Batyr emespin, palýanmyn: Japonııadaǵy qazaq sportshysynyń ustanymy
ASTANA. KAZINFORM – Sýmonyń joǵary dıvızıony - Makýýtıde óner kórsetetin kásipqoı sýmoshy, ıaǵnı sporttyń osy túrinen zor jetistikke jetken tuńǵysh qazaq Ersin Baltaǵul Jibek Joly telearnasyndaǵy «Búgin.Live» baǵdarlamasynda qonaq boldy. Stýdııadan shyqqan soń dańqty qazaq sýmoshysymen tildesýdiń sáti túsken edi.
Aldymen, sportshy ómirinen az-maz derek bere ketsek. Ol 1997 jyly 24 maýsymda Almatyda týǵan. 18 jasyna deıin dzıýdomen jáne qazaqsha kúrespen aınalysqan. 2015 jyly sýmomen shuǵyldaný úshin Japonııaǵa qonys aýdarady. Nıhon ýnıversıtetinde oqı júrip, stýdenttik klýbta óner kórsetken. Al 2021 jyly kásipqoı sportqa aýysty. Jaqsy nátıjeleri men joǵary jetistikteriniń arqasynda 2023 jyly sýmonyń joǵary dıvızıony Makýýtıge engen. Imperator Kýbogyn 12 ret jeńip alǵan. Boıy – 196 sm, salmaǵy – 178 keli.
– Osydan 10 jyl buryn, 18 jasqa tola sala, sýmomen aınalysý úshin Japonııaǵa attanypsyz. Úırenisý qıyn bolǵan joq pa?
– Negizi, qıyn boldy. Mádenıeti, tili basqa el. Japondar kirpııaz halyq dep aıtýǵa bolady. Olardyń ómir saltyna birden úırenisip ketý ońaı emes. Alaıda ýnıversıtette oqyǵanda, jataqhanada turdym. Onda ishki erejeler boldy. Solarǵa baǵynyp, tártip buzbadym. Shetelde júrgendikten, sol jaqtyń ómir saltyn, dástúrin meńgerip, syılaý kerek.
– Byltyr jeltoqsan aıynda Memleket basshysy Japonııaǵa barǵan resmı sapary kezinde Tokıoda ózińizben kezdesti. Osy kezdesýden soń, sizdi kópshilik aıryqsha tanı bastady. Sol sáttegi áserińiz esińizden ketpeıtin bolar?
– Prezıdentpen kezdesemiz dep múlde oılamappyn. Qasym-Jomart Toqaevtyń Japonııaǵa sapary aldynda biz basqa qalada jattyǵýda boldyq. Kásipqoı sportshy bolǵandyqtan únemi oqý-jattyǵý jıyndarynda júremiz. Memleket basshysymen kezdesetinimizdi estigen soń, Tokıoǵa bardyq. Qobaljý boldy. Ómirimniń eń este qalar sátteriniń biri ekeni anyq.
– Sýmonyń joǵary dıvızıony Makýýtıde «Kınbodzan Harýkı» degen laqap atpen óner kórsetesiz. Bul qandaı maǵyna beredi?
– Kınbodzan «altyn taý» degen mándi bildiredi, bul - bapkerimniń týǵan jeri Kýmamoto prefektýrasyndaǵy taý. Al Harýkı degen – bapkerimniń jaqyn dosy. Kezinde myqty sportshy bolǵan. Laqap atym osydan shyqqan.
– Dohege (sýmo kilemi) barys beınesimen shyǵatynyńyzdy bilemiz. Muny japondar qalaı qabyldaıdy?
– Ózim Almatyda, taýly jerde týyp-óskendikten, taý patshasy barys beınesin tańdadym. Logotıpti dızaınerge arnaıy tapsyryspen jasattyq. Japondar jyly qabyldady. Olar barysty erliktiń belgisi retinde kóredi.
– Sýmo – qazaq eli úshin málim de beımálim sport. Oqyrmanǵa qyzyq dep oılaımyn, sýmoshynyń kún tártibi qandaı bolady?
– Japonııa Sýmo federatsııasynyń múshesi bolǵandyqtan, sol jaqtyń tártibine baǵynamyn. Kóshege joǵary sapaly matadan tigilgen kımonomdy kıip, arnaıy shash úlgimdi jasap shyǵýǵa mindettimin. Al jarys kezinde tóbemde gúl sekildi túıilip turatyn ózge shash úlgisi jasalady. Ony jasatý úshin erterek baryp, saıys aldynda daıyndalamyz.
