Batys Qazaqstanda Shalqar kólin týrıstik ortalyqqa aınaldyra alamyz ba

Jol kartasy jaǵdaıdy jaqsarta ala ma?

BQO dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Baqdáýlet Sábıtovtiń málim etkenindeı, Shalqar kóli oblystaǵy eń tereń jáne iri sý aıdyny bolyp esepteledi. Sýy tuzdy, onyń quramy demalýshylardyń saýyǵýyna yqpal etetin mıneraldy elementterge baı. Sondyqtan kólge demalýǵa, densaýlyǵyn nyǵaıtýǵa keletin týrıster kóp.

Onyń sózine qaraǵanda, qazirgi ýaqytta 2026-2029 jyldarǵa arnalǵan Shalqar kólin damytýdyń jol kartasy daıyndalyp jatyr.

— Jol kartasyna sáıkes Shalqar kóliniń sý quramy men Áljan sory topyraǵynyń quramyn zertteý, sýyn kóbeıtý nemese qazirgi kúıinde saqtap qalý joldaryn qarastyrý boıynsha jumystar júrgiziletin bolady. Shalqar kóli jaǵalaýy jer telimin Terekti aýdany kommýnaldyq menshiginen Batys Qazaqstan oblysynyń dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasyna berý jumysy bastaldy. Jaz maýsymynda kóldiń jaǵalaýynda júzden astam kıiz úı tigilip, kelýshiler sany kúnine 1 myń adamǵa deıin jetedi, — deıdi B.Sábıtov.

Basqarma basshysynyń aıtýynsha, búgingi tańda óńirde týrızmdi damytý, demalýshylardyń kól sýynyń shıpalyq qasıetin tıimdi paıdalanýyna, tolyqqandy demalýyna jaǵdaı jasaý maqsatynda Terekti aýdany men Shalqar aýyldyq okrýginiń ákimdikteri birlesip, birqatar jumysty atqaryp jatyr.

Atap aıtqanda, 5 sanıtarlyq-gıgıenalyq torap (500 metr saıyn), kıim aýystyratyn 10-12 oryn, 10-12 dýsh kabınasyn (sýmen qamtamasyz etý, septık aýystyrý, tazalyqty saqtaý) ornatý, fýtbol, voleıbol alańdaryn salý kózdelip otyr. Demalý oryndarynda mangaldar jáne barbekıý aımaqtary jasalyp, kólikter turatyn, turmystyq qaldyqtarǵa arnalǵan jáshikter ornatylmaqshy.

BQO tótenshe jaǵdaı departamentimen birlesip, týrıstik aýmaqta sýdan qutqarý orny (baqylaý munarasy) belgilenip, jabdyqtalǵan qutqarýshylar jasaǵy, sondaı-aq medıtsına, polıtsııa qyzmetterimen qamtamasyz etiletin boldy.

Jalpy, oblysta jazǵy týrıstik maýsym kezinde mádenı-kópshilik jáne sporttyq is-sharalardy ótkizý josparlanǵan. Bul is-sharalar óńirge keletin týrıster sanyn arttyrýǵa jáne oblystyń týrıstik tartymdylyǵyn kóterýge múmkindik beredi.

Terekti aýdany ákimdiginen túsken málimetke qaraǵanda, aýdandyq jer komıssııasynyń 2024 jylǵy 10 shildedegi sheshimine sáıkes Saryómir aýyly Shalqar kóli jaǵalaýynan kommýnaldyq jaǵajaı uıymdastyrý úshin Shalqar aýyldyq okrýgi ákiminiń apparatyna 6,5 gektar jer telimi turaqty paıdalanýǵa berilgen. Kúni búgin atalǵan jer teliminiń jerge ornalastyrý jobasynyń qujattary ázirlenip jatyr.

2024 jylǵy tasqyn kezinde kóldegi sý deńgeıi edáýir kóterildi. Búgingi kúni sol qalpynda.

Demalý aımaǵyna baǵyttaıtyn aqparattyq banner maýsym aıynyń sońyna deıin aýyldyń kireberisine ornatylady. Shalqar kóline baratyn 4 avtomobıl joly avtogreıdermen tegisteldi. Fýtbol jáne voleıbol alańy jabdyqtaldy. Jaǵalaýda qatty turmystyq qaldyqtarǵa arnalǵan 20 jáshik bar jáne 8 dárethana ornatylady.

