BABALAR SÓZІ: Kenesary dastany

«Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanyp otyrady.

***

Adam bir dúnıege kelgen qonaq,

Óldiń bittiń, joq eken qaıta oralmaq.

Ómiriń birde olaı, birde bulaı,

Jaqsylyq pen jamandyq bolǵan ortaq.

Zamana túnep ótken bir kerýen,

Búgin joq qolyńdaǵy keshe kórgen.

Bireýden bireýge ótip shyr aınalǵan,

Turaqsyz pánı-jalǵan bul ne degen?!

Dúnıe qyzyqtyrar adamdy aldap,

Ár iske soqtyrady boıyńdy arbap.

Bolsań da qansha myqty tosa almaısyń,

Qolyńnan keterinde qyryn qarap.

Baqyt emes adamǵa máńgi joldas,

Kimde bar máńgi baqyt qoldan taımas?

Armannan arman týyp jetekteıdi,

Arman qýyp tirlikte adam tynbas.

Bilmeske bilgendi aıtý-bir amanat,

Bilmesti suraý kerek bolsa qajat.

Sóıleıin Kenesary biraz jaıyn,

Bolsa eger keshirińder sózde aǵat.

Batyr da, han bop ótken Kenesary,

Orta júz Saryarqanyń biler bári.

«Uǵymdy jamaǵatqa bola ma?»-dep,

Bylaı aıtar bar edi biraz jaıy:

Bilemiz Abylaıdy han bop ótken,

Ataǵy musylmanǵa túgel jetken.

Ózi ólse de, úlgili isteri ólmeı,

Búginde árýaǵyn el terbetken.

Qasym han-Abylaıdyń jalǵyz uly,

Odan basqa joq edi uly-qyzy.

Bir bolsa da biregeı bolyp týǵan,

Qarapaıym han emes kóptiń biri.

Baıansyz baıqasańyz mynaý jalǵan,

Jarlynyń malyn, jalǵyzdyń janyn alǵan.

Qasym han otyz jasta dúnıe salyp,

Tórt balasy artynda jetim qalǵan.

Sarjan men Esenkeldi, Kenesary,

Teteles úsh jastardan aralary.

Attaryn tórteýiniń túgel aıtsam,

Tórtinshi ul eń kishisi-Naýryzbaıy.

Ózderi ulyq shetinen, baǵlan bári,

Artyq tur qurbysynan asyl jany.

Asqan zeıin, aqyldy, qaıratty bop,

Úshinshi ul han bop ótti Kenesary.

Kene emes Kenje deıtin áýelgi aty,

Balamnyń kenjesi dep, osy-arty.

Túsi sary kúreńdeý bolǵandyqtan,

Kenesary deýge de túsken sáti.

Kenedeı shyqshytynda bolǵan meńi,

Kene dep qalar eldiń kórse kózi.

Úlken de, kishi de emes kúreń qyzyl,

Jabysyp turǵan beıne kene ózi.

Dep qalasyń jabysqan kene me eken,

Kórgen jan kene dese, senedi eken.

Nyshany birge týǵan kene tektes,

Balalar Kene desip, kúledi eken.

Bireý Kenje deıdi eken, bireý Kene,

Eki aty ortaq bolyp bir ózine.

Tórtinshi ul-Naýryzbaı týylǵan soń,

Kenje deý laıyqsyz óz kóńiline.

Orynsyz úshinshi uldy kenje deýge,

Kúlkili estir qulaq, kórer kózge.

Tórtinshi ul Naýryzbaı taǵy tursa,

Kenje dep, at qoıdy der buǵan nege?

Kenjeden-Kenesary aty bopty,

Keıbireýler dál desip, kúlip ketti.

Kene dese, kenedeı ózi daǵy,

Kenedeı jabysady iske ornyqty.

Aty bop sińip ketti Kenesary,

Ózi de razy bop basqalary.

Keneniń keremetin sóıleý úshin,

Bile keter taǵy bar mundaı jaıy:

Bir meń bar oń kóziniń quıryǵynda,

Kórinbes jaıshylyqta qaraǵanda.

Tańyrqap, ıa suqtanyp tesireıse,

Nurlanyp kórinedi ar jaǵynda.

Tigilip basqa janǵa suqtanbaıdy,

Tamsanyp kózi tússe, saý qalmaıdy.

«Kóz tústi, tili tıdi» deıdi qazaq,

Keıinirek aıtarmyn osy jaıdy.

Jaltyldar tún shamyndaı kózqarasy,

Jetimdikke kóńiliniń joq alasy.

Bóriniń qunan kókjal arlanyndaı,

Qasymnyń artta qalǵan tórt balasy.

Taǵylym ap jaqsylardy júrgen jaqtaı,

Kishini aıap, úlkenge qurmet saqtaı.

Atanyń abyroıy, dáýletimen,

Keledi shaýjaıynan adam qaqpaı.

Sarjan men Esenkeldi úlkenderi,

Kene men Naýryzbaıy kishileri.

Bularǵa aqyl aıtyp, jol kórseter,

Qaraqas-aldyndaǵy shesheleri.

Qaraqas-han násili, baıdyń qyzy,

Sulýlyqta áıeldiń nur juldyzy.

Qasymnyń tańdap alǵan asyl jary,

Basy artyq-áıel zattyń kemeńgeri.

Kelisken sulýlyqtyń árbir sáni,

Bárine qanaǵatshyl-joq armany.

Mal-múlik, dúnıege ózi qoja,

Táńirim artyq jaratyp, týǵan baǵy.

