Barym da, baılyǵym da - balalarym

Sondyqtan da, otbasy - shaǵyn memleket dep aıtyp júrýimiz tekke emes. Ol, árıne, ońaıshylyqpen quryl­maı­tyny kim-kimge bolsa da belgili. Biraq eń birinshi adam júreginde soǵan degen taza nıet, aq peıil, ystyq mahabbat bolýy shart. Osyndaı yp-ystyq, tap-taza, tup-tunyq sezimmen, syılastyqpen shańyraq kótergen jastardyń úıi búginde balanyń byldyryna, oıynshyqtyń syldyryna toly. Aýyz toltyryp, kópshilikke úlgi etýge turarlyqtaı otbasyna qy­zyq­paıtyn adam kemde kem shyǵar, sirá?! Olaı bolsa, urpaq tár­bıe­leýde ulttyq qundylyqtyń jibin kúni búginge deıin úzbeýdiń jolyn kóz­degen, otbasyndaǵy ákeniń rólin, bedelin únemi joǵary qoıyp, ana­nyń tabanynda jannat baryn táı-táı basqan balalaryna kúndiz-túni aıtýdan sharshamaǵan, ár balasyn eline adal da ádil qyzmet etetindeı tár­bıelep kele jatqan Taldyqorǵan qalasy ákiminiń orynbasary Marlen Kólbaevtyń shańyraǵy týrasynda órbigen áńgimege qulaq salaıyq, dep sýyrtpaqtap syr tartady «Jetisý» gazetiniń tilshisi.

ÚNSІZ TІLDESTІK

Memlekettik qyzmetker degende bári­miz­diń oıymyzǵa birden shikireıip kıinip alǵan, tek qana memlekettik qyz­metkerdiń ǵana atqaratyn isi jóninde áńgime órbite­tin adam dep oılaı­tyny­myz anyq. Ol qansha memlekettik qyzmetker bolsa da onyń tabıǵaty, bol­mysy, jaratylysy basqa ekenin tek sóı­lesý, tanysý bary­synda kóz jetki­ze­miz. Ondaı oı aıtýy­myzǵa bizdiń keıipker se­bepker.

JASTYQ ShAQTA OINA DA KÚL JA­LYNDA. Osy sózdi aldyńǵy býyn aǵalar da sońǵy býyn iniler de estip ósti. Estisi oınaýdyń da, kúlýdiń de ózindik sheńberinen aspady. Eseri oınap júrip ot basty. Marlen Qapashulynyń da jastyq shaqtaǵy kúnderi óz aldyna úlken áńgime. Tipti, olardy jınaqtasa bir ádemi órilgen kórkem týyndy bolary anyq.

Álqıssa, Jetisý eko­nomı­ka­lyq ınstı­týtyna qujat tapsyrýǵa bar­­ǵan­da kópshi­liktiń sózine qulaq asyp, as­qan jaýap­ker­shilikpen óz isin atqaryp otyrǵan jas qyz qujattardy qabyl­daı­dy. Bir kórgennen ol qyzǵa ǵashyq bol­masa da óne boıyn bir sezim sharpyp ótýi de tegin emes edi. Ara­ǵa az ǵana ýa­qyt sa­lyp, oqýǵa ilingen stý­dent­terdiń keshki bas­qosýynda jalyn­daǵan janarǵa taǵy da sol qyz ilinedi. Al­ǵashqy bıdi de osy ara­da bıleıdi. Qos ǵashyqtaı til­siz tildesken qyz ben jigit osydan bas­tap jaqyn ara­la­sa bastaıdy. Bııazy, úl­kenniń betine tike qarap sóz aıt­paı­tyn, tárbıeli, tekti áýletten shyqqan Saýle Marlen aǵamyz­dyń anasy­men at­tas bolýy da ómirdiń úlken syıy shy­ǵar!?

Qos júrekten shyqqan syılastyq pen sezim bir arnaǵa toǵysyp, kókeıde jyldar boıy sary maıdaı saqtalǵan arman-ti­lek­ter oryndala bastaıdy. Tal­dy­qorǵan qa­la­syna irgeles jatqan Shy­myr aýylynyń sulýy arnasynan kúndiz kúmis, túnde al­tyn aqqan Qara­tal­dyń qaısar jigitiniń dúr­sildegen júregine óziniń esimin altyn árippen jazady. Asqar taýdaı áke baldaı tátti balalary­nyń anasymen, súıip qo­sylǵan ómirlik jarymen tanysqanyn, bir­ge ótkizgen ýaqytyn ádemi estelikpen esine alady.

