Balany mektepke erte berip, balalyq shaǵyn urlamaıyq – psıholog

- Áńgimeniń ne týraly ekenin bilip otyrsyz. Psıhologtar buǵan qandaı ýáj aıtady?

- Psıholog retinde men bul máselede jasqa emes, balanyń psıhologııalyq jáne fızıologııalyq daıyndyǵyna qaraýdy usynamyn. Degenmen eń qolaıly tabıǵı jas – 7 jas, onda da 6,5-7,5 jas aralyǵy. Qazirgi ata-analar balanyń árip taný, sanaý, oqý sııaqty zııatkerlik damýyna qatty mán beredi. Biraq emotsıonaldy-erik jigerin nazardan tys qaldyrady. Mektep – bilim ordasy ǵana emes, úlken áleýmettik orta jáne psıhologııalyq júkteme. Balanyń mektepke daıyn ekenin bilý úshin 3 mańyzdy faktorǵa nazar aýdarý qajet. Birinshiden, 6 jastaǵy bala – áli oıyn balasy. Onyń mıy aqparatty tek oıyn arqyly qabyldaýǵa beıimdelgen. Bala 7 jasqa qaraı erikti zeıin kezeńine ótedi, ıaǵnı ózine qyzyq emes bolsa da, muǵalimdi tyńdaý, 45 mınýt bir orynda otyrý, erejege baǵyný sııaqty qasıetter dál osy shaqta qalyptasady.

Kelesi faktor – áleýmettik beıimdelý. Balany mektepke bermes buryn onyń qatarlastarymen qarym-qatynasyna, óz betinshe sheshim qabyldaýyna, sátsizdikterge qalaı jaýap beretinine, mysaly, qatelik jibergende jylap qalmaıtynyna qaraý kerek. Ortaǵa áleýmettik beıimdelýi tómen bolsa, bala mektepten jalyǵady.

Eskerý kerek taǵy bir nárse – balanyń fızıologııalyq daıyndyǵy. Júıke júıesi, omyrtqasy jáne qoldyń usaq motorıkasy, ıaǵnı jazýǵa daıyndyǵy 7 jasta barynsha bekıdi. 6 jasta bul júıeler áli názik bolady. Bala 6 jasta zerek bolyp kóringenimen, tez sharshasa, jylaýyq bolsa, oıynǵa qanbasa, onyń balalyq shaǵyn urlamaı, taǵy bir jyl múmkindik bergen jón.

- Al balany mektepaldy daıarlyq tobyna bererde neni eskergen jón?

- Mektepaldy daıarlyq tobyna barý úshin óte yńǵaıly kezeń – 5,5 men 6,5 jas aralyǵy. Bul ýaqyt balany aldaǵy úlken mektep ómirine psıhologııalyq turǵydan daıyndaý úshin óte mańyzdy. 5-6 jasta balanyń negizgi is-áreketi oıyn bolyp qala beredi. Daıarlyq toby balany birden qatal tártipke salmaı, oıyn elementteri arqyly birtindep oqý úrdisine beıimdeıdi. Bala bul ortada muǵalimniń kim ekenin, tapsyrma oryndaýdy, ujymda áreket etýdi úırenedi. Bul 1-synyptyń baspaldaǵy deýge bolady. Daıarlyq tobynda bala óz qatarlastarymen til tabysýdy, óz pikirin jetkizýdi, eń bastysy, tapsyrmany durys oryndamaǵan jaǵdaıda muny jylamaı qabyldaýdy úırenedi.

Ata-ana balany daıarlyq tobyna bergende «Árip tanyp, oqyp ketsin» degen maqsat qoımaýy kerek. Basty maqsat — balanyń boıynda mektepke qyzyǵýshylyq pen oń yqylasty oıatý. Eger bala 5,5 jasta áli de anasynan ajyraı almaı, emotsıonaldy turǵydan óte názik bolsa, ony balabaqshanyń eresekter tobynda qaldyra turǵan jón.

- Másele deýge turmaıtyn shyǵar. Degenmen úlkenderdi eki oıly etken bul jáıt basqa memleketterde qalaı jolǵa qoıylǵan?

- Dúnıejúzilik tájirıbede mektepke jáne mektepaldy daıarlyqqa berý jasy ártúrli. Psıholog maman retinde salystyrmaly zertteý júrgizgenimde ne baıqaǵanymdy bóliseıin. Elimizdiń bilim berý júıesi men mentalıteti eýropalyq jáne azııalyq úlgige negizdelgen. Onyń ishinde Germanııa, Japonııa, Ońtústik Koreıa elderimen uqsastyq bar. Balalar 5 jastan bastap mektepaldy daıarlyqtan ótip, 6-7 jasta mektep tabaldyryǵyn attaıdy. Munda teńgerim saqtalǵan. 5 jastaǵy daıarlyq kezeńinde balalardy tártipke, ujymmen jumys isteýge baýlıdy. Biraq negizinen oıyn túrinde úıretedi.

Al Ulybrıtanııa, Avstralııa memleketteri erte beıimdeý úlgisin ustanady. Munda balalar óte erte, 4-5 jastan bastap mektep tabaldyryǵyn attaıdy. Syrttaı mektep bolyp kóringenimen ishki baǵdarlamasy tolyqtaı balanyń motorıkasyn damytýǵa, sýret salý, ermeksazben jumys isteý jáne qorshaǵan ortany tanýǵa negizdelgen. Bir sózben aıtqanda, áli ósip-jetilmegen baladan partada tapjylmaı otyrý talap etilmeıdi.

Álemdik úrdiske kóz salsaq, qaı jasta bastalsa da, mektepke deıingi daıarlyqtyń basty maqsaty – balany ıntellektýaldy turǵydan qınaý emes, ony áleýmettik ortaǵa beıimdeý. Sondyqtan qaı elde bolsyn, eń tıimdi júıe – balanyń emotsıonaldy daıyndyǵyn basty orynǵa qoıatyn júıe.

- Ul-qyzyn 1-synypqa qashan beretinin bilmeı júrgenderge qandaı keńes berer edińiz?

- Balanyń mektep tabaldyryǵyn attaýy – onyń ómirindegi úlken ári mańyzdy beles. Osy kezeńde balańyzdyń bilimdi bolýymen qatar onyń psıhologııalyq densaýlyǵy, baqytty balalyq shaǵyn saqtaý óte mańyzdy. Balany mektepke erte berip, ózgelermen jarystyrýǵa asyqpańyzdar. Eń bastysy, bala mektepke qorqynyshpen emes, qyzyǵýshylyqpen, bilimge qushtarlyqpen barýy kerek. Ata-ananyń qoldaýy, sabyrlylyǵy men sheksiz mahabbatty balanyń tabysty tulǵa bolyp qalyptasýyna kepildik beredi.

Eske salaıyq, elimizde 2026 jyldyń 27 mamyry men 31 tamyzy aralyǵynda qujat qabyldaý jáne balalardy 1-synypqa tirkeý júzege asyrylady.