Balamaly energııa kólemi 2020 jyly 1000 megavattqa jetýi tıis
ASTANA. QazAqparat - Energııa óndirýge baǵyttalǵan munaı, gaz, kómir qorynyń bolashaqtaǵy múmkindigi eseptelip, ekshelip qoıdy. Mamandardyń boljamynsha, jer betindegi munaı qory - 55, gaz - 64, kómir - 112 jylǵa ǵana jetedi eken. Demek, jańartylatyn energııa kózderin kádege jaratyp, paıdasyn kóretin kez jetti. 2009 jyly «jasyl» energetıkaǵa salynǵan ınvestıtsııa kólemi álem boıynsha 160 mıllıard AQSh dollaryn qurasa, 2013 jyly búkil dúnıe júzinde kúndelikti tutynylatyn elektr qýatynyń 21 paıyzyn tabıǵı jolmen óndiriletin energııa qurady.
Osy baǵytta 2009 jyly elimizde «Jańartylatyn energııa kózderin paıdalanýdy qoldaý týraly» zań qabyldanyp, energııalyq tıimdilikti arttyrýdyń «Jasyl damý» keshendi jospary jasaldy. Jalpy, qabyldanǵan baǵdarlamalardyń maqsatty kórsetkishterine sáıkes, 2020 jyly balamaly qýat kózderi arqyly óndiriletin elektr energııasynyń kólemin 1000 megavatqa jetkizý kózdelgen. Bul kórsetkishke 13 jel (793 megavatt), 14 sý (170 megavatt) jáne 4 kún elektr stansasynyń (77 megavatt) arqasynda qol jetkizilmek. Strategııalyq jospar boıynsha, jańartylatyn energııa kózderine quıylatyn ınvestıtsııa kólemi 107 mıllıard teńgeni quraýy tıis.
Qazaqstandaǵy jel, kún jáne sý energııasynyń potentsıaly mynadaı: jel - jylyna 1820 Mvt/saǵ., kún - 1300 - jylyna 1800kVt.saǵ\ m², sý - 170 jylyna Mvt.saǵ. Elimizdegi eń alǵashqy kún jáne elektr stansalary Jambyl oblysynyń Qordaı óńirinde ashylǵan.
Kún nurynan energııa óndirýge qajetti tehnologııa da Qazaqstanda óndirilýde. Astana qalasyndaǵy «Astana solar» kompanııasy energııa óndirýge qajetti kremnıı panelderdiń eki túrin shyǵarady. Baǵasy da sheteldik ónimderden arzanǵa túsedi. Onda 60 «uıashyǵy» bar, 230 vatqa arnalǵan fotoelektrlik modýldik jınaq - 85 myń teńge turady. Jaqynda mundaı jınaqtar Jańatas qalasynda da shyǵaryla bastaıdy. «Jambyl elektr júıeleri» JShS jáne taıvandyq «Nano Win Technology Co.» kompanııasy arasynda kún energetıkasyn damytý boıynsha memorandýmǵa qol qoıylyp, ınvestor CIGS tehnologııasy negizinde juqa plenkaly fotoelektrlik panelder shyǵaratyn zaýyt qurylysyn júrgizýdi kózdep otyr. Bul jobanyń jalpy quny - shamamen 160 mıllıon AQSh dollaryna teń.
Sonymen, qolda bardy túgendep shyqtyq. Endigi áńgime - osy stansalardy kadrmen qamtamasyz etý jaıynda. Ózderińiz baıqaǵandaı, ınvestıtsııa shet elderden tartylýda, demek, stansaǵa qajetti mamandar men saladaǵy ınnovatorlar da shekara asyp keledi. Bizge qaısysy tıimdi? Árıne, kadrlardy ózimizde daıarlaýdyń mańyzy zor. Bul oraıda almandyq «LD DIDACTIC GmbH» kompanııasynyń Qazaqstandaǵy ókili Janádil Sýnnatov oqý oryndarynda arnaıy jabdyqtalǵan zerthanalar ashyp, jańa mamandyq túrlerin engizýdi usynady. Munda jelden jáne kún nurynan energııa óndirýdiń ádis-tásilderi oqytylmaq. Ol úshin múddeli oqý orny arnaıy qurylǵy, qondyrǵylardy satyp alýy qajet. Atap aıtqanda, stýdentterge ǵylymdy meńgerip, tájirıbeler jasaý úshin tabıǵı qubylystardan qýat alatyn CPE-EN4500 trenajery, odan ózge jel men kúnge arnalǵan jekelegen trenajerlar, CP-S25 oqytý júıesi, analızator, SAPR baǵdarlamalyq qamtamasyz etýshi, kópfýnktsııaly elektrometr, ınteraktıvti júıe, ózge de qural-jabdyqtar kerek bolady. Kún energetıkasyn oqytýǵa 15 modýldik jınaqtan turatyn kremnıı batareıleri jetkilikti. Shákirtter aldymen teorııany oqysa, sosyn trenajerlarda jumys istep, kóńilge túıgen bilimin is júzinde baıqap kórer edi.
Oqytýdyń bul júıesi búkil álem demesek te, osy salaǵa aıryqsha kóńil bólip, den qoıǵan birqatar damyǵan elderde qoldanylyp júr. Tolyq baǵdarlamasy da jasalǵan. Bir ǵana lıtsenzııalanǵan baǵdarlamanyń quny 3,5 myń AQSh dollaryn quraıdy. Janádil Jýlybaıulynyń aıtýynsha, bul bergi jaǵy. Álgindeı zerthanany jabdyqtaý joǵary oqý orny úshin 70, al kolledjder úshin 30 mıllıon teńgege aınalady eken. Al, saqadaı saılanǵan zerthana bolmasa, maman daıarlaý tipti de múmkin emes. Osy oraıda fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty Álibek Nurymbetov bylaı deıdi:
- Erterekte Germanııaǵa barǵan kezimde jańǵyrtylatyn energııa kózderiniń aýyl sharýashylyǵynda keń qoldanys tapqanyn jáne «jasyl» energetıkadaǵy kásibı mamandardy qalaı daıarlaıtynyn óz kózimizben kórip, tamsanyp qaıtqan edik. Mine, endi germanııalyq oqytý júıesi bizge de jetip otyr. Oǵan qýanyshtymyz. Biz mamandar, buǵan daıynbyz.
Elimizde jańa mamandyq túrleri paıda bolyp, tabıǵı energetıkany el ıgiligine jaratýdy tereń meńgergen myqty mamandardyń ósip shyǵaryna senimmen qaraımyz.
Janat Qapalbaeva
