«Balanyń tili shyqty, aıaǵy shyqty» degen sózderdi umytyp baramyz – Nazgúl Qojabek
ASTANA. KAZINFORM – Qazaq tilinde burynnan qalyptasqan «balanyń tili shyqty», «aıaǵy shyqty» sııaqty tirkesterdiń ornyna qazir «bala sóıleı bastady», «bala júre bastady» degen qoldanystar jıi aıtylyp júr. Fılolog, aýdarmashy, redaktor, «Kalkasyz qazaq tili» jobasynyń avtory Nazgúl Qojabek muny kalkanyń tilge áseriniń bir kórinisi dep túsindirdi.
Onyń aıtýynsha, kalka tek jekelegen sózder men sóılem qurylymyna áser etpeıdi. Ol tilde burynnan bar uǵymdar men qalyptasqan tirkesterdi de birtindep yǵystyryp jatyr.
– Sońǵy ýaqytta bala tárbıesine baılanysty shyǵyp jatqan kitaptardy ashyp qarasańyz, «bala júre bastady, bala sóıleı bastady» degen sóılemderdi kóresiz. Qazaqta «balanyń aıaǵy shyqty, balanyń tili shyqty» degen sózder bar, máselen. Sony umytyp baramyz. Dárigerge barsańyz da, «shalqańnan jat, etbetińnen jat» demeıdi, «ishińizben jatyńyz», «arqańyzben jatyńyz» deıdi. Osynyń bári – kalka, - dedi Nazgúl Qojabek.
Mamannyń pikirinshe, mundaı ózgeristerdi tek sóz qoldanysyndaǵy aıyrmashylyq dep qaraýǵa bolmaıdy. Óıtkeni tildegi qalyptasqan tirkesterdiń qoldanystan shyǵýy adamnyń oılaý jáne dúnıeni qabyldaý ereksheligine de qatysy bar.
– Ol tanym máselesi, ol tildiń kodynyń máselesi. Óz tilimizdiń ózgerip bara jatqanyn biz sondaı kishkentaı ǵana mysaldardan baıqaı alamyz. Eń qarapaıym mysal – jańaǵy «balanyń aıaǵy shyqty, tili shyqty», - dedi ol.
Onyń aıtýynsha, kalkany baıqaý qıyn, óıtkeni mundaı mátindegi sózderdiń ózi qazaqsha bolýy múmkin. Alaıda sóılemniń qurylymy, sózderdiń baılanysý tásili nemese belgili bir oıdy jetkizý úlgisi basqa tildiń yqpalymen qalyptasady.
Aıta keteıik, bul másele Astanada Halyqaralyq aýdarmashylar kúnine oraı ótken «Qazirgi aýdarma: til, tehnologııa jáne jańa talaptar» atty kásibı kezdesýde kóterildi. Іs-sharany Halyqaralyq «Qazaq tili» qoǵamy uıymdastyrdy.
Buǵan deıin Nazgúl Qojabek jastar men oqýshylar jasandy ıntellekt quraldaryn sabaqtan bastap kúndelikti keńes alýǵa deıin paıdalanyp júrgenin, sondyqtan olardyń JI-den alatyn jaýabynyń tili qanshalyqty durys bolatynyna mamandar da jaýapty ekenin atap ótken edi.