ANAǴA, ANAǴA,

TAǴY DA ANAǴA

ANA. Qudiretti de qasterli sóz. Tas em­­she­gin jibitip, tún uıqysyn  toqsan to­­­ǵyz ret bólip, seniń bolashaǵyń úshin jan ushyra ýaıym jeıtin asyl adam­nyń qadirine jetip júrgenimiz shamaly. Meni kúni búginge deıin qynjyltatyn dú­nıeler kóp. Men otbasyn qurýǵa qat­ty asyqtym. Sebebi, anam uzaq jyldar boıy aýyrǵan edi. Ol kisige nemereniń qolynan sý ishkizsem dep armandap edim. Eki aı ǵana ýaqyt jetpedi. Amal qansha? Ajalǵa qar­­sy kele almaımyz.  Men anama ómirim­de bir-aq ret týǵan kúnine gúl berip kó­rip­pin. Bir-aq ret kóılek alyp berippin. Al ol kisi maǵan odan on, júz, myń ese jaq­sylyq jasady ǵoı. Búginde anasyn soǵyp, balaǵattap, jylatyp, tipti, qarttar úıi­niń bosaǵasyna apa­ryp ótkizip, «áı» dep daýys kóteretin, tip­ti, qol jum­saı­tyn er azamattar qap­tap keledi. Men on­daı pasyq, nadan adam­dardy er azamat qa­taryna qosa al­maı­myn. Olar qyl­mys­tan da zor kúná jasap jat­qan­darynan múlde beıhabar. Ata-anaǵa degen qurmet­ti biz únemi bárinen jo­ǵary qoıýy­myz ke­rek. Jaqsy­lyq­ty ANA­ǴA, ANAǴA, ANA­ǴA sodan keıin ÁKE­GE jasaý kerek­ti­gin de Paı­ǵam­barymyz (s.ǵ.s) ósıet et­ken. Oı­la­naıyq. Ata-ana­nyń qadirine kózi tiri­sinde je­teıik. Keıin ókinish ómir boıy óze­gimizdi órtemeı­tin­deı áreket ja­saýy­­myz qa­jet.

Bul júregin anasyna sýyryp bere salý­ǵa daıyn, ANA degen sózdiń qadiri men qasıetin tereń túsingen, álemdi ter­be­tetin asyl jannyń bala úshin jasaǵan jaq­sy­ly­ǵyn ómiriniń sońyna deıin qaıtara da al­maı­tynyn jastaıynan uǵyn­ǵan Marlen Kól­baevtyń sózi. Iá, asqar taýdaı ákeniń jóni bir basqa. Al ANA tý­raly jyr múlde bólek. Marlen aǵamyz tań­dy tańǵa uryp, kúzdiń sarǵaıǵan japy­ra­ǵyndaı anasyna degen saǵynyshyn aıt­qanda kózdiń jasyna erik berip, dem al­mas­tan tek ANA taqyry­bynda jalyq­paı, talmaı áńgime órbitýge oıy da, sanasy da, júrekten shyǵatyn sózi de jetkilikti aza­mat. Osydan qarap-aq ja­ny­nyń tazaly­ǵyn, nıetiniń aqtyǵyn, peıi­liniń keńdigin baıqaýǵa bolady. Al ony ómirge alyp kelgen baqytty ananyń esimin búginde qarataldyqtardyń eńkeıgen qa­rııasy men eńbektegen balasyn beri qoı­ǵan­da arysy elimizdiń mańdaıyna bitken juldyzdar da jaqsy bi­ledi. Sebebi onyń artynda qalǵan urpaq­ta­ry esimin elge tanytty. Osydan adam ur­paǵymen myń jasaıtynyn bilýge bo­lady.

