Básekelestikten memlekettik satyp alýǵa deıin: Quryltaı EAEO týraly shartqa ózgerister engizbek

Aıta keteıik, 23 qazanda Quryltaı tóraǵasy Aıbek Dádebaıdyń tóraǵalyǵymen ótken bıýroda Quryltaı otyrysynyń kún tártibi aıqyndalǵan edi. Soǵan oraı depýtattar 2014 jylǵy 29 mamyrdaǵy Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq týraly shartqa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkatsııalaý jónindegi zań jobasyn birinshi oqylymda qaraıdy. Hattamaǵa EAEO-ǵa múshe memleketterdiń basshylary 2025 jylǵy 28 shildede Máskeýde qol qoıǵan. Qujat EAEO-nyń sharttyq-quqyqtyq bazasyn jetildirýge, quqyqtyq retteý kezinde anyqtalǵan olqylyqtardy joıýǵa jáne birqatar saladaǵy ózara is-qımyl tetikterin naqtylaýǵa baǵyttalǵan.

Atap aıtqanda, ózgerister ishki naryqtyń jumysy, tehnıkalyq retteý, ólshem birligin qamtamasyz etý, qyzmetter saýdasy, ınvestıtsııalar, básekelestik, memlekettik satyp alý, ortaq elektr energetıkalyq naryq, sondaı-aq kólik salasyndaǵy baqylaýdy júzege asyrý máselelerin qamtıdy.

Esterińizge sala ketsek, ótken aptadaǵy Quryltaı otyrysynda depýtattar Ózbekstan jáne Pákistan elderimen keden qyzmetteriniń ózara is-qımyly máseleleri jónindegi úkimetaralyq kelisimderdi ratıfıkatsııalaý týraly zańdardy eki oqylymda qabyldady.
Ózbekstanǵa qatysty kelisimge 2025 jyly 15 qarashada Tashkent qalasynda qol qoıylǵan. 

Bul qujat keden isi salasyndaǵy ózara baılanystyń quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq negizderin qalyptastyrý maqsatynda jasaldy. Kelisimde jedel aqparat almasý, keden isindegi yntymaqtastyq jónindegi sharalardy kelisý, sondaı-aq quzyretti organdardyń is-qımylyn úılestirý qarastyrylǵan. Qujatty ratıfıkatsııalaý, kedendik ákimshilendirýdiń tıimdiligin arttyrýǵa, ekonomıkalyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa jáne memleket aralyq ózara saýdany damytýǵa yqpal etedi, Qazaqstan men Ózbekstan keden qyzmetteriniń ózara baılanysynyń qosymsha ınstıtýtsıonaldyq mehanızmin jasaıdy.

Qarjy mınıstri Mádı Tákıevtiń dereginshe, búginde Qazaqstan — Ózbekstan shekarasynda 11 ótkizý pýnkti jumys isteıdi, onyń ishinde segizi — avtomobıl, al úsheýi — temirjol ótkizý pýnkti. 2025 jyly «Qaplanbek», «Qazyǵurt», «Atameken» ótkizý pýnktterin rekonstrýktsııalaý aıaqtaldy. Aldaǵy ýaqytta «Jibek Joly» ótkizý pýnkti paıdalanýǵa beriledi. Tıisti jańǵyrtý jumystarynyń nátıjesinde jolaýshylar men júk jáne avtomobıl kóligin ótkizý qabileti birneshe ese artty. Tek 9 aıdyń ishinde 650 myńǵa jýyq avtokólikke jetti.
Al Pákistanmen aradaǵy qujatqa 2026 jylǵy 4 aqpanda Islamabadta qol qoıylǵan. 

— Atalǵan kelisim aqparatpen jedel almasý, qaýip-qaterlerdiń aldyn alý jáne jolyn kesý jónindegi sharalardy kelisý, sondaı-aq turaqty ári tıimdi sharalardy qamtamasyz ete otyryp, quzyretti organdardyń baılanysyn úılestirý maqsatynda ázirlendi. Kelisimdi ratıfıkatsııalaý — ózara baılanystyń quqyqtyq jáne uıymdastyrýshylyq negizderin qalyptastyrýǵa, jáne keden isi salasyndaǵy yntymaqtastyqty der kezinde qamtamasyz etýge, onyń ishinde aqparatpen jedel almasýdy, jáne osy saladaǵy yntymaqtastyq jónindegi sharalardy kelisýge múmkindik beredi, — dedi zańdy tanystyrǵan Qarjy mınıstri.

