Bata berýdi bilemiz be
ASTANA. QazAqparat - Ulystyń Uly kúni - Naýryz meıramy qarsańynda batagóı aqsaqaldardy taba almaıtynymyz ras. Al toı-domalaqtarda batanyń ornyna tilek aıtyp, sońynan «Áýmın!» degen sózdiń ornyna «Sol úshin!» dep shatasyp jatatynymyz taǵy bar.
Oǵan kúlemiz de qoıamyz. Alaıda onyń astarynda úlken problema - rýhanııat, til men tárbıe máselesiniń jatqanyn ashyq aıtpasaq ta, ishteı jaqsy túsinemiz. QazAqparat tilshisi Naýryz meıramy aldynda zııaly qaýym ókilderinen batanyń keıbir nusqalaryn jazyp alyp, qazaqtyń osy bir tárbıelik máni bar dástúrin taǵy bir márte eske túsirgendi jón kórdi. Aıta keter jaıt, zııaly qaýymnyń arasynda batany «ortaǵasyrlyq aqyl aıtý» dep sanaıtyndar da kezdesedi.
Halyq aýyz ádebıetin zertteýshi ǵalym, professor Serik Negımovtiń aıtýynsha, qazaqtyń bata sózderinde tabıǵat pen adamzattyń barlyq qubylystary qamtylǵan. Tipti, úıde otyryp qalǵan qyz nemese úılenbeı júrgen saqa jigitke arnalǵan bata sózderi de bar. «Bata adam balasyna kórkemdik sezim uıalatady. Bata áserlendiredi, qanattandyrady, tolǵandyrady, bıikke jeteleıdi, parasattyń bıiginde bolýǵa úndeıdi. Tildik ortany jasaıdy. Sol arqyly jastar ult tiliniń garmonııasyn, rýhyn qabyldaıdy. Osynyń barlyǵyn burynǵy ata-bablarymyz bilgen. Negizi, qasıetti, kórkem bata sózderdiń adam taǵdyryna da áser etetinin umytpaý qajet», - deıdi Negımov.
Ǵalymnyń oıynsha, qazirgi kezde batagóı aqsaqaldardyń azaıyp ketýine keńestik saıasat ta óz áserin tıgizdi. «Óıtkeni keńester kezinde «bata», «bı», «Alashorda», «ámeńgerlik» degen sózderdi aıtqyzǵan joq. Bul qazaqtyń qasıetti bolmysynyń sharttary ǵoı», - dep atap kórsetti Serik Negımov.
Al jazýshy, dramatýrg Tólen Ábdik adam zamanyna qaraı tirshilik etýi kerek dep sanaıdy. «Qazirgi adamnyń kózqarasynda ózgeshelikteri bar. Búgingi adam óz taǵdyryn ózi jasaýy qajet. Tilekti tek qudaıdan tileý ǵana emes. Ol da kerek. Biraq búgingi adamnyń negizgi mindeti - óz taǵdyryna ózi qoja bolýy, qoǵamdaǵy ornyn ózi anyqtaý, óz máselesin ózi sheshý. Osyǵan biz qol jetkizgende ǵana azamattyq qoǵam qura alamyz, úlken ult bola alamyz. Sondyqtan negizgi másele - adamnyń ózinen talap etý, tek qudaıdan ǵana suraý berý emes. Óıtkeni qudaı birdeńe tapsań ǵana saǵan bolysady. Áıtpese, qudaı kókten eshteńe tastamaıdy. Sondyqtan búgingi jaǵdaıda kóbine tilek bolýy kerek. Tilek ómirge jaqyn bolýy kerek. Jalpy, búgingi zamannyń adamy bolý kerek. Menińshe, ortaǵasyrda otyrǵandaı aqyl aıtýdyń qajeti shamaly qazir», - dedi Tólen Ábdik QazAqparat tilshisine bergen suhbatynda.