Anasynyń týǵan kúnine, ar­nap jyl saıyn ótkiziletin eske alý keshin kópshilik asyǵa kútedi. Ol týraly aǵamyz ben onyń baýyrlarymen jolyǵa qalǵan ki­siler aıtady. Ataqty kıno jáne teatr maı­talmany Qanybek Baıseıitovtyń atyna be­rilgen alaqandaı aýylǵa kóktemniń lebi se­zilse Kólbaevtar áýleti sol aýylǵa jol tar­tady. Asqaraly ákesi jol bastasa, baýyr eti baýyrlary qoshtap, bala-shaǵa­lary izin jalǵastyrady. Tek oısyraǵan or­ny bos qalǵan analary ǵana jetispeıdi olarǵa. Saýle ananyń shyr etip dúnıege kelgen kúni ıaǵnı, naýryzdyń tórtinshi juldyzynda Mádenıet úıiniń esigi aýyl turǵyndaryna aıqara ashylady. Kólbaev­tar­dyń «Kóp balaly ANA», «Qart ANA», «Ustaz ANA», «ANA eńbegine alǵys», «Týys­qan el ANASYNA qurmet», «Ula­ǵatty kelin», «Ónegeli urpaq» nomına­tsııa­sy boıynsha aýyl analaryna kóńil bólip, az da bolsa ózderiniń tarapynan syılyq jasaǵandyǵyn kóregendiginiń nátıjesi dep bilemiz. Mine, aýyldyń úlkeni men jasyn túgendep, anasynyń atyna quran baǵysh­tatyp, úlkennen bata alǵan urpaqtary sol dástúrden jańylǵan emes. Bul kópke úlgi bo­larlyqtaı is. Qapash ata men Saýle apaıdan taraǵan jigerli, rýhty úsh uly men ınabatty eki qyzy ózara aqyldasyp, anasynyń esimine qurmet bolsyn degen maqsatpen otbasylyq qaǵıdany qatań bekitken. Mysaly, olar ana esiminiń eshqashan da shań basqan arhıvte jatyp qalmaýy úshin bylaı jasaǵan.

S - Salıma

A - Arýjan, Alıhan, Arıman, Aıatalı,                     Aımereı, Arádil, Alısultan

Ý - Ýalıhan, Ýasıma, Ýaıs

L - Luqman, Lınara, Lýına

E - Emirhan, Emran.

Altyn qursaqty ananyń atyn artynda qalǵan ul-qyzdary osylaısha áspettep keledi. Bir atadan, anadan týǵan bes bala analarynyń esiminen bir áripten alyp, balalarynyń esimin sol áripten bastap qoıýdy maqsat etken. Eki qaryndasyn uzatarda qudalar men kúıeýbalalarymen jolyǵyp, osyndaı oılary baryn, sol dástúr buzylmaýyn túsindirip, ol kisiler­diń ruqsatyn alǵan. Anaǵa degen qurmetti erekshe tutatynyn baıqaǵan qudalar men kúıeýbalalar bir sózden túsingen, kelis­ken. «A» árpinen bastalatyn jeti balanyń áke­si osy Marlen Qapashuly. Bul da kóp­shi­likke oı salar dúnıe ekeni anyq.

 Marlen aǵamyz balalarynyń esimin ózi qoıady. Ol qaıtalanbaıtyn atty qoı­ǵan­dy unatatynyn taǵy aıtty. Sebebi, er­teń eń birinshi ata-ana suralatynyn bil­gen otaǵasy ár balasynyń esimine úlken mánmen qaraıdy. Máselen, Alıhannyń esimi Alıhan Baımenovpen baılanysty. Al Arımandy ary taza, júreginde ımany bar azamat bolsa, Aıatalı qasıetti Quran kárimniń aıattary men Paıǵambarymyzdyń (s.ǵ.s) kúıeýbalasy Alıdiń esimin qosqan. Bıyl birinshi synypqa aıaq basqan Aıme­reı­diń de maǵynasy zor. Aıdaı sulý, me­reı­li bolsyn dep yrymdaǵan. Ómirde ádil­diktiń týyn kókke kóterýge tyrysyp, amal etip júrgen pendeniń aq nıetiniń ná­tı­jesinde ómirge kelgen balasyna Arádil de­gen at bergen. Qazaqta kenje bala shańy­raqtyń ıesi atanatyny beseneden belgili. Sol sekildi aǵamyz kenjesine Alısultan dep azan shaqyryp at qoıǵan. Óz sózinde: «Qara shańyraq ıesi bolsyn degen nıetpen Alıge sultandy qostym. Eger de Jara­týshym taǵy da meniń otbasyma náreste syılasa ákelik jaýapkershilikti sezine otyryp, erteńgi kúni «nege maǵan osyndaı at qoıdyńyzdar?» dep aıtpaıtyndaı, maǵynaly da mándi esim berýge tyrysa­myn», degen edi. Tilek qabyl bolsyn de­mek­piz. 

