BABALAR SÓZІ: Kishi aıdaharly, Úlken aıdaharly taýlarynyń ataýynyń shyǵý tarıhy
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy. «Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.
***
Kenesarynyń Aǵybaı degen batyry bolypty. Darattan shyqqannan keıin qas qaraıa bir taýdyń etegindegi bulaǵy bar jerge kelip bel sheship demalady. Tamaqtanyp otyrǵanda, alystan jyltyraǵan nárseni kóredi. Áskerdegi batyrlardyń biri shyny deıdi, bireýi ot deıdi. Tań atqannan keıin kóremiz dep kelisedi. Tań atady. Kenesarynyń astynda «Qyzyl aýyz» degen tulpary bolady. Tańerteń Kenesary qarasa, keshegi jyltyraq tóńkerilip ketip bara jatqan aıdahar bolyp shyǵady.
Janynda Aǵybaı batyr bolypty, biraq syltaýratyp barýǵa júregi daýalamapty. Kenesary aıdaharǵa qaraı júrip ketedi. Taqalǵanda «Qyzyl aýyz» tulpar osqyrynyp júrmeı, keıin sheginshekteı beredi. Attan túse sala aıdaharmen alysady.
Aıdahar quıryǵymen jerdi sabalap, shańdy burqyratyp, aýzynan ot shashady. Áskerdiń bári oıanyp qorshap qarap turady. Shańnan eshteńe kórinbeıdi. Bir ýaqytta jel turyp shańnyń bárin alyp ketedi. Kenesary kórinedi, qylyshynyń qanyn jún-jurqamen súrtip turady. Aıdahar úshke bólinip jatady.
Aıdahardyń basyn qanjyǵasyna baılap alyp, atyna minip áskerine til qatpastan, bulaqtyń basyna baryp uıyqtaıdy. Qatty sharshasa kerek. Tamaqqa oıatsa turmaıdy. Erteńinde turyp orazasyn ashqanda, batyr úndemeı túnerip otyrǵanda áskeri yńǵaısyzdanyp, bastaryn tómen salyp otyrady. Muny sezgen Kenesary:
-Eı, baýyrlarym! Senderge ókpem joq, tek myna kósege bolmasa (Kóse degeni - Aǵybaı batyr), - deıdi.
Áskeri atqa qonyp, sol jerdi «Eki taý, biri úlken, biri kishi. Eteginde eki bulaq bar. Úlken taý - «Úlken Aıdaharly», kishi taý - «Kishi Aıdaharly», bulaqtar: «Altyn bulaq», «Kúmis bulaq» bolsyn dep ketedi.
