Balalarǵa nelikten ekpe jasaý kerek

Qaraǵandy oblysynda sońǵy bir jylda óz balalaryna ekpe jasatýdan bas tartatyn ata-analar sany artyp ketti. Mysaly, 2016-sh jyly BTsJ ekpesinen bas tartqandar paıyzy 1,7 bolsa, Osy jyldyń sońǵy 9 aı aralyǵynń ózinde ol kórsetkish 1,9-ǵa ósip ketti. Dárigerlerdiń pikirinshe, ata-analardyń vaktsınadan bas tartýyna messendjerler men áleýmettik jelilerde taratylatyn jalǵan ósekter áser etedi.

 Vaktsına degenimiz ne? 

Infektsııalyq aýrýlarǵa qarsy ımmýnıtet qurý úshin qajetti dármek. Onyń quramyna álsizdendirilgen nemese óltirilgen mıkroaǵzalar nemese olardyń aýrý shaqyrýǵa qaýqary joq tirshilik áreketiniń ónimderi kiredi.

 Vaktsına qalaı áser etedi?

Vaktsınany aǵzaǵa ekkende, ımmýndyq júıeniń jumys mehanızmi iske qosylady. Ol kezde dármektiń quramyna enetin mıkroaǵzalarǵa qarsy deneler shyǵaryla bastaıdy. Sonan soń ımmýndyq júıede bylaısha aıtqanda «bastan ótken ınfektsııalar týraly jasýshalar» quryla bastaıdy. Bul jasýshalar vaktsınanyń quramyndaǵy mıkroaǵzalardyń túrine baılanysty ár túrli merzimge deıin ómirshendi bolyp keledi. Mine, sondyqtan túrli aýrýlarǵa qarsy ekpelerdi túrli ýaqytta jasaıdy.

 Qazirgi zamanǵy vaktsınalardyń quramynda alıýmınıı men synap bar ma?

Iá. Alıýmınıı tuzy vaktsınalarda ımmýndyq jaýapty kúsheıtý úshin paıdalanylady. Birinshi jyly bala barlyq qajette ekpelerdi alǵan bolsa, 0,4 mg alıýmınıı alady. Salystyrar bolsaq, osy ýaqyt aralyǵynda bala anasynyń sútinen 10 mg nemese qoldan qorektendirýde bolsa 40 mg alıýmınıı alady. Eger náresteni soıadan jasalǵan qospamen tamaqtandyrsa, onyń aǵzasyna jylyna 120 mg osyndaı zattek kelip túsedi. 
Qazirgi zamanǵy vaktsınalarda paıdalanylatyn synap tımerosaly aǵzaǵa qaýápsáz konservant bolyp tabylady.

 Balalarǵa egiletin ekpeler tym kóp emes pe?

DDU málimetterine súıener bolsaq, bir ǵana ındıvıd densaýlyǵyna esh qııan keltirmesten bir mezette 105 vaktsınaǵa jaýap bere alady. Aldyn alý ekpeleriniń ulttyq kúntizbesi belgili bir ınfektsııany juqtyrý qaýpi anaǵurlym joǵary bolǵan mezgilderge shaqtalyp qurastyrylǵan.

 Nelikten ekpeler náreste kezde mańyzdy?

Dúnıege kelgennen soń bir kún ishinde salynǵan BTsJ vaktsınasy balany týberkýlezdik menıngıt jáne kóptegen oqshaýlary bar mılıarlyq týberkýlez sekildi aýrýlardan saqtap qala alady. Bul dertterdi emdeý óte uzaq ýaqytty qajet etedi jáne janama áserlerge ıe. Bul vaktsınany eresek adamǵa ekse, ol ondaı kúshti áser bermeıdi. Sonymen qatar V gepatıtine qarsy vaktsına da balanyń dúnıege kelgennen birinshi kúni salynsa bul dertten aman alym qalady. Aıta ketý kerek, 95% jaǵdaıda gepatıttiń bul túrin emdeıtin dári bolmaıdy. Dárigerler tek qoldaý terapııasyn ǵana júrgize alady.

 Qaraǵandy oblysynda vaktsınatsııa balany múgedektikke nemese qaıǵyly oqıǵaǵa aparǵan jaǵdaılar boldy ma? 

Qaraǵandy oblysy boıynsha vaktsınatsııa saldarynan paıda bolǵan eń kúrdeli zardap - lımfalyq túıinniń isýi bolyp tablady. Mundaı jaǵdaıda eger dárilik emdeý nátıje bermese, lımfalyq túıin alyp tastalady. Kóbinese mundaı jaǵdaılar vaktsınanyń quramyna emes, balanyń ımmýndyq júıesiniń ereksheligine baılanysty ekeni anyqtaldy.