Aldaǵy ýaqytta «Anam jaıly áńgime» atty kitap ta kópshilikke usynylmaqshy. On­da ana men bala arasyndaǵy mahab­bat­tyń ystyq, teńdessiz ekeni jazylady. ANA degen  aıaýly  adamdy syılaýdyń, qur­­met­teýdiń, qadirleýdiń qanshalyqty mańyz­dy ekeni de osy basylymda aıtyl­maq. Bul da anasyn bir kórmek túgeli qońyraý shalýǵa ýaqyt tappaıtyndar úshin úlken sabaq. Mine, Saýledeı ana esimi sanaly da salıqaly urpaqtary barda myń jasary anyq.

ADAMNYŃ

BІR QYZYǴY...

Otbasyn qazaqy qundylyqtarmen sýsyndatyp ósiretin ákeniń róli qashanda jo­ǵary. Orny qashan da tór. Bul otana­sy­nyń aqyldylyǵynan desek artyq emes.

Jastaıynan kóp balaly bolýdy ar­mandaǵan jas jigit búgingi tańda oılaǵan armanyna jetti. Shańyraǵynda baqytty áke árbir balasynyń bolashaǵyna qatty alańdaıdy. Erteń ókinip qalmaıtyndaı kóp dúnıeni búginnen bastaǵandy jón sanaıdy. Sonyń aldyn alý maqsatynda balalaryn da biraz dúnıeden tyıǵan.  Ǵa­lamdy «telefonomanııaǵa» shal­dyq­tyr­ǵan dert bul otbasynda joq. Sebebi ba­la­nyń erteńine alańdaǵan ata-ana olardy «smart­­fonnan» ada qylǵan. Bıyl 11-sy­nyp oqıtyn Arýjan ǵana qatarynan qal­maı, jańa úlgidegi telefondy qol­danýda. Al qalǵandary tipti, «maǵan da alyp ber­shi» dep aıtýdan aýlaq. Esesine ózde­ri­niń qabiletterine, tabıǵatyna, ıkemine qaraı sport túrlerimen aınalysady. Ár bala­sy­nyń jetistigine bórkin aspanǵa atyp qýan­ǵan ákeniń qýanyshy qoınyna syı­maı ke­tedi. Uly Alıhan kúres sportynan jo­ǵa­ry kórsetkishke qol jetkizse, Aıat­alıi bir jyldyq eńbeginiń nátıjesinde kara­te­den kók belbeýdi beline baılady. Arı­many kúı shertýden baıqaýǵa qaty­syp, dıplo­mant atanǵan. Balalarynyń jeńisi men jetis­tigi qaı ata-anany bol­syn sheksiz qýan­tady. Qýanyshty da jeńis­ti sátteri kóp bolsyn dep tilekshi bolystyq.

Jeti balasynyń beseýi mektep qabyr­ǵasynda bilim alýda. Olardyń tárbıesi men tártibi, bilimi tikeleı ákeniń de, ana­nyń da jiti qadaǵalaýynda. Degenmen, ot­basynyń qamqorshysy, asyraýshysy áke túzdiń adamy bolǵandyqtan, kóbine bas-kóz bolatyn otanasy. Eger de bala bolyp, aıtqan tildi almaıtyn bolsa keshkisin áke­si qyzmetten kelisimen áke men ul ara­synda áńgime órbıtin kórinedi. Sóz túsi­ner, aqyl uǵar balalar aıtylǵan sózden ertesinde nátıje shyǵaratyny bizdi de qýantty. Mektepte ata-analardyń qaty­sýy­men ótetin jınalysqa kóbine anasy jaýapty.  Kúndelikke de qol qoıatyn sol kisi.

Shańyraq kótergen kezde turaqty ári naqty qyzmeti de bolmaǵan. Sonda da kóp balaly bolý armany men maqsatynyń úzilip qalmaýy úshin kúndiz-túni eńbek etti. Sońynda asyl jary ekeýi bıik be­les­ti baǵyndyrdy. Ár balanyń óziniń ná­sibi bar degendeı ár baılyǵynyń, qa­zy­nasynyń násibi ózinde. Marqum ájesi bal­daı tátti nemeresiniń túk basqan dene­sine qarap: «Meniń balam baı bola­dy», - dep otyrady eken. Oıyn balasy ol kezde baı­lyqty tek materıaldyq qundylyq dep túsinse kerek. Al qazir baılyǵy da, ba­­ry da, nary da ol - otbasy, bala-shaǵasy.

