Batysqazaqstandyqtar Syrym Datulynyń jerlengen jerine baryp qaıtty

Syrym aýdanynyń ákimi Tólegen Tóreǵalıev elge oralǵan ekspedıtsııa múshelerimen kezdesti.

Ekspedıtsııa jetekshisi, Syrym Datuly atyndaǵy tarıhı-ólketaný mýzeıiniń meńgerýshisi Aınagúl Oıshybaevanyń málim etkenindeı, Núkis qalasynda Ózbekstan Ǵylym akademııasy arheologııalyq zertteý ınstıtýtynyń ǵalymdarymen dóńgelek ústel basynda kezdesý bolyp, onda Syrym batyr jaıynda syr shertildi. Ekspedıtsııa músheleri Gúrlende jerlengen Ǵaıyp ata - Syrym Datulynyń mazaryna baryp, zııarat etti. Sapar barysynda ózbekstandyq ǵalymdar, tarıh ǵylymdarynyń kandıdattary Asqar Jumashev, Sábıt Nurjanovtar qolǵabys tıgizdi.
Osydan on jyl buryn Batys Qazaqstanda arnaıy qurylǵan ǵylymı ekspedıtsııa nátıjesinde Syrym batyrdyń jerlengen jeri tabylǵan edi. Batyrdyń mazary eki bólmeli, kelýshilerge arnalyp, kilem, kórpe tóselgen. Syrymnyń zıraty bıikte ornalasqan. Al ózbekter qaıtys bolǵan adamdy tómenge jerleıdi eken. Zırattyń da sulbasy ózbekterdikine qaraǵanda ózgesheleý, qazaqtyń zıratyna kóbirek keledi. Sol jaqta Miskin degen aýylda «Syrym rýynanbyz» deıtin qazaqtar bar eken. Miskinge barý úshin Qazaqstan shekarasyna qaıta kirip baryp, eki júz shaqyrym jol júrgen ekspedıtsııa músheleri ol jerde shejireni biletin qarııalardy aýylda bolmaǵandyqtan kezdestire almapty. Degenmen surastyryp, bilip, elektrondy túrde hat joldap, qolushyn sozýǵa nıet bildirgender tabylypty.



Ózbekstan Respýblıkasynyń batyry, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty, arheolog-tarıhshy Haıreddın Qojanııazov «Qazaq jatqan» degen qorymnyń baryn aıtypty. «Qazaq jatqan» degen qorym Núkisten shamamen 60 shaqyrym jerdegi Bırýnı aýdanynyń aýmaǵynda eken. Ony arheologtar zerttep jatyr. Qorymǵa ashtyqtan qaıtys bolǵan qazaqtar jerlenipti. Avstralııa, Frantsııa arheologtarynyń zertteýi nátıjesinde bul jerden 19 qazaqtyń súıegi tabylǵan eken.

Ekspedıtsııa múshesi, Jáńgir han atyndaǵy tarıhı-etnografııalyq mýzeıiniń meńgerýshisi Nurjan Tólepov Qaraqalpaqstan azamattarynyń qazaq halqyna degen kózqarasy óte jaqsy ekenin, ol jaqta Ǵaıyp atanyń qazaqtyń batyry Syrym ekenin bári biletinin aıtty. Bizdiń ekspedıtsııa múshelerin kórip, batyrdyń joqtaýshylary bar eken dep qýansa kerek. Syrymnyń zıraty Ǵaıyp ata dep alystan, ǵaıyptan kelip qaıtys bolyp, jerlengendikten solaı atalǵan kórinedi. Ǵaıyp ata qorymynda qazaq batyrynyń jerlengenine eshkimniń daýy joq eken. Ol jaqtaǵy qazaq aýyldarynda Qypshaq, Qońyrat, Álim rýlary kezdesedi. Qazaqstannan barǵan baýyrlarymen qushaqtasyp kórisip, elge duǵaı-duǵaı sálem aıtypty.



Bir ókinishtisi, Ózbekstanda Syrym Datulyn, Ǵaıyp atany zerttep jatqan birde-bir ǵalym joq eken. Syrym týraly zerttegen bir ǵalym jumysyn qorǵap, ol jaqtan qonys aýdarypty. Sodan keıin Syrym Datulyn zertteý jumystaryn eshkim qolǵa almasa kerek.
Syrym Datulynyń segizinshi urpaǵy Rýslan Zınýllın atasynyń basyna baryp, jatqan jerin kózimen kórip, zııarat etip kelgenine qýanyshty ekenin jetkizdi. Babanyń basyna bes jyl saıyn baryp tursaq degen usynysyn bildirdi.

Aýdandyq ishki saıasat bóliminiń basshysy Erbolat Isanov Syrym batyrdy zerttegen ǵalymdar týraly, Syrymnyń jatqan jeri Ózbekstan men Qaraqalpaqstannyń shektesetin Gúrlen aýdanynda ekenin aıtty. Syrym babanyń basyna sapar jıi uıymdastyrylyp, ol jerge jastardy, oqýshylardy aparsa degen usynysyn ortaǵa saldy.



Ardagerler Ersaıyn Ramazanov, Sydyq Tajmuhan, Ahmet Batyrshın, Gúlbaqsha Erǵalıevalar pikirlerin bildirip, ekspedıtsııanyń atqarǵan jumysyna razy bolyp, mundaı sapardyń jalǵasyn tapqany durys bolatyndyǵyn, Syrym batyrdy zertteýdi ózimizden bastaý qajettigin aıtty.
Keleli áńgime órbip, Syrym babanyń zıraty - Ǵaıyp ata qorymy ekenine kózdi taǵy bir jetkizgen jıyndy qorytyndylaǵan aýdan ákimi Tólegen Tóreǵalıev Syrymdy áli de zertteýdi qoldaıtynyn bildirdi, tıisti tapsyrmalar berdi. Syrym Datulynyń 275 jyldyǵyna arnalǵan respýblıkalyq deńgeıdegi sharalardy ótkizýge bir kisideı atsalysýymyz qajettigin aıtty.