kez kelgen memlekettiń myqtysyn shań qaptyra alady. Biraq ol úshin tek aqsha emes, sol atty baptaıtyn, tańdaıtyn kásibı uıymshyldyq qajet. Baýyrjan úshin jylqy — onyń búkil ómiri, alaıda kásibı sportta sezimnen buryn sýyq aqyl men dáldik mańyzdy. Ol báıge jolyndaǵy tartysty Almatynyń keptelisimen salystyra otyryp, naǵyz shabandozdyń sheberligin bylaı sıpattaıdy:
— Elestetip kórińizshi, astyńyzda eń myqty «Porshe» tur, biraq siz Ál-Farabı boıyndaǵy kepteliste qalyp qoıdyńyz. Eger taktıkań qate bolsa, astyńdaǵy at qansha jerden myqty bolǵanymen, nashar attyń artyna turyp qalyp, oza almaı qalasyń. Ár attyń óz minezi bolady. Keıbiri alda júrgendi, keıbiri artynda tyǵylyp kelip, sońǵy sátte sýyrylyp shyqqandy unatady. Sen sonyń bárin spıdometr sekildi sezýiń kereksiń. Báıgede kim az qate jiberse, sol jeńedi, — deıdi ol.
Qazaq báıgesiniń búgingi eń jandy jeri — shabandoz balalardyń bolashaǵy. Aýylda báıgege shaýyp, at qulaǵynda oınaǵan balalar eseıgende ne isteıdi? Baýyrjannyń shetel asýyna da osy másele túrtki bolǵan.
— Bizde báıgeden keıin isteıtin is joq. Balalar eseıip, salmaǵy aýyrlaǵan soń qandaı mamandyqqa bararyn bilmeı daǵdarady. Shetelde jokeıler mektebi bar. Onda balalar 3 jyl oqyp, jylqynyń anatomııasyn, jarystyń qyr-syryn túgel meńgerip shyǵady. Bizde de sondaı mektep salynsa, balalar kásibı jokeı nemese menedjer bolyp qalyptasar edi. Bul máselede úkimet pen kásipkerlerdiń basyn qosatyn bir uıymshyldyq jetispeı tur, — deıdi.
Qazirgi smartfonǵa tańylǵan zamanda jylqyǵa oralý — ulttyq kodty tiriltýdiń tóte joly. Baýyrjan atqa minýdiń tek sporttyq emes, rýhanı paıdasy orasan zor ekenin aıtady.
— At jalyn tartyp mingen bala eshqashan jolda qalmaıdy, stress pen depressııaǵa túspeıdi. Bul — bizdiń qanymyzǵa jazylǵan qasıet. Ulttyq sport kúninde aıtarym, atqa jaqyn ekenimizdi umytpaıyq. Naýryz meıramynda ár qazaqtyń shańyraǵyna qut-bereke tileımin. Elimiz tynysh, tulparlarymyzdyń dúbiri úzilmesin! — dep túıindedi sózin keıipker.
Jamby atý: DNQ kodyndaǵy jaýyngerlik rýh
Qazaqtyń «mergen» degen ataǵy — tarıhtyń tereńinen tamyr tartatyn shyndyq. Búginde shapshańdyq pen batyrlyqtyń nyshany — jamby atý óneri qalalyq jastardyń arasynda qaıta túlep jatyr. Dástúrli sadaq atý federatsııasynyń vıtse-prezıdenti Dıas Ahmetovtiń aıtýynsha, bul sport — qazaqqa babadan qalǵan eń qymbat amanat.
— Jamby atý men sadaq atý — bizdiń DNQ-da bar kod. Aýylda ósken ár bala qoldan sadaq jasap, oq jonady. Sol balalyq áýestik búgin úlken sportqa aınaldy. Sadaq pen tulpardy birge kórgende, naǵyz qazaqtyń ishindegi rýhy oıanady. Biz úshin atty birinshi baǵyndyrǵan, at qulaǵynda oınaǵan babalardyń jolyn jalǵaý – úlken mártebe, – deıdi Dıas Berikuly.
Jamby atý degen jerde turyp sadaq atý emes. Bul jerde attyń baby men mergenniń dáldigi tarazyǵa túsedi. Dıas Ahmetovtiń paıymynsha, at sporty óte aýyr úderis. Atqa baryp, ony tańerteń taraý, jýyndyrý, tilin tabý – bala kútimimen birdeı.
— At — bala sııaqty. Oǵan erekshe ýaqyt bólý kerek. Bir saǵattyq jattyǵý úshin ony eki saǵat boıy qyzdyryp, babyna keltiresiń. Oq atý barysynda at márege deıin nebári 10 sekýndta shaýyp ótse, sol qysqa ýaqytta 3-4 oq atyp úlgerýiń shart. Qazir deńgeı ósti. Buryn biz asyqpaı kózdeý úshin baıaý at tańdasaq, qazir kerisinshe, eń jyldam sáıgúlikterge minemiz. Óıtkeni ýaqytty únemdegen saıyn qosymsha upaı beriledi. Jamby atý sportyna báıgeniń jylqylary emes, sadaq alǵanda úrkimeıtin, kókpardan shyqqan attar ǵana jaramdy, — deıdi mergen.
Tulpardyń da aqyldylyǵy osynda, ol shabandozdyń oq atar sátin sezip, shabysyn baıaýlatady, al atý daýysyn estı sala, márege jetý úshin jyldamdyǵyn údete túsedi eken. Mundaı úılesimge tek qajyrly eńbekpen ǵana jetýge bolady.
