Balyq aýlaýdy shektep, ony jasandy jolmen kóbeıtýge kúsh salý qajet
ASTANA. 20 naýryz. QazAqparat - Aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamandary elimizdiń balyq resýrstary men ózge de sý jándikterin aýlaýdy shekteıtin boldy.
Búgin aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń ókilderi jýrnalıstermen baspasóz máslıhatyn ótkizip, osy máselege baılanysty arnaıy úkimettiń qaýlysynyń shyqqanynan habardar etti. Mamandardyń sózderine sensek, atalmysh qaýly ǵylymı saraptamalarmen negizdelgen jáne ol balyq sharýashylyǵyn qorshaǵan ortanyń zııandy áserlerinen saqtaıdy. Sonymen qatar balyqtar men ózge de sý janýarlarynyń joıylyp bara jatqan túrlerin saqtap, olardyń tabıǵı jolmen kóbeıýine de ıgi yqpalyn tıgizbek. Bir jaǵy bul Memleket basshysynyń bekiretuqymdas balyqtardy aýlaýǵa maratorıı jarııalaý jónindegi tapsyrmasyn da júzege asyrýǵa múmkindik beredi. Úkimet qabyldaǵan qaýly talaptaryna sáıkes, elimizdegi jekelegen sý qoımalarynda balyqtardy ýyldyryq shashatyn kezinde aýlaý merzimin shekteý aıtarlyqtaı uzartylyp otyr. Atap aıtqanda, Balqash kólinde balyq aýlaý merzimin shekteý 15 kúnge uzartyldy. Endi bul aımaqta 15 sáýir men 1 maýsym aralyǵynda balyq aýlaý qurylǵylarynyń eshqandaı da túrin paıdalanýǵa bolmaıdy. Al Qapshaǵaı sý qoımasynda balyq aýlaýǵa tyıym salý burynǵydan erte engiziletin boldy. Buryndary munda 1 mamyr men 15 maýsym aralyǵynda balyq aýlaýǵa tyıym salynsa, bul merzim 5 sáýir men 20 mamyr arylyǵyna jyljytyldy. Sondaı-aq Zaısan kóli men Buqtyrma sý qoımasynyń jekelegen bólikterinde balyq aýlaýǵa tyıym salý 15 kúnge uzartyldy. Jaıyq ózeninen balyq ustaý 30 kúnge deıin sozylyp otyr.
Baspasóz máslıhaty barysynda taratylǵan málimetter boıynsha, balyq sharýashylyǵyndaǵy sý qoımalaryn qalpyna keltirý maqsatynda balyq aýlaýǵa shekteý qoıý sharalary bolashaqta keńeıtile túsýi de múmkin. Bul degenińiz, sý qoımalaryndaǵy balyqty kásip etetin nysandar sany da qysqarady degendi bildiredi. Al bul máseleni sheshý úshin mamandar balyqty taýar retinde baǵýdy usynyp otyr. Mamandardyń pikirlerinshe, balyqty aýlaýdan ony ósirýge kóshý - balyqtardyń tabıǵı túrde kóbeıýi úderisi úshin tıimdi bolmaq. Óz kezeginde onyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıǵa da jaǵymdy áseri bolady. Balyqty taýar retinde damytý sharasy qosymsha jumys oryndarynyń ashylýyna yqpal etedi. Bul rette jumys oryndarynyń ásirese aýyldyq aımaqtarda kóptep ashylatynyn eske sala ketken jón.
