Balǵabek Qydyrbekulynyń «Alataý» atty romany jaryq kórdi
ASTANA. 3 aqpan. QazAqparat - Almaty qalasyndaǵy «El-shejire» baspasynan Balǵabek Qydyrbekulynyń «Alataý» atty romany jaryq kórdi. Bul roman alǵashynda eki kitap bolyp, jeke-jeke baspa betin kórgen edi. Endi sol eki kitap roman mazmunyna sáıkes biriktirilip basylyp otyr.
Kitap Qazaqstan Respýblıkasy Baılanys jáne aqparat mınıstrligi Aqparat jáne muraǵat komıtetiniń «Ádebıettiń áleýmettik mańyzdy túrlerin basyp shyǵarý» baǵdarlamasy boıynsha shyǵarylǵan.
«Alataý» romany keńestik dáýirdegi «Uly qazan revolıýtsııasy» dep tanylǵan tarıhı oqıǵany, odan keıingi jyldardaǵy otyryqshylandyrý, kollektıvtendirý, kolhozdastyrý kezeńderin qamtıdy. Sol bir syndarly kezeńdegi qazaq halqynyń aýyr turmysyn, áleýmettik jaǵdaılaryn sýretteıdi. HH ǵasyrdyń 30-jyldaryndaǵy kolhozdastyrý kezeńinde jiberilgen asyra silteýler, sonyń saldarynan ultymyzdy jaılaǵan asharshylyq jaıy keńinen baıandalady. Osy aýyr kezeńnen ótip, esin jııa bastaǵan eldi taǵy da aýyr kúnder kútip tur edi. Bul kitapta sol bir náýbetten qutylǵan eldiń basyna túsken ekinshi zobalań da, ıaǵnı 1937-1938 jyldardaǵy jappaı jazalaý naýqany da halyqtyq tragedııa retinde tolyqqandy sýrettelgen.
Kitapqa alǵysóz jazǵan QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, jazýshy-jýrnalıst, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Ýálıhan Qalıjanov ýaqyt ótken saıyn jurttyń izdeıtin, sózin saǵynatyn tulǵalar bolatynyn, halyq olardyń atyn qasterlep, ulty úshin atqarǵan qyzmetin oı eleginen ótkizip, qaldyrǵan murasyn úkilep ustap, el kádesine jaratýǵa tyrysatynyn alǵa tartady.
«Ótken túp-tuqııan tarıhty qaýzamaı-aq, kúni keshe dúnıeden ótken asyl ardaqtylarymyz Baýyrjan Momyshuly, Juban Moldaǵalıev, Safýan Sháımerdenov, Qasym Qaısenov, Seıdahmet Berdiqulov sekildi qalamgerlerimizdi alaıyqshy. Olar Keńestik júıeniń noqtasyna basy syımaǵan, salmaqty da sardabal sóz aıtyp, shyndyqtyń aýylyn izdep qana qoımaı, ony narkesken bolattaı shaýyp túsetin sóz zergerleri, ýytty oıdyń ordasy edi. Sondaı oraq tildi, kináz minezdi, júrisi men turysy úılesim tapqan taǵy bir erekshe tulǵa bar. Ol - Balǵabek Qydyrbekuly! Halyq keıbir anyq júrip, týra basatyn, keleli de kósem sóz aıtatyn, minezi bólek tulǵalardy tegine tartqan azamat dep áste áspettep jatady. Bákeń kózi tirisinde de, dúnıe salǵannan keıin de áldebireýler jamyra jazyp, tyrnaq astynan kir izdep, taǵdyryn tarazylap jatatyn tulǵaǵa aınalǵan joq. Ol ashyq ómir súrdi, ashyq jazdy, anyq sóıledi, taýyp tórelik jasady»,- deıdi Ý.Qalıjanuly.
Balǵabek Qydyrbekuly 1929 jyly Almaty oblysynyń Jambyl aýdanynda dúnıege kelgen. 1950 jyly Qazaq memlekettik ýnıversıtetiniń jýrnalıstıka fakýltetin tamamdap, «Sotsıalıstik Qazaqstan» (qazirgi «Egemen Qazaqstan») gazetine jumysqa qabyldanǵan. Osy redaktsııada qatardaǵy qyzmetkerden bólim bastyǵy, redaktordyń orynbasary, birinshi orynbasary, bas redaktor dárejesine deıin ósip, zeınetkerlikke shyqqanǵa deıin tabany kúrekteı 36 jyl bir mekemede qyzmet etkeni belgili. Eńbek kitapshasynda eki-aq jazý bar. Biri - jumysqa kirýi, ekinshisi - zeınetkerlikke shyǵýyna oraı gazetten ketýi.
Ý.Qalıjanov alǵysózinde Balǵabek Qydyrbekuly zeınetker bolǵan kezinde de úıde otyrmaı, atqa minip, Alataýdyń kórkem, tarıhı jerlerin aralaǵanyn eske alap kelip, sondaı sapardyń birinen keıin qalamgerdiń júregi toqtaǵanyn jazady. B. Qydyrbekuly 1995 jyly dúnıeden ozdy. «Ol ne kórmegen, ol ne kótermegen júrek?! Júrek te sharshaıdy eken. Árıne, adamdardyń nalasynan...»,- dep oı tolǵaıdy.
«Adamdy óltirmeıtin onyń sózi men isi. Osy rette Balǵabek Qydyrbekulynyń azamattyq tulǵasyn asqaqtatqan Joǵarǵy Keńestiń depýtaty bolǵan kezin eske alýǵa tıispiz. Parlament minberinen aıtqan oqtaı qaryǵan sózderin áli de este saqtap, aıtyp júretin zamandastary barshylyq. Ásirese, jer satylýǵa tıis emes, ulttyń tili bireý ǵana - ol qazaq tili, - dep attandaǵan kezi kózden de, kóńilden de ketpeıdi. Oqyrman qolyna «Alataý» roman dılogııasynyń tolyq nusqasy tıip otyr. Bul ýaqyt jylnamasy, adamdar taǵdyry, qazaqtyń alasapyran taǵdyrynyń taıtalasqa toly ǵumyrnamasynyń bir úzigi... Bul el men jer tarıhy, bul - halyq tarıhy»,- deıdi Ýálıhan Qalıjanov.
Kitapty shyǵarǵan «El-shejire» qoǵamdyq qorynyń prezıdenti, jazýshy-jýrnalıst Dıdahmet Áshimhanuly. Qos kitapty qamtyǵan jınaq 927 betten, 59 baspa tabaqtan turady. Taralymy 2 myń dana.
