Bas prokýrorǵa Investıtsııalyq ombýdsmenniń ókilettigi júkteledi - zań
ASTANA. KAZINFORM — Búgin Senattyń jalpy otyrysynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine olardy QR Konstıtýtsııasyna sáıkes keltirý, Qazaqstannyń saılaý, prokýratýra jáne áleýmettik qamsyzdandyrý týraly zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister engizý týraly» Zań men oǵan ilispe qujat maquldandy.
Bul zańdar qoldanystaǵy zańnamany Konstıtýtsııanyń jańa normalarymen sáıkestendirýge, elimizdiń saılaý júıesin odan ári jetildirýge, saılaý protsesiniń ashyqtyǵy men tıimdiligin arttyrýǵa, sondaı-aq prokýratýra jáne basqa da salalardaǵy zańnamany odan ári jetildirýge baǵyttalǵan. Jalpy, konstıtýtsııalyq reformany iske asyrý aıasynda birqatar zańnamalyq túzetýler engizildi. Zań aıasynda 81 zańnamalyq aktige, onyń ishinde 15 kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizilip otyr.
- Máslıhat depýtaty bir mandatty aýmaqtyq saılaý okrýgi boıynsha keri shaqyrylǵan jaǵdaıda, onyń ókilettigin merziminen buryn toqtatý rásimin zańnamalyq turǵydan retteý depýtatty keri qaıtaryp alý tártibin retteýdegi quqyqtyq olqylyqtardy joıyp, azamattardyń ókildi bılik ınstıtýtyna senimin arttyrady. Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý salasynda da mańyzdy reformalar aıasynda birqatar zańǵa prokýratýra qyzmetine qatysty túzetýler engizilýde. Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetiniń qurylýy ınvestıtsııalyq jobalardy iske qosýdan bastap olardyń tolyqqandy jumys isteýine deıin ınvestorlardy naqty quqyqtyq qorǵaý júıesin qalyptastyrýdaǵy mańyzdy qadam bolady dep sanaımyn. Bızneske zııan keltirmesten aktıvterdi erikti túrde qaıtarýdy yntalandyrý maqsatynda da ózgerister qarastyrylǵan, - dedi senator Janna Asanova.
Qylmystyq-atqarý júıesindegi tárbıelik tásilderdi jetildirý, balaly jáne júkti áıelderdi kolonııalarda ustaý jaǵdaılaryn jeńildetý boıynsha túzetýler de qamtyldy.
- Engizilgen normalar áıelderdiń qylmystyq-atqarý júıesi mekemelerinde ustaý jaǵdaılaryn jaqsartyp, sondaı-aq áıelderdiń bosanýyn mekemede emes, mekemeniń ornalasqan jeri boıynsha medıtsınalyq densaýlyq saqtaý uıymdarynyń perzenthana bólimshesinde qamtamasyz etýge múmkindik beretin bolady, - dedi senator.
«Quryltaı» uǵymy engizildi
Negizgi zańda zańnamalyq aktilerdi joǵary ókildi organnyń bir palataly júıege kóshýine baılanysty («Parlament», «Parlament Palatalary», «Májilis» jáne «Senat» uǵymdary «Quryltaı» uǵymymen aýystyryldy) Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa Konstıtýtsııasyna sáıkes keltirýge baǵyttalǵan jáne basqa da túzetýler engizildi.
Zańda «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýtsııalyq zańyna sáıkes aýmaqtyq, okrýgtik jáne ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń múshelerin jasyryn nemese ashyq daýys berý arqyly saılaý bóliginde máslıhattardyń quzyreti naqtylanady. Sondaı-aq bir mandatty aýmaqtyq saılaý okrýgi boıynsha saılanǵan depýtat keri shaqyryp alynǵan jaǵdaıda, máslıhat depýtatynyń ókilettigin merziminen buryn toqtatýdy reglamentteý bóliginde túzetýler kózdeledi.
- Zańmen jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń ınternet-resýrstarynda jergilikti qoǵamdastyq jınalysynyń quramy týraly málimetterdi jarııalaýdyń mindettiligi engiziledi. Atalǵan túzetýler máslıhat depýtaty keri shaqyryp alynǵan jaǵdaıda, onyń ókilettigin merziminen buryn toqtatý rásimin zańnamalyq retteýdi, sondaı-aq jergilikti ózin-ózi basqarý organdarynyń ınternet-resýrstarynda jergilikti qoǵamdastyq jınalysynyń quramy týraly málimetterdi mindetti túrde jarııalaýdy qamtamasyz etedi, - delingen Senattyń Konstıtýtsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń málimetinde.