Al kún tártibimiz jóninde aıtsam, kún saıyn saǵat 08:00 men 11:00 arasynda jattyǵamyz. Túski ýaqytta demalyp alamyz da, tústen keıin 16:00-men 18:00 arasynda taǵy jattyǵamyz. Sýmo úzdiksiz ári tabandy eńbek pen qatań tártipti talap etedi. Óıtkeni, bul sportta báseke óte joǵary.
– Al sýmoshylardyń ratsıony qalaı?
– Kalorııasy kóp taǵamdar jeımiz. Mamandar sýmoshylarǵa beriletin taǵamdardyń quramyn eseptep, bárin rettep qoıǵan. Mysaly, búgin taýyq eti berilse, erteń balyq ónimi usynylady. Japonııaǵa qazy-qarta, jal-jaıa tárizdi et ónimderin alyp kirýge ruqsat etilmeıdi. Mundaı tártipke aǵzamyz úırenisip qaldy. Biraq qazaqtyń etin báribir saǵynamyz. Al qurt, jent, tary sekildi ulttyq taǵamdardy elden alyp baramyz.
– Qazaqstanǵa jıi kelip turasyz ba?
– Iá, eldi qatty saǵynamyz. Qazaqstanǵa kelgende, aýasyn jutý, topyraǵyn basý kádimgideı qýat beredi. Alaıda jıi kele almaımyn. 1-2 jylda bir kelemin. Óıtkeni, Japonııa Sýmo federatsııasynda bir jyldyq jospar aldyn ala qurylady. Ýaqytymyz óte tyǵyz.
– Jospar demekshi, sportshy retinde qandaı maqsattaryńyz bar?
– Muratym – anyq, maqsatym – aıqyn. Áıtse de, ázirge aıta almaımyn. «Aryq sóılep, semiz shyqqandy» jón kóremin.
– Bolashaqta shákirt tárbıeleý oıda bar ma?
– Kásipqoı sportta sýmoshylar, ádette, 33-34 jasqa deıin júredi. Degenmen, sportty naqty qoıatyn ýaqyty ár palýannyń densaýlyǵyna, shamasyna baılanysty. Sporttyq mansabymdy aıaqtaǵannan keıin, shákirt tárbıelep, qazaq sýmoshylarynyń sanyn da, sapasyn da arttyrýǵa úles qosqym keledi. Bul baǵyttaǵy jumystardy qazir de bastap jatyrmyz.
– Al japondardyń sýmoǵa, ıaǵnı ózderiniń ulttyq sportyna yqylasy qalaı? Áli de keń tanymal ma? Álde kóp jaǵdaıda álemge taraǵan dzıýdonyń kóleńkesinde qalyp qoıa ma?
– Japondarda mynadaı sóz bar: «Álemge tanylǵyń kelse, dzıýdomen aınalys. Japonııaǵa tanylǵyń kelse, sýmomen shuǵyldan». Aıtqym kelgeni – sýmonyń japon halqy úshin aıryqsha orny bar. Japonııaǵa dúnıeniń ár túkpirinen sportshylar kelip, sýmomen kásibı turǵyda aınalysady. Buǵan jergilikti halyq «ulttyq sportymyz álemge tanylyp jatyr» dep qýanady.
– Ózińizdi «batyr» dep ataýǵa kelispeıdi ekensiz. Buǵan ne sebep?
– Menińshe, batyr dep el qorǵaǵan azamattarǵa aıtý kerek. Mysaly, Qabanbaı batyr sııaqty basqa da babalarymyzdy atasaq bolady. Al biz – palýanbyz. Eldiń kók týyn kóteretin sportshymyz.
– Qandaı tilegińiz bar?
– Elimiz órkendeı bersin. Biz, barlyq sportshy, kók baıraǵymyzdy bıikke kótere bereıik. Osyndaı sýmoshy bar eken dep izdep jatqan halyqqa alǵys aıtam, bul – biz úshin zor mártebe.
Aıta keteıik, búgin Qasym-Jomart Toqaev sýmo sportynyń otany Japonııada zor jetistikke jetken qazaqstandyq balýan Ersin Baltaǵulmen kezdesti. Prezıdent sport salasyndaǵy eleýli eńbegi úshin sýmoshy Ersin Baltaǵuldy ІІ dárejeli «Barys» ordenimen marapattady.