Baıanaýylda Altyn Orda dáýirine tıesili temir óndirisiniń izderi tabyldy
PAVLODAR. KAZINFORM — Jańalyq Altyn Orda dáýirindegi kóshpelilerdiń sharýashylyǵy men metall óńdeý dástúrin zertteýge jańa múmkindikter ashyp otyr. Ǵalymdar oljalardyń merzimin radıokómirtektik ádispen anyqtap, ejelgi óndiristiń tehnologııalyq erekshelikterin zerdeleýge kiristi.
Álkeı Marǵulan atyndaǵy birikken arheologııalyq ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń aǵa ǵylymı qyzmetkeri, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Ilıa Mertstiń aıtýynsha, Saryarqanyń soltústik-shyǵys bóligindegi ortaǵasyrlyq eskertkishterdi zertteýde buǵan deıin jerleý jáne eske alý keshenderine basymdyq berilgen. Al qarapaıym kóshpelilerdiń qonystary men olardaǵy óndiristik qyzmet jetkilikti deńgeıde zerttelmegen.
— Altyn Orda dáýirindegi dala qoǵamynyń tynys-tirshiligin tolyq túsiný úshin bıleýshiler men qala ortalyqtarynyń tarıhyn zertteý jetkiliksiz. Kóshpeli qaýymdardyń kúndelikti ómiri, eńbek quraldaryn daıyndaýy, shıkizatty paıdalanýy jáne turmystyq qajettilikterin óteý tásilderi de tarıhı zertteýdiń mańyzdy bóligi. Ortaǵasyrlyq kóshpelilerdiń qarapaıym qonystarynan temir óndirýge qatysty izderdiń anyqtalýy osy turǵydan mańyzdy, — deıdi ǵalym.
Zertteýshiler temir qojynyń quramynda saqtalǵan aǵash kómiriniń qaldyqtaryna radıokómirtektik taldaý júrgizgen. Japonııada jasalǵan zerthanalyq taldaý nátıjeleri tabylǵan materıaldardyń ortaǵasyrlyq kezeńge jatatynyn anyqtaýǵa múmkindik bergen.
Mamannyń túsindirýinshe, radıokómirtektik merzimdeý arheologııalyq oljanyń jasyn anyqtaýmen shektelmeıdi. Bul ádis óndiris izderin belgili bir tarıhı kezeńmen baılanystyryp, tehnologııalardyń qashan qoldanylǵanyn zerdeleýge kómektesedi.
Temir qojy — metall qorytý barysynda paıda bolatyn qaldyq. Onyń quramy men arheologııalyq kontekstin zertteý arqyly ǵalymdar ejelgi óndiriste qoldanylǵan materıaldar, metall qorytý tásilderi jáne tehnologııalyq erekshelikter jóninde tujyrym jasaı alady.
Baıanaýyldaǵy arheologııalyq oljalar Altyn Orda dáýirindegi dala turǵyndarynyń ómirin tek saıası oqıǵalar men qalalyq mádenıet arqyly emes, kúndelikti eńbek, shıkizatty paıdalaný jáne óndiristik tájirıbe turǵysynan da zerdeleýge jol ashady. Aldaǵy zertteýler Saryarqanyń soltústik-shyǵysyndaǵy ortaǵasyrlyq temir óndirisiniń tarıhyn naqtylaı túsýi múmkin.
Buǵan deıin Joshy ulysynan Altyn Ordaǵa deıingi tarıhı eskertkishterdi túbegeıli zertteýdiń mańyzy zor ekeni týraly jazǵanbyz.