 Qaraǵandy oblysynda vaktsınatsııadan bas tartqan jaǵdaıda balanyń múgedek bolyp qalǵany nemese qaıtys bolǵan jaǵdaıy tirkeldi me? 

Iá. Tek osy jyly ǵana Qaraǵandy oblysynda ata-analary BTsJ ekpesinen bas tartqan balalardyń týberkýlez juqtyrǵan 3 oqıǵasy tirkeldi. 
2014-shi jyly ata-anasy BTsJ vaktsınasyn egýge kelisimin bermegen bir jas segiz aı bolǵan bala týberkýlez juqtyrǵan. Nátıjesinde bala menıngoentsefalıttiń (mı qabyǵynyń qabynýy) saldarynan kórý jáne estý qabiletinen aıyryldy. 2016-shy jyly vaktsına salmaǵan bir bala qaıtys bolyp, bir bala múgedek bolyp qaldy. 2015-shi jyly 3 bala kemtar bolyp qaldy. 2012-shi jyly BTsJ ekpesinen bas tartýdyń saldarynan eki bala kóz jumdy.

Balaǵa vaktsınatsııa jasaýdan bas tartý qandaı jaıttarǵa alyp keledi?

Búgingi tańda aldyn alý ekpeleriniń ulttyq kúntizbesine polıomıelıt, kók jótel, sirespe, qyzylsha jáne basqa da dertterden saqtaıtyn vaktsınalar kiredi. Ekpeden bas tartý balanyń osy aýrýlardyń birin juqtyrýyna alyp keledi. Polıomıelıtti juqtyrý kezinde 200 oqıǵanyń birinde aıaqtyń sal aýrýyna ákep soǵýy múmkin. Polıomıelıttiń saldarynan aıaǵy tartylyp qalǵandardyń 5-10%-y birtindep tynys alý joldary bulshyqetteriniń tartylýynan kóz jumady. Polıomıelıt sý, aýa-tamshylar arqyly, sondaı-aq juqtyrǵan adamnyń tirshilik ónimderinen juǵýy múmkin. 
Kók jótel juqtyrǵan balalarda ókpe qabynýy damyp, entsefalopatııa (bas mıynyń zaqymdanýy), tyryspa paıda bolady. Kók jóteldiń asqynýy qaıǵyly oqıǵaǵa ákep soǵýy múmkin. Bul dertten qaıtys bolý oqıǵalary kóbinese bala bir jasqa tolǵansha bolady.

 Qazaqstanda qandaı dertten jáne qaı jasta tegin ekpe alýǵa bolady?

Dúnıege kelgen soń 1-4 kún aralyǵynda týberkýlez (BTsJ) ben V gepatıtinen ekpe jasaıdy.
Bala eki aıǵa tolǵanda gepatıt, polıomıelıt, kók jótel, dıfterııa jáne sirespeden (AKDS) jánede b tıptes gemofıldi ınfektsııadan, sonymen qatar pnevmokokk ınfektsııasynan qorǵaıtyn keshendik ekpe jasalady. 
Úsh aıynda nárestege kók jótel, dıfterııa jáne sirespe (AKDS), polıomıelıt jáne b tıptes gemofıldi ınfektsııadan vaktsına jasalady. 
Bir jasqa deıin jasalatyn sońǵy ekpeler 4 aıda - vaktsınatsııanyń úshinshi kezeńinde gepatıtten, polıomıelıtten, b tıptes gemofıldi ınfektsııadan jáne kók jótel, dıfterııa men sirespeden, sondaı-aq pnevmokokk ınfektsııasynan ekpe jasalady. 
12-15 aıynda balalar qyzylsha, qyzamyq jáne parotıtten ekpe alady. Sonymen qatar polıomıelıt pen pnevmokokk ınfektsııasynan vaktsınatsııadan ótedi;
1,5 jasta - AKDS revaktsınatsııasy, polıomıelıt pen b tıptes gemofıldi ınfektsııadan ekpe. Jánede mektep jasynda taǵy birneshe ekpeler jasalady:
6 jasta (birinshi synypta) taǵy da BTsJ jasalady, qyzylsha, qyzamyqtan jáne parotıtten ekpe egilip, AKDS salynady; 
16 jasta - sirespe men dıfterııadan (ADS-m) ekpe jasalady, jánede ol vaktsınatsııa árbir 10 jyl saıyn qaıtalanyp otyrýy tıis.