Baqytty ana, babyndaǵy chempıon – boksshy Áıgerim Sáttibaevamen merekelik suhbat
ASTANA. KAZINFORM – 8 naýryz – áıel zatynyń názik bolmysyn ǵana emes, onyń ishki kúshi, tabandylyǵy týraly oı saldyratyn kún. Búgingi keıipkerimiz osy uǵymdardyń barlyǵyn boıyna syıdyrǵan jan. Bokstan Azııa chempıony, úlken sportqa úzilisten keıin qaıta oralǵan, bes balanyń anasy, aıaýly jar – Áıgerim Sáttibaeva. Ol sport pen otbasylyq ómirdiń, analyq pen armannyń arasynan óz jolyn tapqan áıel.
– Áıgerim, merekeńiz qutty bolsyn! Suhbattaryńyzda boks álemine qadam basýyńyzǵa ákeńizdiń yqpaly zor bolǵanyn jıi aıtasyz. Sol bir aıtýly sátti eske túsirsek, bári neden bastaldy?
– Sálemetsizder me! Barsha názik jandardy 8 naýryz merekesimen shyn júrekten quttyqtaımyn. Meniń sporttaǵy taǵdyrym ákemniń tikeleı qatysýymen bastaldy desem bolady. Ol kisi bokstan jattyqtyrýshy bolǵandyqtan, meni kishkentaıymnan sporttyń qyr-syryna baýlydy. Meni alǵashqy «stoıkaǵa» turǵyzyp, soqqy berý tehnıkasyn úıretken de – ákem. Ol maǵan elimizdiń naǵyz batyr uldaryn úlgi etip, olardyń jekpe-jekterin birge taldaıtynbyz. Osylaısha júregimde sportqa degen sheksiz mahabbat oıandy.
Alǵash ret Taraz qalasyndaǵy jasóspirimder boks mektebine barǵanda, zalda menen basqa birde-bir qyz bala joq edi. Men sol ortadaǵy jalǵyz qyz bolyp, uldarmen ıyq tirese jattyqtym. Ol kezde balamyn ǵoı, bokstyń qıyndyǵynan buryn, oǵan degen qushtarlyǵym basym boldy. Teledıdardan Olımpıada oıyndary men álem birinshilikterin qalt jibermeı tamashalap, naǵyz jankúıeri boldym. Jeńimpazdardyń tuǵyrda turǵan sátin kórip, «men de osyndaı el maqtanyshy bolsam eken» dep armandaıtynmyn. Ár suhbatymda maqtanyshpen aıtatyn Baqtııar Artaev aǵam men Olga Shıshıgınanyń jeńisteri maǵan árdaıym qanat bitirdi.
– Áıelder boksy áli keń tanyla qoımaǵan kezeńde sporttyq jolyńyzdy bastapsyz. «Qyz balaǵa boks jarasa ma?» degen suraq aldyńyzdan talaı shyqqan bolar. Sol sátterde sizdi jasytpaı, alǵa jetelegen ne nárse?
– Ár adamnyń ómirde óz bıigi, óz muraty bolady. Sport – meniń jeke tańdaýym, taǵdyrym jáne minezim. Árıne, «Boks seniń isiń emes, sen anasyń ǵoı, saǵan bul nege kerek?» dep artqa tartatyn adamdar búgin de kezdesedi. Biraq men úshin bul – jaı ǵana sport emes, ómirimniń máni. Úıde bala tárbıesimen otyrǵan kezderimde de sharshy alańdy, sporttyń sol bir erekshe rýhyn qatty saǵynatynmyn. Menińshe, ózgelerdiń pikirinen tek ózińe qajettisin súzip alyp, qalǵanyna mán bermeý kerek.
Tarazdyń ózindik mentalıteti bar, sondyqtan mundaı syn-pikirlerdi men zalǵa alǵash attaǵan kúnnen bastap estip kelemin. Ol kezde áıelder boksy endi ǵana damyp, ulttyq qurama jańadan jasaqtalyp jatqan bolatyn. Sol kezden bastap-aq men yńǵaısyz suraqtar men orynsyz syndarǵa tótep berip, jaýap qaıtarýdy úırendim. Ár adamdy baqytty etetin óz isi bolady, meni baqytty etetin – boks. Úlken sportty qoıǵan kúnniń ózinde, ómirimdi sportsyz elestete almaımyn.