Qazirgi ýaqytta jergilikti ákimdikpen baqylaý munarasynyń barlyq jabdyqtary jetkizildi, áıtse de ornatý úshin kótergish kran qajet.

Sondaı-aq jaǵalaýda demalýshylarǵa arnalǵan 120 kıiz úı bar. Barlyǵynyń ıesi — jergilikti turǵyndar. Kıiz úı ıelerimen qaýipsizdik jáne aýmaqtaǵy tazalyqty saqtaý baǵytynda túsinik jumystary júrgizildi. Qazirgi kezde jaǵalaýdyń ylǵal bolýyna baılanysty tazalyq jumystary kóp uzamaı bastalady.

Demalý kezeńi 2-2,5 aı ýaqytqa sozylady. Senbi, jeksenbi kúnderi jaǵalaýǵa kelýshiler sany 3 myń adamdaı bolady, jalpy maýsymda demalýshylar sany 25 myńnan asady. Demalýshylardyń jartysynan kóbi — Reseı Federatsııasynan kelýshiler.

Ákimdik málimetine sáıkes 2021 jyly 16 qarashada «Kýksov E.M» jeke kásipkerligine Shalqar kóli jaǵalaýynan 2 415 ga jer telimi týrıstik qyzmetti uıymdastyrý úshin berilgen bolatyn. Alaıda eshqandaı ınvestıtsııalyq joba júzege asyrylmady. Sol sebepti 2024 jyly 9 qazanda jer telimi memlekettik qorǵa qaıtaryldy.

Aýdan ákimdigi de abattandyrý jáne keleshekte týrıstik baǵytty keshendi damytý úshin Shalqar kóli jaǵalaýy jer telimin oblystyq kommýnaldyq menshikke berýdi usynyp otyr.

Kóldi qaıtkende saqtap qala alamyz?

BQO tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasy basshysynyń orynbasary Darhan Zakarınniń naqtylaýynsha, Shalqar kóline shamamen 1,4 mıllıard tekshe metr sý jınalady. Kóldiń aýdany — 20 myńdaı gektar. Shalqar kóline quıatyn 2 ózen bar, olar: Esen Ańqaty (Úlken Ańqaty) jáne Sholaq Ańqaty (Kishi Ańqaty). Kólge quıýshy ózenderden sý az kelýine baılanysty Shalqar tartylyp keledi. Taǵy bir sebep kól sýynyń tuzdylyǵy bolyp otyr.

Shalqar kóli Batys Qazaqstan oblysynda basty rekreatsııalyq (týrıstik) aımaqtyń biri bolyp sanalady. Jaǵalaı tigiletin kıiz úılerden basqa, byltyrǵy jyly 6 sanıtarııalyq-gıgıenalyq torap, 20 ýrna jáne bótelkelerge arnalǵan 10 jáshik ornatylsa, bıyl da sol úrdis jalǵasyn tappaq.

— Shalqar kólin saqtaý maqsatynda oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵat paıdalanýdy retteý basqarmasymen «BQO Terekti aýdanyndaǵy Jaıyq ózeninen sý alýmen Jaıyq-Shalqar kanalyn rekonstrýktsııalaý. Túzetý» nysany boıynsha joba ázirlenip, qurylys jumystary bastaldy. Jobanyń maqsaty — Terekti aýdanynyń jaıylymdaryn sýmen qamtamasyz etý jáne Shalqar kólin Jaıyq ózeniniń sýymen qorektendirý. Osy oraıda merdiger «Pavlodar ózen porty» AQ-men uzyndyǵy 94,4 km quraıtyn kanaldy mehanıkalyq tazartý jumystary júrgizilýde. Jobanyń jalpy quny — 4,7 mlrd teńge. Rekonstrýktsııalaý jumystaryn bastaýǵa 2024 jyly jergilikti bıýdjetten 476,2 mln teńge bólinse, 2025 jyly Ulttyq qordan 1,5 mlrd teńge berildi. 2026 jyly respýblıkalyq bıýdjetten 1,5 mlrd teńge qaralyp otyr, — deıdi D. Zakarın.