Otyrys sońynda Quryltaı depýtattary ózekti áleýmettik jáne ekonomıkalyq máseleler boıynsha memlekettik organdarǵa 12 depýtattyq saýal joldady. Máselen, depýtat Serik Egizbaev mal sharýashylyǵyn damytý máselesin kóterdi.  Onyń aıtýynsha, Úkimet tarapynan jyl saıyn qomaqty qarajat bólinse de, sońǵy 5 jylda asyl tuqymdy iri qara maldyń úlesi osy 12 paıyz deńgeıinde qalyp otyr.

— Qoldanystaǵy mal sharýashylyǵyn damytýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamalarǵa sharýalardy mal basyn asyldandyrýǵa yntalandyratyn tetikter men talaptar engizilýi tıis. Máselen, Ulytaý oblysynda «Jaılaý» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa 3,4 mlrd teńge bólingen. Búginde jalpy somasy 2 mlrd teńge bolatyn 6 joba maquldanǵan. Alaıda bul jobalar iske aspaı qalýy múmkin. Negizgi másele — asyl tuqymdy maldyń baǵdarlamadaǵy eseptik baǵasy men naryqtaǵy naqty baǵasynyń arasyndaǵy aıyrmashylyq, — dedi Serik Egizbaev.

Al Juldyz Danbaeva júrek-qantamyr aýrýlarynyń aldyn alý men emdeý máselesine nazar aýdartty. 

— Qoldanystaǵy júıe 30 jastan asqan azamattar men jekelegen toptardy ǵana qamtıdy. Bul aýrýdyń qaýpin erte anyqtaýdy tómendetedi. Dári-dármekpen qamtamasyz etý de tolyq sheshilmegen. Ambýlatorııalyq dárilik qamtamasyz etý qajettiliktiń 40-50 paıyzyn ǵana óteıdi. Jetkizýdegi irkilister saldarynan preparattar jylyna 8-10 aı ǵana qoljetimdi bolyp, emniń úzdiksizdigine nuqsan keledi. Al júrek-qantamyr aýrýlaryn tıimdi baqylaý úshin dárini turaqty qabyldaý asa mańyzdy, — dedi depýtat.

Ámirbek Ospanbekov bolsa tozyǵy jetken turǵyn úılerdi jóndeý túıtkiline toqtaldy.  Depýtattyń dereginshe, respýblıkada 61 367 kóppáterli turǵyn úı bar. Onyń ishinde 1 037 páter apatty jaǵdaıda bolsa, al 3 347-siniń tozyǵy jetken. Demek, shamamen 27 myńǵa jýyq úı ıesiniń baspanasy apattyq jaǵdaıda nemese ábden eskirgen.

— Tájirıbe kórsetkendeı, apatty jaǵdaıdaǵy jáne tozyǵy jetken baspanalarda órt qaýpi óte joǵary. Mundaı nysandardaǵy tilsiz jaý jıi qaıǵyly jaǵdaılarǵa, adamdardyń, ásirese balalardyń ómiri men densaýlyǵyna eleýli qater tóndiretini anyq. Buǵan meılinshe jol bermeý kerek, — dedi Ámirbek Ospanbekov.

Turarbek Tilemisov tozyǵy jetken kópirler máselesin kóterdi. Onyń sózinshe, respýblıkada 3 623 kópir qurylysy esepke alynǵan. Sonyń 1 488-i respýblıkalyq mańyzy bar joldarda, al 2 135-i jergilikti mańyzy bar joldarda. 142 kópir apatty jaǵdaıda, onyń 141-i jergilikti jol jelisine tıesili. Budan bólek, jergilikti joldardaǵy taǵy 420 kópirdiń jaǵdaıy kóńil kónshitpeıdi.

— Kólik mınıstrligi 2027-2031 jyldarǵa arnalǵan kópir qurylystaryn túgendeý jáne jańǵyrtý jónindegi vedomstvolyq baǵdarlama ázirlep jatyr. Alaıda ol tek respýblıkalyq mańyzy bar joldardy qamtıdy. Eldegi kópir qorynyń 59%-yn quraıtyn jergilikti jol jelisindegi 2 135 kópir qandaı da bir baǵdarlamadan tys qalyp, qarajat artylsa ǵana qarjylandyrylyp otyr. Baǵdarlama ákimdikterge mindet júktemeıdi ári jergilikti bıýdjetterdi qajetti qarajatpen qamtamasyz etpeıdi. Sondyqtan bul máseleni Úkimet deńgeıinde sheshý qajet, — dedi Turarbek Tilemisov.