Negizi bala eki jasqa deıin jylasa «Qoı. Únińdi óshir» dep aıtpaý kerektigin kópshilik túsine bermeıdi. Shyryldaǵan sharana jylaý arqyly Jaratqannan ata-anasynyń kúnási úshin keshirim suraıdy. Bul úrdis osy áýlettiń qaǵıdasyna altyn árippen jazylyp, saqtalǵan. Al bes jas­qa deıin olardyń aıtqanyn istep, bal ba­lalyqtyń baldaı dámin tattyrýǵa yqpal etý kerektigin de ata-ana jadynan shyǵar­ǵan emes. Shyǵarmaıdy da. Balalar bes jas­tan asqan soń áke aıtqan temirdeı tár­tipke baǵynady. Atpal azamat únemi ja­ry­na: «Shańyraq kótergen jas otba­syǵa tá­bárik berýdi umytpa. Olarǵa bizdiń jo­lymyzdy bersin. Jaqsyly­ǵy­myz ar­qyly shapaǵatshy bolaıyq. Halyq sanyn kóbeıtýge árbir azamat úles qossyn. Qurylǵan ár shańyraqta sábıdiń kúlkisi estilse bul degenimiz naǵyz ba­qyt. Osyny barlyq adam sezinse deı­min», - dep aıtqany da kóregendiginiń, jan­ashyr­lyǵynyń bir aıǵaǵy ekenine kóz jetkizdik. 

Qoly qalt ete qalsa otbasyna arnaı­tyn ákeniń jeke jospary da bar. Ol aıy­na eki ret kınoǵa otbasymen turaqty baryp turýdy mindetteıdi ózine. Syrtqa serýenge shyqqanda kórgen kisiler tańyr­qap: «Mynanyń bári seniń balalaryń ba?», dep aıtatyn kórinedi. Sonda ana men áke maqtanyp, marqaıyp «ıá» dep birge jaýap beredi. Balalarynyń úlkeni sońy­nan ergen inileri men sińlisine kóz qyryn salsa, kishkentaıy balmuzdaq alyp, jú­girip, qulap jatady. Sonyń kúl­geninen, jylaǵannan ómirge degen qulshy­nysty sezinetin otaǵasy ár balasynan jańa kún­ge degen senimdi energııa alaty­nyn jet­kizdi. Sonysyna qaraı ár bala­nyń jara­tylysyna, tabıǵatyna, oıyna, sezimine qaraı kóńil bóletinin de jasyr­mady. Bul - balanyń tolyqqandy otba­syn­da er jetýine, qoǵamǵa kerek ekenin se­zindirý desek artyq bolmas.

Jer Ana. Otan Ana. Aıaýly Ana. Ákeniń qanymen, ananyń aq sútimen elge, jerge degen mahabbaty bir boıyna jınalǵan azamattyń bolmysy naǵyz el dese eńirep, jurt dese jumylyp janashyrlyq tanytan adamnyń áreketi. Olaı deýge sebep tym kóp. Sonyń kóshin bastap turǵan - Ana. degen uly esimniń ulylyǵyna jetip, únemi ulyqtaýdan, aıtýdan sharshamaıtyn, talmaıtyn salıkaly urpaqtyń bolǵany. Ondaı adamnyń baǵyty aıóyn, baǵdary anyq bolatyny aqıqatynan belgili. Osy áreketi arqyly ortasyna syıly, kópke úlgi bolady. Mundaı azamattar qatary kóbeıse degen tilekten basqa aıtarymyz joq.

Birer jyldan beri Elbasy dál búgingi kúndi, ıaǵnı, 8-qyrkúıekti elimizde "Otbasy kúni" dep jarııalady. Osy mereıli merekemen qatar kelgen 7 qyrkúıek "Analar kúninde", sársenbiniń sátti kúni maqala keıipkeri Marlen Qapashulynyń asyl jary Saýle Seıitkerimqyzy Memleket basshysynyń Jarlyǵymen "Altyn alqa" ıegeri atandy. Bul syr-suhbatymyzdy ata basylymnyń atynan berilgen syı dep qabyldańyzdar, qurmetti mereıli otbasy.

Eńlik KENEBAEVA