BABAJY QATYN KESENESІ
sp;Babajy qatyn kesenesi - X-XI ǵasyrlardan saqtalǵan sáýlet óneri eskertkishi. Taraz qalasynan 18 shaqyrym jerde Jambyl aýdanyndaǵy Aısha bıbi mazary janynda ornalasqan.
Eskertkishti 1897 jyly V.Kallaýr, 1938 jyly A.Bernshtam, 1953 jyly T.Básenov zerttegen. Tekshe tárizdi tik buryshty, qyzyl kirpishten turǵyzylǵan eskertkishtiń aýdany 6,8h6,8 metr, bıiktigi 5 metr, qabyrǵalaryna qalanǵan kirpishtiń kólemi 24h24h5 sm. Qasbeti men 2 qaptaly bir-birine uqsas, mánerlep qalanǵan kirpishten kún tárizdi órnekter jasalǵan. Joǵary jaǵy arkaly, ishke kirer esik shyǵys jaq qabyrǵasynda segizqyrly barabanǵa aýysatyn trompbeldeý jasalǵan. Onyń ústinen ishki eńseniń 16 qyrly kúmbez bastalady. Al syrtqy kúmbezi bıiktigi 86 sm qyrly prızmanyń ústine ornatylǵan.
Mundaı qobyly kúmbezder Qazaqstandaǵy Kókkesene, Juban Ana sııaqty kóne eskertkishterde kezdesedi. Bir-birine qaptaı salǵan qos kúmbez eskertkishtiń uzaq saqtalýyna sebepshi bolǵan.
Kúmbez tuǵyry arshamen qursaýlanyp, taqtalardan sýaǵarlar jasalýy sol kezdegi qurylys óneriniń óte joǵary dárejede bolǵanyn kórsetedi. Ǵımaratta shaǵyn kólemdegi sáýlettik naqyshtar utymdy ári úılesimdi paıdalanylǵan. Babajy qatyn kesenesi syrtqy pishiminiń jınaqylyǵymen, qurylysynyń beriktigimen erekshelenedi.
Babajy qatyn kesenesi ózniń qos qısyǵy bar on alty qabyrǵaly shatyr tóbeli ereksheligimen áıgili. Shatyrly, qabyrǵaly jabýy orta ǵasyrlyq sáýlet óneri men qazirgi zamanǵy kesenelerdiń esh birinde joq. Ondaǵy epıgrafııalyq aıshyq munda jerlengen áıeldiń aty-jóni bizge jetkizip otyr. Ańyz boıynsha ol áıel Aıshanyń qamqorshysy bolǵan, saparlarynda erip júrgen. kezinde qasynda bolǵan. Aısha qaıtys bolǵan soń onyń mazarynyń shyraqshysy bolǵan.
Babajy qatyn kesenesin tolyq qalpyna keltirý jumystary sońǵy ret 2002 jyly júrgizilgen.
Derek kózi:
Qazaqstan ulttyq entsıklopedııasy, 2 tom.