– Jasóspirim shaǵyńyzda ulttyq qurama sapyna qabyldanǵan sát – ómirińizdegi eleýli belesterdiń biri. Sol kezdegi órimdeı qyz Áıgerim men búgingi tolysqan Áıgerimniń arasynda qandaı aıyrmashylyq bar?
– Ol kezde bala edim. Shyny kerek, ol shaqta meniń oıymda tek bir ǵana maqsat – qalaıda jeńiske jetý boldy. Rıngke shyqqan saıyn ónerimdi kórsetýden lázzat alatynmyn. Jańa tehnıkalardy meńgerip, tájirıbe jınaqtaý jolynda júrgende ózgelerdiń artyq sózine de mán bermeıtinmin. Sebebi, aldymda aıqyn arman men asqaq maqsat turdy.
Búgingi Áıgerimniń de sol kezdegi Áıgerimnen asa bir úlken aıyrmashylyǵy joq sııaqty. Sol baıaǵy talpynys, sol baıaǵy sportqa degen ińkárlik. Tek bir ǵana mańyzdy jaıt – qoldaýdyń artýy. Ol kezde janymda tek ákem ári jeke bapkerim bolyp, demeý berse, qazir arqamda asqar taýdaı tiregim – joldasym Oljas, aıaýly ata-enem men bala-shaǵam tur. Otbasymnyń osy senimi maǵan erekshe kúsh-qýat beredi.
– Kópshilik sizdi chempıon retinde tanıdy. Biraq bes balanyń anasy, ıbaly kelin, aıaýly jar jáne kásibı sportshy bolý – bir áıel úshin tym aýyr júk emes pe? Osy mıssııalaryńyzdyń qaısysynyń salmaǵy siz úshin basym?
– Biz qazaq qyzy bolǵandyqtan, ana bolý, jar bolý nemese áýlettiń tútinin tútetip, ıbaly kelin bolý – qanymyzǵa sińgen qasıet dep bilemin. Bul – biz úshin tabıǵı, qalypty úderis. Árıne, bes balanyń tárbıesi men úı sharýashylyǵy – úlken jaýapkershilik pen orasan eńbekti qajet etetin dúnıe. Alaıda bul mindetter maǵan aýyr júk bolyp sezilmeıdi.
Sportty qatty saǵynǵandyqtan ba, jattyǵý zalynda esh qınalmaımyn. Shúkir, boıymyzda jastyq jalyn men energııa bar kezde eńbek etýden qashpaımyz. Bul jerdegi eń basty jeńildik – joldasymnyń túsinistiginde. Biz ómirde de, sportta da – birge ilgerileıtin serikpiz. Qasyńda seniń janyńdy uǵatyn, ár bastamańdy qoldaıtyn adamyń bolsa, kez kelgen qıyndyq tez seıilmek.
Ómir bolǵan soń túrli synaqtar kezdesetini zańdy. Dese de, meni sol qıyndyqtarǵa moıytpaı, alǵa jetelep kele jatqan – bokstyń maǵan bergen tabandylyǵy men sportta shyńdalǵan qaısar minezim dep nyq senimmen aıta alamyn.
– Jubaıyńyzben bokstyń arqasynda tanysqanyńyzdy aıtyp edińiz. Bir zalda qatar ósken eki sportshynyń balań dostyǵy qalaısha jalyndy mahabbatqa ulasty?
– Bizdiń tarıhymyz Tarazdaǵy sol baıaǵy boks zalynan bastaý alady. Men bylǵary qolǵapty jańadan kıip, alǵashqy qadamdarymdy jasap júrgende, Oljas Lıverpýlde ótken kadetter arasyndaǵy álem birinshiliginen jeńispen oralǵan, zalymyzdyń naǵyz jaryq juldyzy edi.
Bárimiz oǵan úlken qurmetpen qarap, úlgi tutatynbyz. Alǵashqyda ol maǵan aǵalyq qamqorlyq kórsetip, rıngtegi qatelikterimdi túzep, aqyl-keńesin aıtyp júrdi. Osylaısha sportqa degen ortaq qushtarlyq bizdi jaqyndastyra tústi.
