Bank úzindisin ChatGPT-ke júkteýge nege bolmaıdy

Birneshe aılyq bank úzindisinen adamnyń jalaqysy men ózge de turaqty kirisin, nesıe mindettemelerin, kúndelikti shyǵynyn, aqsha aýdarymdaryn anyqtaýǵa bolady. Tólem jasalǵan oryndar men operatsııalardyń sıpattamasy onyń qaıda jıi baratynyn, nemen aınalysatynyn, qandaı qyzmetterdi paıdalanatynyn da ańǵartady. Keıbir tólemder medıtsınalyq qyzmetterge, dári-dármekke nemese saparlarǵa qatysty bolýy múmkin. ıAǵnı bank úzindisi jaı ǵana sandar tizimi emes, adamnyń qarjysy men satyp alý qabileti týraly derekter jıyntyǵy.

JI kómekshińizdi durys baptap júrsiz be?

JI servısine faıl jibergende, onyń tek esepteýge qajetti aqparat retinde qoldanylatynyna kepildik joq. Mysaly, OpenAI-diń anyqtamalyǵynda jeke akkaýnttardaǵy chattar men faıldar modeldi jetildirýge paıdalanylýy múmkin ekeni jazylǵan. Bul múmkindik akkaýnt baptaýlaryna baılanysty. ChatGPT-diń tegin, Plus jáne Pro sııaqty jeke jumys keńistikterinde «Improve the model for everyone» parametri ádepkide qosýly turady. Ony óshirgen jaǵdaıda jańa áńgimeler modeldi oqytýǵa paıdalanylmaıdy, biraq chat tarıhynda saqtala beredi.

Ýaqytsha chattyń (akkaýnt tirkemeı-aq, smartfonǵa arnaıy qosymshasyn júktemesten, «qonaq» retinde kirý) tártibi ózgeshe: ol chattar tarıhynda kórinbeıdi, modeldi jetildirýge qoldanylmaıdy jáne JI jadyna jańa málimet qospaıdy. Alaıda OpenAI qaýipsizdik maqsatymen mundaı áńgimeniń kóshirmesin 30 kúnge deıin saqtaýy múmkin. JI-diń jumys prıntsıpinen habary barlar «Temporary Chat» rejımin qosyp jatady. Biraq bul da faıldyń servıs ınfraqurylymyna múlde túspeýine nemese birden joıylatynyna kepil bola almaıdy.

Taǵy bir eskeretin jaıt, chat tarıhynan áńgimeni óshirý men faıldy saqtalyp turǵan ornynan joıý eki bólek áreket. OpenAI málimetinshe, keıbir júktelgen faıldar chattan bólek Library nemese joba keńistiginde saqtalýy múmkin. Sondyqtan paıdalanýshy qujatty júktegennen keıin ony qaı jerden óshirý keregin de tekserýi qajet.

Bul rette aqyly jazylym da avtomatty túrde qupııalyqqa kepil bola almaıdy. OpenAI-dyń jeke paıdalanýshylarǵa arnalǵan Free, Plus jáne Pro akkaýnttarynda modeldi jetildirýge derek berýdi óshirý múmkindigi bar. Al Business, Enterprise, Edu jáne API platformalarynda klıentterdiń derekteri ádepkide modeldi oqytýǵa paıdalanylmaıdy. ıAǵnı mundaı prıntsıp platformada qaýipsiz jumys istegińiz kelse, kóbirek tóleýińiz kerek degen qısynǵa saıady.

Kıberqaýipsizdik sarapshysy, CitizenSec.kz jobasynyń jetekshisi jáne kıbermádenıet ambassadory Gúldana Jumataı JI kómegine júginip, keıin ol dıalogty óshirgenniń ózinde keminde 30 kún kompanııa serverinde saqtalatynyn aıtady.

