BABALAR SÓZІ: «Jylaǵan ata» úńgiri týraly ańyz
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy.
«Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.
***
Bir kisi baı bolǵanymen perzenti bolmapty. Áýlıe-ánbıelerdiń basyna áıeli ekeýi túnep júrip, bir kúni áıeli qursaq kóteredi. Aıy-kúnine jetip, tolǵatyp, áıel irkildegen mes týypty. Munan soń áıel tún ishinde: «Qudaıdan kúndiz-túni tilegenim bul emes edi ǵoı!» - dep jylap-eńirep mesti qushaqtap úıden shyǵyp ketedi. Taý-tastyń arasynda mesti kóterip, on eki jyl boıy kóziniń jasy kól bolyp, qańǵyp júre beredi.
Kúnderdiń kúninde áıeldiń qolyndaǵy mes jerge túsip ketip, jarylyp, ishinen bala jylap shyǵyp, jartastar arasymen qasha jóneledi. Anasy da: «Balam, toqtashy!» - dep jalynyp sońynan júgire beredi. Bala: «Artymdaǵy anam shóldep kele jatyr ǵoı» dep asasyn jerge bir uryp bulaq ashyp ketedi. Sol qashqan boıy bir úńgirge kirip ketedi. Anasy ary shaqyrady, beri shaqyrady, bala tek úńgirdiń ishinen: «Ana, meni izdeme, úıge qaıta ǵoı», - dep ún beredi, biraq ózi shyqpaıdy. Anasy ony qımaı, sol úńgirdiń janynan ketpeı júre beredi. Bir kezde bala úńgirden shyǵyp: «Ana, men aqyrettik balamyn, bul jerde júre bermeı, elińe qaıt, men báribir endi joqpyn, meniń mekenim - osy jer, osy úńgir», - deıdi. Anasy jalynǵanmen, bala kónbedi. Anasy: «Qudaıdyń jazǵany osy shyǵar» dep oılap, balasyna: «Jaraıdy, men keteıin», - deıdi júregi qan jylap turyp. Bala aıtty: «Tek artyńa qarama, jalǵyz tilegim sol», - deıdi. Anasy aqyry kúder úzip, taýdan shyqqan soń, áli de qımaı, artyna jalt qaraıdy. Artyna qarasa, qyzyl sý ony óksheleı basyp kele jatyr eken. Áıel artyna qaraǵan zamatta qyzyl sý jerge sińip ketedi. Eger áıel artyna qaramaǵanda, sol qula túz dala jaıqalǵan jasyl jelek bolady eken. «Jylaǵan ata» dep bala kirip ketken úńgir sol ýaqyttan beri atalyp keledi.
Qazirgi kúnde ol jerge kóp adamdar zııarat etip barady. Muny ańyz desek te, sol úńgirdiń kire berisinde jalań aıaq balanyń izderi tasqa basylyp qalǵan. Úńgir kádimgi sarqyrama sekildi. Biraq sarqyramadan únemi sý aǵyp turatyn bolsa, «Jylaǵan atadan» sý únemi aqpaıdy. Basyna baryp Quran oqyǵan adamǵa aǵady. Onda da keı adamǵa aqqanymen, keı adamǵa aqpaıdy.
Onyń sebebin «Nıeti taza adamdarǵa áýlıeniń sýy aǵady, al nıeti qaraý adamǵa aqpaıdy» dep túsindiredi aqsaqaldar. Sol úńgirdi jaǵalap júre berseńiz, bir jartas tik bolyp kelip, odan tamshylap sý aǵyp turady. Ony «Jylaǵan atanyń anasynyń kóz jasy» deıdi. Jylaǵan atanyń mesten shyqqan jeri, mes túsken jer «Mes áýlıe» dep atalady. Ol jerdi de jergilikti halyq kıeli jer dep sanaıdy. Jylaǵan atanyń sýy bir adamǵa aǵyp, ekinshi bir adamdarǵa aqpaıtyny ne degenmen de jumbaq qubylys.