Dıas Ahmetov qazirgi tańda ulttyq sporttyń mártebesi zań júzinde bekitilip, olımpıadalyq sport túrlerimen teńestirilgenin úlken maqtanyshpen jetkizdi. Bul — sportshylar úshin úlken qoldaý. Onyń ústine, jastardyń jamby atýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp otyrǵanyn jetkizdi.
— Qazir Astana men ózge de iri qalalardyń mańaıynda atshabarlar kóbeıip keledi, tipti qazaqty atqa mingizýdiń ınstıtýty qalyptasyp kele jatyr desem de bolady. Jastar telefon men ınternetten sál de bolsa alshaqtap, tabıǵatqa, janýarlarmen jumys isteýge bet buryp otyr. Atqa mingen adamnyń mazasyzdyǵy da, kúızelisi de bolmaıdy, naǵyz rýhanı terapııa, — deıdi Dıas Berikuly.
Bıylǵy Naýryz merekesinde dástúrli sadaq atý men jamby atýdan Túrkistan men Shymkentte úlken halyqaralyq jarys ótip jatyr.
Kókpar bilek pen minez synalatyn maıdan
Túrkistan oblysy kókpar federatsııasynyń tóraǵasy Ǵanı Ahmetbaevtyń aıtýynsha, búginde kókpar – álemdik deńgeıdegi kásibı sport. Túrkistan tórindegi jańa ıppodromda ótip jatqan Álem chempıonaty — sonyń aıqyn dáleli.
— Búginde Túrkistanda álemniń 9 memleketinen kelgen ulttyq quramalar baq synasyp jatyr. Aýǵanstan, Mońǵolııa, Túrkııa, tipti Majarstan men Reseı sportshylary qazaqtyń kókparyna qyzyǵýshylyq tanytyp, alystan at terletip keldi. Bul — bizdiń ulttyq qundylyǵymyzdyń dúnıejúzilik brendke aınalǵanynyń belgisi, — deıdi Ǵanı Ahmetbaev.
Kókpar — kezinde babalarymyzdy jaýǵa shapqanda shyńdaǵan naǵyz soǵys mektebi. Qazir kókpar komandalyq jáne jappaı bolyp ekige bólinedi. Ǵanı myrzanyń aıtýynsha, bul sportta kez kelgen atpen óner kórsetý múmkin emes.
— Kókpar aty erekshe baptalady. Ol shabandozben bir bútin bolýy kerek. Kókpar — jaraqat alý qaýpi óte joǵary sport. Sondyqtan munda bilegi myqty, at ústinde myǵym otyratyn, júreginiń túgi bar naǵyz erler ǵana shyǵady. Qazir elimizde 11 ulttyq sport túrinen arnaıy mektepter men klýbtar jumys isteıdi. 16 jastan bastap jastarǵa bul óner tegin úıretiledi, — deıdi QR Eńbek sińirgen jattyqtyrýshysy.
Naýryz meıramy qarsańynda, 15-21 naýryz aralyǵynda Túrkistanda ótip jatqan bul baıraqty básekeler — «Naýryznama» onkúndiginiń sáni. Ǵanı Ahmetbaevtyń aıtýynsha, kókpardyń erejeleri búginde tolyq júıelengen.
— Jappaı kókpardyń ózi — toı kókpar, bata kókpar, as kókpar bolyp bólinip kete beredi. Bul bizdiń halyqtyń qýanyshymen bólisý mádenıeti. Ulystyń uly kúninde at súıer qaýymdy, at ústindegi jastardy shyn júrekten quttyqtaımyn. Jańa jyl ár shańyraqqa baqyt ákelsin. Qazaq sporty damı bersin, jaqsy shabandozdar men sáıgúlikter kóp shyqsyn! — dep tilegin bildirdi federatsııa tóraǵasy.
Báıgeniń taktıkasy, jamby atýdyń dáldigi men kókpardyń qaısarlyǵy birige kele, ulttyq bolmysymyzdyń tutas beınesin quraıdy. Búginde ulttyq sport jastardy otansúıgishtikke, eńbekqorlyq pen tózimdilikke tárbıeleıtin úlken mektep bolyp otyr. Tulpar baptaǵannyń baǵy janatyn, atqa mingenniń rýhy oıanatyn zaman qaıta oraldy. At sportynyń halyqaralyq deńgeıge kóterilýi, zamanaýı atshabarlardyń ashylýy jáne ulttyq oıyndardyń zań júzinde mártebesiniń artýy — memlekettiń óz tamyryna bet burǵanynyń kórinisi.
Naýryz — jańarý men jańǵyrý merekesi. Ulystyń uly kúninde at jalyn tartyp mingen azamattarymyzdyń qatary kóbeıip, kókparymyz ben báıgemiz álemdik arenada bıikteı bermek.
Aıta keteıik, aldyńǵy jyly at sportynda taǵy bir jańa belesterdiń biri — Qazaqstan 2026 jyly FEI jarystaryn ótkizetin el retinde bekitildi.
Álemde 57 mıllıonnan astam jylqy bar, sonyń shamamen 5 mıllıony Qazaqstanda eken. Soǵan qaramastan, elimizde at sporty kenje qalyp keledi. Buǵan deıin at sportyna memleketten qoldaý jetispeı turǵanyn jazǵan edik.