- JI modelin oqytý fýnktsııasyn óshirý qupııa aqparatty ishinara ǵana qorǵaýǵa kómektesedi. Ony baptaý joly: ChatGPT/Claude/Gemini servısterinde Settings → Data Controls bólimine ótip, «Improve the model for everyone» qosqyshyn óshirý kerek. Bul fýnktsııa óshirilgennen keıin jańa áńgimeler modeldi oqytýǵa paıdalanylmaıdy, biraq akkaýnt tarıhynda saqtalady. Basqa JI servısterinde de osy fýnktsııany óshirýge bolady. Oqytýǵa buǵan deıin jiberilip ketken derekterdi odan keri qaıtaryp alý múmkin emes. Sondaı-aq bul qosqysh derekterdi JI modelin ázirlegen kompanııanyń ózinde saqtaýdan, aqparattyń syrtqa taralýynan nemese memlekettik organdardyń suraýlary boıynsha berilýinen qorǵamaıdy, - deıdi ol.

Birneshe JI kómekshisin paıdalaný senimdirek pe?

Keıbir mamandar jeke derekterdi bir platformaǵa jınamaı, birneshe JI kómekshisine bólip paıdalanýdy usynady. Áńgime ChatGPT-den bólek Gemini, DeepSeek, Grok, Meta AI sııaqty servıster týraly bolyp otyr. Máselen, bank úzindisin bir servıste taldatyp, nesıe tólemderiniń kestesin ekinshisinde esepteý, al shyǵyndardy sanattarǵa bólýdi úshinshisine tapsyrý. Mundaı tásil bir kompanııada jınalatyn derek kólemin azaıtýy múmkin.

Alaıda bul ádisti ózdiginen qaýipsizdik kepili deýge bolmaıdy. Kerisinshe paıdalanýshy bir bank úzindisin birneshe platformaǵa sol qalpynda júktese, derekterdiń taralý aıasyn keńeıtedi. Ár servıstiń saqtaý merzimi, qupııalylyq saıasaty, modeldi oqytýǵa qatysty baptaýlary men derekterdi joıý tártibi ártúrli. Sondyqtan birneshe JI-di paıdalaný tek árqaısysyna qajetti eń az aqparatty ǵana bergen jaǵdaıda táýekeldi azaıtýy múmkin.

Qujatty júktemes buryn JSN, aty-jón, shot pen karta nómirlerin, tólem alýshylardyń derekterin jáne operatsııanyń jeke mán-jaıyn ashatyn sıpattamalardy alyp tastaǵan jón. Biraq mátindegi adamnyń jeke basyn tanytatyn tustaryn jaı ǵana bulyńǵyrlaý nemese ústinen qara túspen boıap tastaý jetkiliksiz bolýy múmkin. Keıbir PDF faıldarda bastapqy mátin qabaty saqtalyp qalýy yqtımal. Sondyqtan derekti qaıtarýǵa kelmeıtindeı etip tolyq óshirý, qajetsiz joldardy qujattan alyp tastaý kerek. Eń durysy – esepke qajetti somalar men kúnderdi ǵana qaldyryp, adamnyń kim ekenin anyqtaýǵa múmkindik beretin málimetterdi múlde jibermeý.

Gúldana Jumataı birneshe JI servısti qarjy esepteýge paıdalaný qaýipti kóbeıtpese, azaıtpaıtynyn aıtady.

- Árbir jańa JI servısi – derekterińiz Qazaqstannan tys jáne basqa elderdiń erejesi boıynsha saqtalatyn taǵy bir oryn degen sóz. Sol serverden derek syrtqa tarap ketse, Qazaqstannyń memlekettik organdary arqyly óz quqyqtaryńyzdy qorǵaý qıyn bolýy múmkin. Servıster neǵurlym kóp bolsa, derekterińiz saqtalatyn oryndar da soǵurlym kóbeıedi. Bank kartasy men paroldi aýystyryp qutylassyz. Al JSN-di aýystyra almaısyz. JSN-ińiz bir ret syrtqa tarap ketse de ómir boıy sony paıdalanasyz, - dedi sarapshy.