Ýaqyt óte kele dostyǵymyz móldir sezimge ulasty. Ol kezderi Oljas jıi sheteldik oqý-jattyǵý jıyndarynda júretin. Ár saparynan oralǵan saıyn maǵan arnaıy syılyq ákelip, onyń árqaısysynyń tarıhyn erekshe tolǵanyspen aıtyp beretin. Bir qyzyǵy, bizdiń ómirimizde uqsastyqtar óte kóp. Ekeýmiz de qatań sporttyq rejım ustanamyz, ekeýmizdiń de ákelerimiz sport dese ishken asyn jerge qoıatyn qatal da qaısar jandar.Qurbylarym meni «Oljastyń áıel zatyndaǵy beınesisiń» dep ázildeıdi. Biz bir-birimizdiń aınadaǵy sáýlesi ispettimiz. Jeńis pen jeńiliste, aýyr jaraqat pen qıyn sátterde bir-birimizge tirek bola júrip, ómirlik serik bolýǵa laıyq ekenimizdi uqtyq. Qudaıdyń bizdi jup qylyp kezdestirgenine shúkir etemin.
– Kúıeýińizdiń sizge sekýndant bolyp, rıng jıeginde turyp qoldaý kórsetkeni jankúıerlerdi erekshe tebirentti. Joldasyńyz ómirde qandaı jar, qandaı áke? Onyń sporttyq minezi men úıdegi bolmysy qanshalyqty erekshelenedi?
– Sharshy alańda Oljas – qatal da qaısar boksshy, al ómirde – júregi jumsaq, názik jan. Ásirese balalaryna kelgende aqkóńildigi men qamqorlyǵy erekshe. Bizdiń tórt qyzymyz ben bir ulymyz bar. Ol qyzdaryna tym jumsaq, al ulyna kelgende qatańdaý.
Sportshy bolǵan soń, árıne, ekeýmizde de minez bar. Biraq biz sol «sporttyq minezdi» tek rıngte qaldyrýǵa tyrysamyz. Ómirdiń soqpaqtarynda bir-birimizge tek jylýlyq pen túsinistik syılaımyz. Oljas meniń tek jarym ǵana emes, sporttaǵy baǵyt-baǵdarymdy aıqyndaıtyn senimdi serigim. Onyń sekýndant retinde qasymda turýy – maǵan eshqandaı jeńispen aıyrbastamaıtyn zor senimdilik uıalatady. Bizdiń úıde sport pen meıirim qatar órilgen.
– Boksta shyńdalǵan qaısar minezińiz kelindik ómirge qadam basqanda kómektesti me, álde kerisinshe qıyndyq týdyrdy ma?
– Men 19 jasymda turmysqa shyǵyp, jas kelin atandym. Shyny kerek, bala kúnimnen tek jattyǵý zalynda óskendikten, úı sharýasyna, as úıge onshalyqty beıim bolmadym. Meniń ómirim oqý-jattyǵý jıyndary men jarystardan turatyn. Úıge demalysqa kelgende de ata-anamnyń erke qyzy bolyp, bir aptadan soń qaıtadan sportqa attanyp ketetinmin.
Alaıda Oljastyń anasy – meniń búgingi aıaýly enem – ózi de sportshynyń anasy bolǵandyqtan ba, maǵan úlken túsinistikpen qarady. Shańyraqtyń alǵashqy kelini bolsam da, ol kisi sabyrmen bárin úıretti, aqyryndap sińisip kettik. Sporttyń maǵan bergen eń úlken kómegi – tózimdilik pen jyldamdyq boldy. Men eshqashan sharshamaıtynmyn, densaýlyǵym da syr bermeıtin. «Áıgerim» dese, júgirip baryp, jumsaǵan sharýany shuǵyl atqaratynmyn. Sonymen qatar, meni ájem tárbıelegendikten, qonaqjaılylyq qasıet maǵan jat emes edi. Úı sharýasyna birden aralasyp ketýime sportta shyńdalǵan shıraq qımylym men tárbıem zor septigin tıgizdi.
– Bala tárbıesi men kásibı sportty qatar alyp júrý ońaı emes. «Sportty tańdaımyn ba, álde otbasymdy ma?» degen ishki arpalys bolǵan sátterde qalaı sheshim qabyldadyńyz?
