Balabaqshadan bastap, mektep pen JOO arasynda memlekettik tildi oqytýdyń birizdi júıesi jasalýy qajet
ALMATY. 12 Qarasha. QazAqparat /Názıra Eleýhan/- Balalar baqshasynan bastap, mektep pen JOO arasynda qazaq tilin memlekettik til retinde oqytýdyń birizdi júıesi jasalýy qajet. Bul týraly búgin Almatyda ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-de "Memlekettik til - ıntellektýaldyq ult qalyptastyrýdyń negizi" atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferentsııa barysynda fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Anar Salqynbaı aıtty.
"Memlekettik tildi JOO-da oqytý isinde kóp ilgerileýshilik bar. Qazirgi ýaqytta kóptegen oqýlyqtar men oqý quraldary, ádistemelik zertteýler jaryq kórýde. Bul - durys. Osy quraldardyń ishinen úırenýshi bolmasa úıretýshi óz keregin taba alady. Myna kitappen (oqýlyqpen) ǵana oqytý kerek dep, bireýin bólip-jaryp, zańdastyrý da qajet bolar, degenmen, ár alýan oqýlyqtardyń bolýy júıesizdikti týǵyzbaıdy, kerisinshe, kópqyrlylyqty tanytady. Bizdińshe, qazirgi basty qajettilik jáne birinshi júıeli túrde jolǵa qoıylýdy qajet etip otyrǵan jaıt oqytýdyń birizdiligi. Balalar baqshasynan bastap, mektep pen JOO arasynda qazaq tilin memlekettik til retinde oqytýdyń birizdi júıesi jasalýy qajet»,-dep atap ótti ol.
Onyń pikirinshe, ult tiliniń memlekettik til retinde tanylýy til baǵynyń janýy. Qazaq tiliniń keshegi máıekti qalpyn, tereń fılosofııalyq tujyrymdy eki aýyz sózge syıǵyza bilgen, mirdiń oǵyndaı ótkir qalpyn tereń meńgerý paryz, meńgertý qaryz. Ári bul meńgerý men meńgertý - ǵylymı baǵytta parasattylyqpen durys jolǵa qoıylsa oryndy.
"Kez kelgen tildiń sıpaty men ózindik tarıhy bar, olardy birinen-biri artyq ne kem deýge ǵylymı negiz joq. Másele sol til ıelenetin áleýmettik qundylyqqa, ulttyq mádenıettiń basymdylyǵyna, memleket júzege asyratyn tildik saıasatqa, aqyr aıaǵy otbasyna kelip tireledi. Tildiń áleýmettik qundylyǵyn asyrý ne kemitý qoǵamnyń óz qolynda. «Memlekettik til qolǵa alynǵaly beri mektepten bastap joǵarǵy oqý ornyna deıin saǵat sany da birshama arttyryldy. Desek te, sońǵy jyldary birneshe oqý oryndarynda Eksperımentaldy (tájirıbelik) baǵdarlama engizilý kezinde qazaq tiline standart boıynsha bólingen 6 kredıt sany 3 kredıtke túsirildi. Oǵan selt etken eshkim joq.... Bizde aǵylshyn tilin mindetti pán retinde oqytýǵa 6 kredıt bólinip otyrǵany sııaqty, qazaq tilin oqytýǵa da bólinetin saǵat sanyn osyǵan jetkizgen oryndy bolar edi», -dedi A. Salqynbaı.
Onyń pikirinshe, birneshe ulttar men ulystardy biriktirip otyrǵan táýelsiz elimizdiń memlekettik tilin óz elimizde oqytýdyń ishki júıesi men jelisin qalyptastyrýda ǵylymı birizdilik pen júıelilik qajet jáne álemdik oqý úrdisinde qalyptasqan deńgeılik oqytýda osy ishki erekshe júıelilik saqtalǵany maqul.