ChatGPT jarnamasy

OpenAI ýaqyt ótken saıyn ChatGPT-de jarnamany keńeıtip jatyr. Kompanııanyń 2026 jylǵy 21 qazandaǵy habarlamasynda jarnama júıesi 89 elde jumys isteı alatyny aıtylǵan. Al OpenAI-diń Ads Manager anyqtamalyǵynda Qazaqstan jarnama berýshiler ózdiginen akkaýnt ashyp, jarnama basqara alatyn elderdiń qatarynda kórsetilgen. Bul – qazaqstandyq kompanııalardyń ChatGPT-de jarnama berý múmkindigi bar degen sóz.

OpenAI mundaı jarnamanyń qalaı kórsetiletinin túsindire otyryp, jarnama berýshiler paıdalanýshylardyń jeke chattaryn, chat tarıhyn jáne júktegen faıldaryn kóre almaıtynyn málimdeıdi. Kompanııanyń túsindirýinshe, júıe jarnamany kimge kórsetý keregin anyqtaǵanda paıdalanýshy týraly jınaqtalǵan málimetter men onyń servıstegi belsendiligin eskerýi múmkin. Mysaly, sol sáttegi áńgimeniń taqyryby, qandaı tilde sóılesetini jáne ornalasqan jeri jarnamany irikteýge áser etedi. Mundaıdan saqtaný úshin «jekelendirilgen jarnama» baptaýlaryn profılden óshirip tastaý usynylady. Degenmen de, munyń bárin servıstiń baptaýynan izdep, 100 paıyz kepildigi joq áreketterge senim artqansha derbes qarjylyq málimetterdi JI-ge senip tapsyrmaǵan áldeqaıda sanaly sheshim bolýy yqtımal.

Eýropa tájirıbesi

Onlaın tapsyrys berip mashyqtanǵan adamdar jıi baıqaıtyn bir tendentsııa bar. Mysaly, naqty bir baǵytqa ushaq bıletin izdegen kezde bir akkaýnttan birneshe ret kirip qarasańyz, baǵa birtindep kóterile bastaýy múmkin. Al birneshe adam bir ýaqytta bir marshýrtqa, birdeı deńgeıdegi, birdeı kompanııanyń taksı qyzmetine tapsyrys berse, árqaısysyna ár túrli baǵa usynylyp jatady. Onlaın servıster adamnyń ómirin jeńildetip qana qoımaı, kúndelikti tutyný ádetin, aqsha jaratý tásilin de qadaǵalaı alady. Osy arqyly kimniń únemshil, kimniń asa únemshil emes ekenin de biletindeı qabileti bar. Al geolokatsııa qosýly bolsa, ol turǵan jerde aýa raıy qandaı ekenin, táýliktiń qaı bóligi ekenin eskerip, baǵany qubyltýy da múmkin. Eýropada bul tendentsııalardy shekteý máselesi birazdan beri qyzý talqylanyp keledi. Personalized Pricing jáne Dynamic Pricing uǵymdary bizde keńinen taralmaǵanmen áserin árqaısymyz kúndelikti ómirde talaıdan beri kórip júrmiz.

Eýropa odaǵy onlaın servısterdi osyndaı tásil qoldanylatynyn tutynýshyǵa habardar etýge mindettegen. Odaq dırektıvasynyń talaby boıynsha, onlaın satýshy baǵany avtomattandyrylǵan sheshimder men tutynýshy minez-qulqyn profıldeý arqyly jekelendirse (Personalized Pricing), satyp alýshyǵa bul týraly mámile jasalmaı turyp habarlaýy kerek. Al naryq suranysyna qaraı ózgeretin, jeke profılge súıenbeıtin (mysaly, aıazdy kúni taksı baǵasy nemese jetkizý quny kúrt qymbattaıtyn jaǵdaılarda) tutynýshyǵa Dynamic Pricing tásili qoldanylǵanyn eskertý talaby joq.