– Iá, ondaı arpalysty sátterdi bastan ótkerdik. Oljas ekeýmiz de ulttyq qurama sapynda bolǵandyqtan, bir-birimizdi aılap kórmeıtinbiz. Ol shetelde jarysta júrgende, men oqý-jattyǵý jıynynda bolatynmyn. 2016 jyly Oljas Olımpıada oıyndaryna joldama alǵan kezde maǵan «Áıgerim, meniń daıyndyǵym alańsyz bolýy úshin seniń úıde otyrǵanyńdy qalaımyn. Ekeýmiz de eki jaqta júrsek, men seni ýaıymdap, nazarym bólinedi. Seniń úıde tileýimdi tilep, jankúıer bolyp otyrǵanyń maǵan úlken kúsh beredi» dedi.
Sol sátte men esh oılanbastan jarymdy tyńdadym. Árıne, ol kezde men de babymda edim, ákem men bapkerim menen úlken úmit kútetin. Biraq er azamatty qoldaý – áıeldiń eń basty mindeti men parasaty dep bilemin. Sporttan ýaqytsha qol úzgenime esh ókinbeımin, óıtkeni sol jyldary men ana bolý baqytyn sezindim. Bes balany dúnıege ákeldim. Bul – eshqandaı Olımpıada altynyna nemese álem chempıonatynyń júldesine aıyrbastamaıtyn uly baqyt.
Bir qyzyǵy, arada 8 jyl ótken soń, 30-dan asqan shaǵymda sportqa qaıta oralamyn dep múlde oılamappyn. Bul joly joldasym meniń eń úlken qoldaýshym bolyp, qaıtadan sharshy alańǵa shyǵýyma jol ashty. Otbasy bolýdyń mańyzdylyǵy da osynda – bir-birińdi qajet kezinde demep, bir-birińniń armanyńa qanat bitirýde.
– Úlken sportpen qoshtasqan sátińizdi qalaı qabyldadyńyz? Segiz jyldyq úzilisten soń boksqa qaıta oralý – tek fızıkalyq daıyndyq emes, psıhologııalyq turǵyda úlken qaısarlyqty talap etedi. Bul belesti qalaı eńserdińiz?
– Shynymdy aıtsam, sportqa qaıta oralýym – ákemniń aqyly men joldasymnyń qoldaýynyń jemisi. Bes balanyń anasy bolyp, úı sharýasymen júrgenimde ákem «Áıgerim, boıyńdaǵy tájirıbeni nege bosqa sarp etesiń? Keıingi qyzdarǵa baǵyt-baǵdar berip, bapker bolsańshy» dep usynys tastady. Sonymen ákemniń shaqyrýymen sport mektebine jattyqtyrýshy bolyp oraldym.
Biraq bir jyl bapkerlik tizginin ustaǵan soń, júregimdegi sportqa degen óshpegen jalyn qaıta mazdady. Kókeıimde oryndalmaǵan armandarym men aıtylmaǵan sózim qalǵandaı sezildi de turdy. Birde Oljasqa «Sportqa qaıta oralǵym keledi, áli de baǵyndyratyn bıikterim bar ekenin sezemin» dedim. Bastapqyda ol muny ázil dep qabyldap, jymıyp kúlip qoıǵan. Alaıda kúndelikti jattyǵýym men kózimdegi jalyndy kórip, meniń shyn nıetimniń baryn túsindi.
Oljas – óte tájirıbeli boksshy, ol meniń fızıkalyq babymdy qalpyna keltirý úshin arnaıy grafık qoıyp, naǵyz bapker retinde daıyndady. 30-dan asqan shaqta, bes baladan keıin burynǵy formaǵa kelý ońaı bolmady. Biraq joldasym úı sharýasynda da, balalardyń sabaǵynda da, tipti meniń oqýshylarymdy jattyqtyrýda da maǵan úlken kómekshi boldy. Árbir er azamat jarynyń mundaı qadamyn qoldaı bermeıtinin eskersek, meniń Oljasqa degen alǵysym sheksiz.
– 30-dan asqan shaqta, bes balanyń anasy bola tura, jas ári jigerli sportshylarmen sharshy alańda judyryqtasý – úlken táýekel. Іshteı qorqynysh bolmady ma?
– Menińshe, boksty sanaly túrde tańdaǵan qyzdardyń júreginde qorqynysh bolmaıdy. Biz bul zalǵa óz erkimizben, osy sportqa degen sheksiz qushtarlyqpen kelemiz. Sondyqtan mende qorqynysh emes, kerisinshe, uzaq ýaqyt saǵynǵan adamyn jolyqtyrǵandaı erekshe nostalgııa boldy.
