Baqyt Sultanov Tegeranda Irannyń birinshi vıtse-prezıdentimen kelissóz júrgizdi
NUR-SULTAN. QazAqparat - Búgin Tegeranda QR Premer-Mınıstriniń orynbasary – saýda jáne ıntegratsııa mınıstri Baqyt Sultanov Iran Islam Respýblıkasynyń birinshi vıtse-prezıdenti Mohammad Mohber Dezfýlımen kezdesti. Bul týraly QazAqparat primeminister.kz-ke silteme jasap habarlaıdy.
Kezdesýdiń negizgi taqyryby eki eldiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn keńeıtý boldy. Baqyt Sultanov Irannyń birinshi vıtse-prezıdentin Qazaqstan saýda-ekonomıkalyq mıssııasynyń jáne Qazaqstan-Iran úkimetaralyq komıssııasynyń jaqynda ótken 17-otyrysynyń qorytyndylary týraly habardar etti.
«Iran Islam Respýblıkasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń tarıhı dostas memleketi jáne óńirlik seriktesi. Iranmen ózara tıimdi qarym-qatynasty damytý – eldiń syrtqy saıası basymdyqtarynyń biri», — dep atap ótti B. Sultanov. Iran – óńirdegi Qazaqstannyń negizgi saýda-ekonomıkalyq seriktesteriniń biri. Yntymaqtastyq áleýetin tolyq paıdalaný múmkindigi sanktsııalyq rejımdi shekteıdi.
«Biz sanktsııa jaǵdaıynda Iranmen yntymaqtastyq máselesi boıynsha AQSh Memlekettik departamentimen konsýltatsııalar ótkizdik», — dep habarlady B. Sultanov. Ol sondaı-aq Venada ótip jatqan Iran men AQSh arasyndaǵy kelissózder jaqyn arada sátti aıaqtalady degen úmitin bildirdi. Bul rette ózara saýda kólemi eki eldiń naqty múmkindikterine sáıkes kelmeıtindigi atalyp ótildi. Osyǵan baılanysty taýar aınalymynyń kólemin $3 mlrd ulǵaıtý mindeti belgilendi (2021 jyly taýar aınalymy – $440,1 mln). Sonymen qatar osy maqsatqa jetý baǵyttarynyń biri ónimderiniń keń aýqymdy aıasynda, ásirese azyq-túlik taýarlarymen svop-operatsııalar salasyndaǵy yntymaqtastyq bolýy múmkin ekendigi ataldy. Bul qazaqstandyq eksporttyń Irannyń ońtústik porttary arqyly Parsy shyǵanaǵy elderiniń naryqtaryna shyǵýyn jeńildetedi.
Kezdesýde bank salasyndaǵy yntymaqtastyq, logıstıkalyq áleýetti damytý, sondaı-aq eki eldiń teńiz jáne qurlyq porttaryn birlesip paıdalaný máseleleri talqylandy. Qazaqstan tarapy Tegeranǵa tek saýdamen shektelmeı, anaǵurlym qarqyndy ınvestıtsııalyq yntymaqtastyq pen ónerkásiptik kooperatsııaǵa kóshýdi usyndy.
Qazirgi ýaqytta Iran ınvestıtsııalary Qazaqstanda da bar (Borly mys-molıbden ken ornyn ıgerý jáne katodty mys óndiretin gıdrometallýrgııalyq zaýyt salý jobasy). Sondaı-aq Qazaqstan Iran aýmaǵynda ken oryndaryn ıgerýge qatysýǵa múddeli.
IIR birinshi vıtse-prezıdenti Mohammad Mohber Dezfýlı TMK salasyndaǵy ózara is-qımyldy tereńdetý jónindegi usynysty qoldady. «Qazir bizdiń kompanııalar birqatar tabysty jobalardy iske asyrýda. Qarym-qatynasty odan ári keńeıtý úshin biz bıznesimizge kedergi keltiretin jaǵdaılardy joıýymyz kerek», — dedi Dezfýlı myrza. Ol, sondaı-aq, Qazaqstan Eýrazııalyq keńistikte jekelegen taýarlardy óndirý boıynsha habqa aınalǵanyn atap ótti.
Onyń aıtýynsha, Iran óz aımaǵynda osyndaı habqa aınalýǵa áleýeti bar. Eki eldiń múddeleri men múmkindikterin ushtastyrý jáne teńdestirý, onyń ishinde ónerkásiptik kooperatsııa bóliginde Qazaqstan men Irannyń ekonomıkalaryn jaqyndastyrýǵa jáne ekonomıkalyq múddelerin qozǵaýǵa yqpal etetin bolady. Bul rette, memleketterdiń ózara saýdasyn keńeıtýge EAEO elderi men Iran Islam Respýblıkasy arasyndaǵy erkin saýda týraly qazirgi qoldanystaǵy ýaqytsha kelisimdi tolyq formatty kelisimge deıin keńeıtý yqpal etetin bolady. ESA týraly tolyq formatty kelisim jasasý taýar nomenklatýrasynyń keminde 80%-yna kedendik bajdardy joıýǵa jáne/nemese tómendetýge múmkindik beredi.
Bank yntymaqtastyǵyna keletin bolsaq, IIR birinshi vıtse-prezıdenti elderdi ulttyq valıýtalarǵa ózara saýda jasaýǵa baǵyttaýdy usyndy. Qazaqstan-Iran úkimetaralyq komıssııasynyń 17-otyrysynyń hattamasynda eki el arasyndaǵy saýdany jeńildetý úshin tıisti ádister men quraldardy aıqyndaý úshin banktik yntymaqtastyq jónindegi birlesken komıtet qurý múmkindigin qaraý kózdelgen.
Bıznes-baılanystardy qarqyndatý úshin Qazaqstan QR men IIR arasynda aıyna 4 reıstik jıilikpen turaqty reısterdi qaıta bastaý týraly sheshim qabyldady. Kezdesý sońynda taraptar eki eldiń saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵyn tereńdetýge ózara múddeliligin taǵy da rastady.