Eýropalyq komıssııanyń túsindirmesinde Personalized Pricing kezinde tutynýshynyń satyp alý qabiletin baǵalaý úshin onlaın minez-qulqy men basqa da derekter qoldanylýy múmkin ekeni aıtylady. Mundaı tásildiń ózi zańsyz dep sanalmaıdy, biraq baǵanyń jeke adamnyń ádetterin eskerý arqyly taǵaıyndalatyny týraly aqparat satyp alý sheshimin qabyldaǵanǵa deıin berilýge tıis.

JI-ge qandaı málimetterdi múlde júkteýge bolmaıdy?

Kıberqaýipsizdik sarapshysy Gúldana Jumataı JI-ge júkteýge bolmaıtyn derekterdiń tizbesin atady.

- Jeke sáıkestendirý nómiri (JSN). Ol adamǵa ómir boıy beriledi jáne jańasyna aýystyrý múmkin emes. Syrtqa tarap ketse, alaıaqtar adamnyń atyna mıkrokredıt rásimdeýge árekettenýi nemese bank qyzmetkeri bolyp qońyraý shalýy múmkin.

- Bank kartasy men shotynyń nómirleri, IBAN, CVV jáne PIN-kodtar. Bul derekter aqsha sheship alýǵa nemese bank qaýipsizdik qyzmetiniń atynan senimdi kórinetin qońyraý shalýǵa jetkilikti.

- Akkaýnt logınderi, parolder, SMS-kodtar jáne eGov kodtary. Bular jeke akkaýnttaryńyzǵa kirýge múmkindik beretin kiltter. Eshbir resmı servıs mundaı kodtardy chatqa engizýdi suramaıdy.

- Jeke kýálik pen pasporttyń skandary, fotosýretteri, qujatpen birge túsken selfı. Bul derekterdi alaıaqtar sizdiń atyńyzdan jeke basyńyzdy rastaý úshin paıdalanýy múmkin.

- Aty-jóni kórsetilgen bank úzindileri. Olardan adamnyń qansha tabys tabatynyn, qaıda turatynyn, qaı jerden saýda jasaıtynyn jáne kimge aqsha aýdaratynyn bilýge bolady.

- Qaryzdar, merzimi ótken tólemder jáne kredıttik reıtıng. Bul aqparat adamnyń qarjylyq turǵydan osal jaǵdaıyn kórsetedi. Alaıaqtar dál osyndaı adamdardy «tıimdi qaıta qarjylandyrý» týraly usynystarmen izdeýi múmkin.

- Dárihanalar men medıtsınalyq mekemelerge jasalǵan tólemder. Olar adamnyń densaýlyq jaǵdaıy týraly málimetti ashýy múmkin. Bul derbes derekterdiń eń sezimtal sanattarynyń biri.

- Mekenjaılar, geolokatsııa, balalar men jaqyndary týraly málimetter. Osy aqparat arqyly adamnyń kúndelikti júrip-turatyn baǵytyn, ómir salty men qarym-qatynas ortasyn anyqtaýǵa bolady. Mundaı derekter áleýmettik ınjenerııaǵa negiz bolýy múmkin.

- Mundaǵy ereje qarapaıym. Kóshede kezdesken beıtanys adamǵa kórsetýge nemese aıtýǵa bolmaıtyn aqparatty chat-botqa da bermegen jón. «Shuǵyl túrde nesıe alýym kerek edi» degen sııaqty qandaı sıtýatsııada ekenińizdi kórstetetin málimetti de dıalog kezinde JI-ge jazbaǵan durys. Jasandy ıntellekt kúndelikti ómirimiz ben jumysymyzdyń bir bóligine aınaldy. Odan bas tartýdyń qajeti joq. Eń bastysy, onyń qalaı jumys isteıtinin túsinip, sanaly túrde paıdalaný kerek, - dedi maman.

Túıindesek, JI-di qarjylyq esepte qoldanýǵa bolady, biraq ońaı jaǵyna qyzyǵyp, jeke derekterdi bas-kózsiz berýge bolmaıdy. Qujatta neǵurlym az aqparat bolsa, ony sizge «qarsy» paıdalaný yqtımaldyǵy da soǵurlym tómen bolady.