Zaldyń ózine tán ıisin, jattyǵýdyń qarqynyn, rıngtiń atmosferasyn sondaı qatty saǵynyppyn. Men úshin bul – tek jarys emes, ózimdi qaıta tabý edi. Sol saǵynysh sezimi maǵan kez kelgen qorqynyshtan bıik turatyn zor qýanysh pen kúsh syılady.
– «Áıel adam baqytty bolýy úshin mindetti túrde bir armany qurban bolýy kerek» degen pikir jıi aıtylady. Buǵan sizdiń kózqarasyńyz qandaı ?
– Menińshe, bul jerde másele qurbandyqta emes, basymdyqtardy durys qoıa bilýde. Kezinde men sportty emes, joldasymnyń tilegi men otbasymnyń tynyshtyǵyn tańdadym. Sonyń nátıjesinde ana atandym, áýlettiń uıytqysy boldym. Biraq bul meniń armanymnyń ólgenin bildirmeıdi, ol tek ýaqytsha «uıqyǵa» ketti.
Mine, arada segiz jyl ótkende sol arman qaıta oıanyp, meni sharshy alańǵa jeteledi. 2025 jyldyń sońynda el birinshiliginde top jarǵanymda, ózim de tańǵaldym. Osydan biraz jyl buryn bireý maǵan: «Sen bes balanyń anasy bola tura sportqa oralasyń, el chempıony atanasyń», – dese, senbes edim. Biraq adal eńbek pen taza nıet óz jemisin berdi. Qyz bala armanyna jetý úshin erinbeı eńbek etýi kerek. Arman – adamdy eshqashan adastyrmaıtyn temirqazyq. Tek soǵan sený kerek.
– Aldaǵy josparlaryńyz qandaı? Sharshy alańdaǵy Áıgerimdi taǵy qandaı bıikterden kóremiz?
– Qazirgi tańda ulttyq quramanyń bas bapkeri Eldos Saıdalınniń aldymyzǵa qoıǵan josparlary óte aýqymdy. Meniń negizgi maqsatym – babymdy saqtap, qatysatyn árbir halyqaralyq dodada Qazaq eliniń namysyn abyroımen qorǵaý.
Meniń 48 keli salmaq dárejem Olımpıada baǵdarlamasyna kirmegenimen, aldymyzda Álem birinshiligi men Azııa oıyndary sııaqty iri dodalar tur. Úlken sportqa úzilisten keıin qaıta oralǵan soń, árbir múmkindikti baǵalaýǵa tyrysamyn. Elimniń kók týyn jelbiretý – men úshin eń úlken mártebe.
– Eger 8 naýryz merekesinde álemdegi barlyq áıelderge bir-aq aýyz sóz aıtý múmkindigi berilse, ne der edińiz?
– Esh oılanbastan «Ózińe sen» der edim.
Ómirde qıyndyqsyz jol bolmaıdy. Otbasynda bolsyn, mansapta nemese kásipte bolsyn, synaqtar aldyńnan mindetti túrde shyǵady. Bul – ómirdiń zańdylyǵy. Eń bastysy – sol sátte jasymaı, artqa sheginbeı, alǵa qadam basý.
Árbir áıel adam – jeke tulǵa. Áıel bolýdyń ózi – úlken baqyt. Ol – ómirge ómir ákeletin ana, shýaq shashatyn jar. Áıel balasynyń qolynan kelmeıtin nárse joq. Ónerde, sportta nemese bızneste bolsyn, áıel zaty ózine senip, qabiletin ushtasa, mindetti túrde jeńiske jetedi.
– Áıgerim, ýaqytyńyzdy bólip, suraqtarǵa bergen jaýabyńyz úshin rahmet. Biz sizben maqtanamyz, alda jeńisti kúnder bolsyn!
– Shaqyrǵanyńyzǵa raqmet.
Eske sala keteıik, Á.Sáttibaeva – belgili boksshy, Azııa chempıony, Rıo Olımpıadasyna qatysqan Oljas Sáttibaevtyń zaıyby, bes balanyń anasy. 2010 jyly Azııa chempıonatynyń qola júldegeri atanǵan Áıgerim sportqa uzaq úzilisten keıin ótken jyly oralǵan edi.