Qazaqstan Prezıdentiniń 2025 jylǵy 17 jeltoqsandaǵy № 1125 Jarlyǵyn iske asyrý maqsatynda («Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý jáne aktıvterdi qaıtarý salasynda memlekettik basqarý júıesin jetildirý týraly») birqatar zańnamalyq aktiler mynalarǵa:
- ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi prokýratýranyń quzyretin kúsheıtý jáne Investorlardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetin qurýǵa;
- ınvestorlardyń quqyqtaryn qorǵaý tetikterin jetildirýge;
- ınvestıtsııalyq jobalardy súıemeldeý boıynsha memlekettik organdardyń qyzmetin úılestirýge baǵyttalǵan.
Atap aıtqanda, Bas Prokýrorǵa ınvestorlardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý jónindegi fýnktsııany bekite otyryp, Investıtsııalyq ombýdsmenniń ókilettigi júkteledi. Óńirlik deńgeıde ınvestıtsııalyq ombýdsmen retinde ınvestıtsııalyq prokýrorlar - oblystardyń prokýrorlary jáne olarǵa teńestirilgen prokýrorlar (astana jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalar) ókildik etetin bolady.
Zańǵa sáıkes aktıvterdi qaıtarý jónindegi ýákiletti organ bolyp Bas prokýratýra aıqyndalady. Zańmen tizilimge engizilgen adamdarǵa qatysty bank qupııasyn, saqtandyrý qupııasyn, mıkrokredıt berý qupııasyn jáne baǵaly qaǵazdar naryǵyndaǵy qupııany quraıtyn aqparatty, málimetter men qujattardy usyný týraly aktıvterdi qaıtarý jónindegi ýákiletti organnyń suraý salýlaryna qol qoıýǵa ýákiletti tulǵalar (Bas Prokýror ne onyń aktıvterdi qaıtarý jónindegi jumysqa jetekshilik etetin orynbasary) toby naqtylandy. Sondaı-aq, aktıvti ıemdený kózderiniń zańdylyǵyn tekserýdi taǵaıyndaýǵa ýákiletti tulǵalar toby (aktıvterdi qaıtarý jónindegi jumysqa jetekshilik etetin Bas Prokýror ne onyń orynbasary) naqtylandy.
Іlespe zańdaǵy normalar
Memleket basshysynyń 2025 jylǵy 23 maýsymdaǵy quqyq qorǵaý organdarynyń keńeıtilgen alqa otyrysynda sottalǵandardy Zań men Tártip qundylyqtaryn saqtaýǵa yntalandyratyn progressıvti tásilderdi engizý jáne olardy qoǵamǵa qaıta ıntegratsııalaý qajettigi týraly bergen tapsyrmasyn oryndaý úshin Qylmystyq kodekste bas bostandyǵynan aıyrý merzimin shartty túrde qysqartýǵa arnalǵan jańa 73-1-bap engiziledi. Máselen, jańa bapqa sáıkes bas bostandyǵynan aıyrýdy ótep júrgen adamǵa onyń bir jyl ishinde tártiptik jazasy bolmaǵan kezde bas bostandyǵynan aıyrýdyń qalǵan ótelmegen merzimi sottyń shartty túrde bir aıǵa qysqartýyna jatady. Eger bas bostandyǵynan aıyrý merzimin shartty túrde qysqartý qoldanylǵan sottalǵan adam bas bostandyǵynan aıyrý merzimin óteý kezeńinde qylmystyq quqyq buzýshylyq jasasa, onda sot bas bostandyǵynan aıyrý merzimin shartty túrde qysqartýdyń kúshin joıady.
Zańmen Qylmystyq-protsestik kodekske engiziletin túzetýler jańa Konstıtýtsııanyń erejelerine sáıkes keltirý maqsatynda qylmystyq protsestiń qaǵıdattaryn, qylmystyq sot isin júrgizý tilin naqtylaýǵa baılanysty bolyp otyr.
- Sottalǵan áıelderdiń quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda Qylmystyq-atqarý kodeksinde alǵash ret sottalǵandardyń jalpy quqyqtarynan ortasha jáne barynsha qaýipsiz mekemelerdegi áıelderdiń quqyqtary bólinip, ajyratylǵan. Túzetýlerdiń mańyzdy blogy jas balasy bar sottalǵan áıelderge, sondaı-aq jas balany jalǵyz tárbıelep otyrǵan erkekterge qatysty. Qaralyp otyrǵan Zańnyń qabyldanýymen atalǵan sanattaǵy adamdar jylyna eki ret jas balalarmen kezdesý úshin qaýipsizdigi barynsha tómen mekemelerden tys jerlerge qysqa merzimdi shyǵýǵa quqyly bolady, sondaı-aq bul sanattar úshin jas balalarmen telefon arqyly sóılesýge shekteýler alynyp tastalady, - dep atalyp ótken Senattyń aqparatynda.
Munymen qosa, prokýratýra qyzmetin jetildirý aıasynda zańmen prokýrordyń nusqaýy men uıǵarymyn oryndamaǵany úshin ákimshilik jaýaptylyq belgilenedi. Normalardyń qoldanystaǵy redaktsııasynda prokýrordyń qaýlysyn oryndamaǵany úshin ǵana jaýapkershilik kózdelgen.
