Baspanany saqtandyrý máselesi qarastyrylyp jatyr

Onymen Ulttyq ekonomıka mınıstrligi aınalysyp jatyr. Bir anyǵy, elimizde saqtandyrý naryǵy aýyz toltyryp aıtarlyqtaı damymaǵan. Bul jerde ádetimizge aınalǵan úrdiske basyp, kóligi men úıi turmaq, turmystyq tehnıkasy men úı janýarlaryna deıin saqtandyratyn Eýropa elderimen salystyryp jatýdyń ózi artyq. Úı janýarlaryn saqtandyrý úırenshikti dástúrimizge aınala qoımas, ári bul qazaqtyń uǵymyna qabyspaıtyn nárse. Al, úıdi saqtandyryp qoıǵannyń artyqtyǵy bolmas. Degenmen, ulttyq ekonomıka mınıstrligi daıyndaǵan zań qoǵamnan qoldaý taýyp, Parlamenttiń pátýasyn alsa, ol erkińizdegi sharýa emes, mindetti sharaǵa aınalady.

Tilsiz jaýdyń, tabıǵı apattyń aldynda adam dármensiz. Jer silkinisi, daýyl, sel júrý, órt sekildi eskertýsiz keletin apattardan úıi qırap, barar jeri, basar taýy qalmaǵandardyń janaıqaıy arakidik bolyp turady. Tipti, keıingi kezderi jıilep te ketkendeı kórinedi. Sondaı jaǵdaıǵa dýshar bolǵandar bılik oryndaryna alaqan jaıyp, kómek surap jatady. Osy memlekettiń azamaty, Ata Zańda kórsetilgendeı «eń qymbat qazynasy» bolǵandyqtan, onysy oryndy da. Kómek suraǵandardyń kókireginen keri ıteredi dep jergilikti atqarýshy bılikti, ákimshilikterdi biryńǵaı qaralaýdan aýlaqpyz. Biraq, qaıyr qylǵanymen, bútin qylmaı jatatyndary da jıi kezdesedi. Nemese baspanasy qıraǵandarǵa bergen ótemaqysy ólsheýli bolyp keledi. Keı tusta ákimshiliktegiler bıýdjette oǵan aqsha qaralmaǵanyn alǵa tartatyny bar. Sodan soń, apat kesirinen shatyrsyz hám sharasyz qalǵandar atqarýshy bılik ókilderin jerden alyp, jerge salady. Bir jaǵynan, psıhologııalyq kúızelistegilerdiń munysyna keshirimmen qaraýǵa da bolady. Sóz etken saqtandyrý naryǵyn retteýge baǵyttalǵan zań qabyldansa, mınıstrlik jaǵdaıdyń ózgeretinin meńzeıdi.

ıAǵnı, azamattar menshigindegi jeke úıin saqtandyrýǵa mindetteledi. Odan jınalǵan qarjy álgindeı aıtyp kelmes apattardan zardap shekkenderdiń baspana shyǵynyn óteýge jumsalmaq. Sóıtip, birinshiden jeke múliktiń qaýipsizdigi arttyrylady, ekinshiden saqtandyrý naryǵy damıdy. Eń bastysy, turǵyn zardap shekken nemese qıraǵan páteriniń ótemaqysyn alady, sol arqyly bıýdjet qarjysy da únemdeledi eken. Ideıany usynǵan mınıstr Erbolat Dosaev osylardy aıta kelip, mundaı sheshimge elimizde sońǵy kezde apat jıilep ketkendikten kelgenin de aıtqan birde. Ázirge belgilisi, baspanany saqtandyrý 35 sharshy metrden bastalady jáne turǵyndar úıiniń jalpy qunynyń shamamen 1 paıyzyn jyl saıyn tólep turady.

Sondaı-aq, baspana bitkenniń bárin jappaı saqtandyra beredi eken degen túsinik týmaǵany jón. Óıtkeni, eski, apatty jaǵdaıdaǵy, qamystan salynǵan jáne saıajaılardaǵy aǵash úıler bul sanatqa kirmeıdi. Al, apat kelse birinshi kezekte qıraıtyn osy úıler ekeni aıtpasa da túsinikti. Oǵan ondaı baspanalarda negizinen qarapaıym halyq turatynyn qosyńyz. Sonda, qujattyń kózdegeni qarasha úılerdi meken etken qatardaǵy jurttyń qamy bolmaǵany da. Máselen, kóktem saıyn ońtústikte, Syr óńirinde, batysta ózenge jaqyn ornalasqan eldi-mekender sý tasqynynda qalyp qoıyp jatady. Aýyldaǵy aǵaıynnyń úıleriniń deni eski. Eski úıler saqtandyrýǵa jatpasa, sonda olardyń baspana qunyn kim ótep beredi?! «Mindetti saqtandyrý» degenniń ózi bárine birdeı, bárine ortaq ekendigin bildirmeı me. Álde, mınıstrlik olardy bir Allaǵa amanattap otyr ma eken?! Jalpy, ıdeıa jaman emes. Tek, osy sekildi ala qoıdy bóle qyrqatyn tustary bolmasa.

Toqtala ketetin taǵy bir jaıt, bul rette jyljymaıtyn múlikterdi saqtandyratyn arnaıy memlekettik qor qurylady. Demek, qor quryltaıshysy jalǵyz memleket, al jeke saqtandyrý kompanııalary oıynnan syrt qalady. Qazaqstandyq saqtandyrý qyzmetkerleriniń kóńil qoshyna jaqpaı turǵany da osy. Olar saqtandyrý naryǵynyń oıynshylaryn da sharaǵa qatystyryp, básekelestik týdyrý kerek degen pikirde. Zań jobasyn ázirlep jatqan mınıstrlik muny eskere me, joq pa, onysy bizge beımálim. Bul atalmysh naryq oıynshylaryn alańdatatyny.

Halyq kókeıindegi saýal basqa. Óıtkeni, qazirdiń ózinde saqtandyrý kompanııalary kelisimshartty óz paıdasyna jasaıtyny jasyryn emes. Eki jaqtyń múddesin teń dárejede qoımaıdy. Muny kóligin saqtandyryp júrgender jaqsy biledi. Kompanııalar kelgen shyǵyndy tolyq óteýge qaýqarsyz nemese qulyqsyz. Belgili bir bóligin ǵana tóleıdi. Al, statıstıkalyq esepterge qarasańyz, saqtandyrý uıymdarynyń tabysy orasan.