Balalar súısine jeıtin qytaılyq snekter nesimen qaýipti
ASTANA. KAZINFORM – Qytaılyq snekter balalar arasynda keń taralyp keledi. Olardy tańdaǵanda neni eskerý kerek jáne ol densaýlyqqa qandaı qaýip tóndirýi múmkin? Kazinform tilshisi mamandardyń pikirin bildi.
Qaptamadaǵy aqparat neni jasyrýy múmkin?
Snekterdiń keıbir túri, sonyń ishinde keptirilgen etke nemese shujyqqa uqsaıtyn latıao 150–200 teńgeden satylady. Alaıda qaptamadaǵy aqparat tek qytaı tilinde bolsa, tutynýshy ónimniń quramyn, jaramdylyq merzimin jáne óndirýshisin anyqtaı almaıdy. Sáıkesinshe sanaly tańdaý jasaı almaýy da múmkin.
Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqtyń tehnıkalyq reglamentine sáıkes, taǵam ónimderiniń qaptamasynda ataýy, quramy, óndirilgen kúni, jaramdylyq merzimi, saqtaý sharttary, óndirýshisi jáne taǵam qundylyǵy kórsetilýi tıis. Importtyq ónimderdegi aqparat qazaq jáne orys tilderinde berilýi qajet. Eger túpnusqa qaptama qytaı tilinde bolsa, oǵan osy málimetter jazylǵan qazaqsha jáne oryssha japsyrma qosýǵa bolady. Ónimniń túrine qaraı sáıkestik deklaratsııasy nemese sertıfıkaty da talap etiledi.
Sarapshylar ne deıdi?
Alaıda táýelsiz sarapshy Asqar Esqaıyr latıao ónimderiniń quramy men halal talaptaryna sáıkestigine kúmán keltiredi. Onyń aıtýynsha, mundaı snekterdi óndirýde boıaǵyshtar men dám kúsheıtkishter qoldanylýy múmkin.
– Qytaıda qaldyq maıdy paıdalaný tájirıbesi bar. Latıao arzan ónim bolǵandyqtan, ony óndirýde sapasy kúmándi maı qoldanylýy yqtımal. Onyń shoshqa dámi bar túrleri de kezdesedi. Sondyqtan olardy tolyqtaı halal dep taný qıyn, – dedi sarapshy.
Ónimderdiń quramyna qatysty kúmándi Qazaq Expert Club taǵam qaýipsizdigi salasynyń sarapshysy, qaýymdastyrylǵan professor Laýra Áýteleeva júrgizgen zertteý kúsheıtti. Bıyl ol stýdenttermen birge S.Seıfýllın atyndaǵy Qazaq agrotehnıkalyq zertteý ýnıversıteti bazasynda snekterdiń bes túrin zerttegen. Nátıjesinde keıbir úlgilerde tańbalaý bolmaǵan, sondaı-aq dám kúsheıtkishter men sıntetıkalyq boıaǵyshtar bar bolyp shyqqan.
– Zertteý barysynda E952 táttilendirgishine erekshe nazar aýdardyq. Bul zatqa AQSh-ta tyıym salynǵan, Eýropanyń birqatar elinde qoldanylýyna shekteý qoıylǵan. Janýarlarǵa júrgizilgen tájirıbelerde onyń kantserogendik qasıetteri anyqtalǵan. Keıbir úlgilerden janýar maıy da tabyldy. Al ony únemi tutyný aǵzadaǵy holesterın deńgeıiniń joǵarylaýyna ákeledi. Asqazan-ishek joldary aýyryp, allergııa týyp, mıkroflora buzylysy týyndaýy da múmkin, – dedi Laýra Aýteleeva.
Zertteýshiler ónimderdiń yqtımal ýyttylyǵyn baǵalaý úshin gýppı balyqtaryna bıotestileý júrgizgen. Bul ádis zertteletin zattardyń tiri organızmderge áserin baǵalaýǵa múmkindik beredi.
– Tájirıbe barysynda 24–48 saǵat ishinde balyqtardyń 40 paıyzyna deıin óldi. Mundaı nátıje zerttelgen úlgilerdiń ortasha deńgeıdegi ýyttylyǵyn kórsetedi, – dedi sarapshy.
Sonymen birge Laýra Aýteleeva zertteý nátıjeleri aldyn ala sıpatqa ıe ekenin atap ótti. Taldaý nebári bes úlgini qamtyǵandyqtan, ony barlyq qytaılyq snekterge qatysty ortaq qorytyndy retinde qarastyrýǵa bolmaıdy. Ónimderdiń qaýipsizdigine túpkilikti baǵa berý úshin qosymsha zertteýler qajet.
Tekserý nátıjesi
Mańyzdy másele basqa elderde de kóterilip otyr. Máselen, Belarýstiń Memlekettik standart jónindegi komıtetiniń málimetinshe, 2026 jyldyń basynan beri 600-den astam ımporttyq snek tekserilip, 60-tan astam ónim ataýyn elge ákelýge jáne satýǵa tyıym salynǵan. Tekserý kezinde keıbir ónimderdiń tańbalaýynda taǵamdyq qospalar, qant pen táttilendirgishter týraly aqparattyń joqtyǵy jáne sáıkestik qujattarynyń bolmaýy anyqtalǵan. Sondaı-aq jekelegen ónimderden qoldanýǵa ruqsat etilmegen E951, E952, E954, E955, E959, E961 jáne E316 qospalary tabylǵan.
Elimizde de taǵam ónimderiniń qaýipsizdigine baqylaý kúsheıtilgen. Byltyr Aqtóbe oblysyndaǵy mektepterdiń birinde oqýshylar jappaı ýlanǵannan keıin Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıteti myńnan astam saýda núktesin tekserdi. Zerthanalyq taldaý nátıjesinde keıbir ónim úlgilerinen natrıı glýtamaty (E621), natrıı gýanılaty (E627) jáne natrıı ınozınaty (E631) anyqtalǵan. Komıtet málimetinshe, bul qospalardy qoldaný tehnıkalyq reglament talaptaryna sáıkes kelmeıdi.
– Anyqtalǵan ónimderge qatysty jedel sharalar qabyldanyp, olar satylymnan alyndy. Ónimderdi satatyn saýda oryndaryna tehnıkalyq reglament talaptaryna saı tańbalanǵan taýarlar men sáıkestik deklaratsııalarynyń bolýyn qamtamasyz etý jóninde habarlamalar jiberildi, – delingen komıtet aqparatynda.
Osyǵan baılanysty mamandar tutynýshylarǵa azyq-túlikti tekserilgen saýda oryndarynan satyp alyp, qaptamany muqııat tekserýge keńes beredi. Ásirese shyǵý tegi kúmándi ımporttyq ónimderge jáne marketpleıster arqyly tapsyrys berýge saqtyqpen qaraǵan jón.
Al eger ónimniń qaýipsizdigine nemese satylý zańdylyǵyna kúmán týyndasa, Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetine eOtinish júıesi arqyly shaǵymdanýǵa bolady.