Onyń málimdeýinshe, Jaıyq-Shalqar sýlandyrý kanalynyń rekonstrýktsııasy — tótenshe jaǵdaılardyń týyndaý qaýpin tómendetýge, halyqty jáne oǵan irgeles aýmaqtardaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq ınfraqurylym nysandaryn qorǵaýǵa baǵyttalǵan qajetti shara. Kanal Shalqar kóliniń sý deńgeıin saqtaýda, ekojúıelerdi ylǵaldandyrýda jáne eldi mekenderdi sýmen qamtamasyz etýde mańyzdy ról atqarady.

2024 jyly qar sýynyń kóbeıýine baılanysty kól sýy basqa jyldarmen salystyrǵanda edáýir molaıdy. Biraq bul kórsetkishter kól sýynyń ulǵaıýy úshin jetkiliksiz bolyp otyr.

Shalqar kóliniń qazirgi kórinisi dóńgelek — jumyrtqa tárizdes, soltústikten ońtústikke sozylyp jatyr. Kól sýyn hlorly-natrıı mıneraldy qospasy bar aşy sý qataryna jatqyzýǵa bolady. Sý quramynda aýyr metaldar qospasy kezdespeıdi, bul — ekologııalyq turǵydan kóptegen teńiz sýynan áldeqaıda taza ekeniniń bir dáleli.

Shalqar kóli 2022 jyly kásipshilik balyq sharýashylyǵymen aınalysý úshin 10 jylǵa paıdalanýǵa tabıǵat paıdalanýshy –"Altyn-alma Týr» JShS-ǵa (dırektory Aleksandr Elkın) bekitilip berilgen. Kásiporyn 2026 jyly kólge 93 300 dana tuqy shabaqtaryn jiberdi.

Qor qurylsa, artyq etpes edi

Oral qalasynda turatyn eńbek ardageri Tilektes Baıqadam jastyq shaǵynyń Shalqar kóli jaǵasynda aıtady.

— Budan qyryq jyl buryn, 1986 jyldan bastap biz Terekti aýdany Ańqaty aýylynda turyp, eńbek ettik. Balalarymyz Shalqar kóliniń jaǵasynda ósti. Ózimiz de jumystastastarymyzben, dostarymyzben jıi baryp, demalatyn edik. Sol kezdegi shalqyǵan Shalqar qandaı edi. Emdik qasıeti de erekshe, jarasy bar baldyrǵandar shomylǵannan keıin jazylyp ketetin. Shalqardan otyz shaqyrymdaı jerde Áljan sory ornalasqan. Sonda tuzǵa túsip, kólge kelip, jýynatyn edik. Buryn sýǵa túsip, demalý óz aldyna, Reseıden ózge ult ókilderi kelip, birneshe kún boıy balyq aýlap jatatyn, — deıdi T.Baıqadam.

Onyń pikirinshe, sońǵy jyldary Shalqar kóliniń jaǵdaıy ózin de tolǵandyrady. Shalqar burynǵy Shalqar emes, sýy lastanyp ketken. Ony tazartýdyń amaldaryn nege jasamasqa? Sondaı-aq Shalqar kóliniń jaǵalaýyn abattandyrý máselesi kópten beri aıtylyp kele jatqanymen, naqty qolǵa alynǵan is joqtyń qasy deýge bolady.

— Shyn mánisinde Shalqar kóli basqa shet elderdegi teńizderden kem emes. Sondyqtan shet elge baryp, aqsha shashqansha, óz kólimizdi nege iri týrıstik ortalyqqa aınaldyrmasqa? Qazirgi kezde jasymyz ulǵaıdy, alysqa bara almaımyz. Shalqar kóliniń jaǵalaýyn rettep, tártipke keltirip, tıisti sharalardy qolǵa alsaq, budan biz de shet qalmas edik. Osy oraıda arnaıy qor quryp, oǵan qarjy salý máselesin qoldaımyn, — dep qosty T.Baıqadam.

Eske sala keteıik, budan buryn BQO-daǵy Shalqar kóliniń sýy tartylyp bara jatqanyn jazǵan edik.