Baspasóz máslıhatynda balyq sharýashylyǵymen baılanysty problemalardy saraptaǵan «Qazaq balyq sharýashylyǵy ǵylymı-zertteý ınstıtýty» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń bas dırektory Qýanysh Iisbekov bul másele boıynsha búgin «dabyl» qaǵatyn ýaqyttyń jetkendigin aıtady. Ǵalymnyń málimetterinshe, Qazaqstanda balyq ósirý kórsetkishi 1990-shy jyldardaǵydan 30 paıyzǵa kemip ketken. Osy rette Q.Iisbekov elimizde akvamádenıetti damytpaıynsha, jaǵdaıdyń ońalmaıtynyn nazar aýdaryp, ózderiniń Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligimen birlese otyryp, balyqty taýar retinde ósirý jónindegi sheberlik-jospary daıyndalǵandyǵyn atap ótti. 2025 jylǵa deıingi aralyqty qamtıtyn atalmysh qujat balyqtardy jasandy túrde ósirýdi damytýdy jáne onyń mólsherin jylyna 50 myń tonnaǵa jetkizýdi qarastyrady. Bul turǵyndardyń balyqty taǵam retinde paıdalaný kólemin jylyna búgingi 5 keliden 10 kelige deıin jetkizýge múmkindik bermek. «Al medıtsına mamandary elimizdiń árbir turǵyny jylyna 14 keliden astam balyq jeıtin bolǵanda ǵana, organızmderin balyqtan alynatyn paıdaly zattarmen tolyq qamtamasyz ete alady dep otyr. Biz akvamádenıeti damytýmen qatar tabıǵı qorlarymyzdy da qoldap otyrýymyz kerek», - dedi Q.Iisbekov.
Ol keltirgen derekter boıynsha, sońǵy birneshe jylda elde kókserke balyǵy sanynyń kúrt tómendeý jaǵdaıy baıqalǵan. Sońǵy kezderi bul balyqtyń tek sany ǵana emes, sapasy da joǵalyp ketken. Aıtalyq, buryn 10-15 jyl ómir súrgen kókserkelerdi jıi kezdestiretin bolsaq, qazir 8-9 jyl ómir súrgen kókserkelerdi kezdestirýdiń ózi muń. Al kókserke kommertsııalyq jaǵynan alǵanda óte qymbat balyqtardyń qatarynda sanalady. Osy tektes jaǵdaıdyń barlyǵyn saraptap kelgende, elde ýyldyryq shashatyn kezeńde balyq aýlaýǵa shekteý qoıý kezek kúttirmes máselerdiń biri bolyp otyr. «Sondyqtan biz qolǵa alyp otyrǵan sharalar balyqtar sanyn kóbeıtip, olardyń joǵalyp bara jatqandarynyń sanyn qalpyna keltirýge múmkindik beredi degen oıdamyn. Jalpy balyqty tabıǵı jolmen kóbeıtý, jasandy jolǵa qaraǵanda, áldeqaıda tıimdi. Sondyqtan da biz balyq sharýashylyǵymen baılanysty ǵylym, arnaıy mamandandyrylǵan ujym retinde osy baǵytty aldaǵy ýaqytta da jetildire beretin bolamyz», - deıdi bas dırektor.
Onyń pikirinshe, balyq aýlaýǵa shekteý qoıý balyqty aýlaýǵa tyıym salý degendi bildirmeýi kerek. Bul rettegi basty maqsat - eldegi balyq qorlaryn tolyqtyrý. «Ókinishke oraı, kóptegen tabıǵatty paıdalanýshylar, solardyń ishinde balyqshylardyń da uzaq merzimge baǵyttalǵan oljadan góri jedel túrde paıda kórýdi ańsap turatyny jasyryn emes. Al búgingi jaǵdaıdy ońaltpasaq, erteń bizge mundaı múmkindik týmaıdy. Sondyqtan qazirgideı qorshaǵan ortadan túrli zııandy áserler kóp bolyp turǵan jaǵdaıda, balyqtardyń tabıǵı túrdegi ósimin qalpyna keltirý mańyzdy. Ony jasandy túrde kóbeıtýdiń da mańyzy zor. Biz bul mindetti eldegi sý resýrstaryn sazan men kókserke sııaqty qundy balyq túrlerimen tolyqtyrý arqyly júzege asyrýymyz qajet», - deıdi ǵalym.
Q.Iisbekov atalǵan problemalarmen qatar balyq sharýashylyǵynda qolǵa alynyp otyrǵan birqatar jaǵymdy jańalyqtardan da habardar etti. Onyń sózinshe, osy ýaqytta Balyq sharýashylyǵy komıtetiniń qoldaýymen Balqash-Alakól basseıninde kókserke balyǵyn jasandy túrde ósirý boıynsha jumystar jolǵa qoıylǵan. Bul shara da aldaǵy ýaqytta elimizdiń balyq qoryn tolyqtyryp, turǵyndardyń balyqty tutyný kólemin arttyrady degen úmit bar.