Jas áıel árbir iste ar saqtaǵan,

Nápsige erip, jan emes jaltaqtaǵan.

Eri ólip, jas ta bolsa tilge ermeı,

Bet burmas árbireýge yrjaqtaǵan.

Qasymhan Qaraqasqa kóńili toq,

Tarydaı tal boıynda olqylyq joq.

Ózi isker, ózi sulý, parasatty,

Qosalqy qatyn alý oıynda joq.

Ákesi Abylaı da ótken solaı,

Muratqa bir qatynmen jetken solaı.

Jaqsy bala ákeniń jolyn qýyp,

Murager ár isine bolǵan dolaı.

Attadym osy arada sózden-sózge,

Qatysy bolǵannan soń aldym tilge.

Abylaı han dúnıeden qaıtqannan soń,

Han boldy Qubaıdolla Orta júzge.

Kezinde Ábilmámbet-hannyń basy,

Abylaıdyń nemere óz aǵasy.

Duǵa qyp Abylaıǵa atap bergen,

Qubaıdolla sol hannyń óz balasy.

Osylaı tuqym jalǵap násil qýǵan,

Burynnan eldiń salty ádet qylǵan.

Qasym han jastaı ólip arty jetpeı,

Sebep sol Qubaıdolla han bop turǵan.

Han bolyp Qubaıdolla turdy derbes,

Aıdyny Abylaıdan tómen emes.

Ár eldiń abyroıly jaqsylaryn,

Ózine ónege qyp qylar keńes.

Qasyna jınap aldy muralyny,

Qaqpaılap qaıyrady shúbálini.

Jaramdy jarlyq aıtyp oń men solǵa,

Birtindep jónge saldy kúnálini.

Ataǵy shyǵyp turdy dáýren súrip,

Aldyńǵy Abylaıdyń jolyn qýyp.

Aqyl-qaırat, zeıini kemel jetken,

Kórgen joq zamanynda saǵy synyp.

Dosqa adal, jaýǵa qatal jalynǵan joq,

Kúshtige jaǵatsynyp baǵynǵan joq.

Aspan túsip ketse de aınymastaı,

Basqaǵa aryn satyp tabynǵan joq.

Orta júz turǵan jeri-jer ortasy,

Uly júz-shyǵysynda keń dalasy.

Batysyn Kishi júz dep ataıdy eken,

Keń alqap quba jondy aınalasy.

Qazaq, qalmaq, qyrǵyz bar meken etken,

Sonaý bir keń deńgeıde ósip jetken.

«Jer daýy, jesir daýy» úzilmeıdi,

Ózara janjal, soǵys ár sebeppen.

Keıde keter qazaqty qalmaq shaýyp,

Qazaq qaıtar, kúsh jetse, kegin alyp.

Qyrǵyzdar qyrǵıqabaq bolǵan kezde,

Tap berer Alataýdan qarýlanyp.

Qazaqqa qalmaqtyń kóp kegi ketken,

Sharshy úshin soǵysta ólip ketken.

Taǵy da talaı jerde esesi qap,

Kek almaqqa kóz tigip turar shetten.

Qyrǵyzdyń ol kegi bar tym burynnan,

Abylaı men Qabanbaı zamanynan.

Áteke men Sadyrdyń kegin joqtap,

Qazaqtan kek alýdy qylǵan arman.

Keıde olar jeńedi, keıde bular,

Typ-tynysh keıde tatý bola qalar.

Aqsaqal úlgi aıtatyn han men bıler,

Keńespen kelistirip bitire alar.

Bulary qatar júrgen eldiń isi,

Onymen buzylmaıdy el úlgisi.

Keıde jaý, keıde tatý bola qalyp,

Alystap kete almaıdy el irgesi.

Kóshpendi el syrttan kórseń teń tulǵasy,

Ejelden qatar júrgen bir pormasy.

Syrtqy jaýǵa kelgende tize búkpes,

Úsh eldiń buzylmaǵan yqylasy.

Qaýipti jaý bar úlken syrttan keler,

Ár eldiń jaqsylary túgel biler.

Batystan baıaý basyp kele jatqan,

Jaý dúbiri qulaqqa kúnde tıer.

Qalmaqtan orys jaýy barady artyp,

Jaqyndap kele jatyr qala tartyp.

Jaz jaılaý, qys qystaýy, kógal jeri,

Kezdeı me, metrleı me arqan tartyp.

Osy jaý oılaǵanǵa eń qaýipti,

Nıeti bizdi jalmaý anyq depti.

Baıyrǵy atameken jerin tastap,

Mekensiz talaı qazaq aýyp ketti.

Keledi yǵystyryp taýǵa taman,

Sony shóp, jazyq qonys keıin qalǵan.

Qorlyqqa kónbegender qarsylassa,

Shap berip bir kún túnde baılap alǵan.

Áýeli keń sahara jerin almaq,

Amaldap aıalaǵan malyn almaq.

Qatty, jumsaq tásilin birdeı jumsap,

Bar qazaqty ózine baǵyndyrmaq.

Qor jınap kele jatyr arttan tasyp,

Alaıar ary júr deseń tisin basyp.

Sary bel besatary,salań qylysh,

Kórdiń be degendeı bop júrer asyp.

Shaqyryp el basshysyn dúken qurǵan,

Barǵandardan joq boldy qaıta oralǵan.

Túkti aýyzdan shyqqan sóz túkke turmaı,

Jaqsy sóz búgin aıtsań, erteń tanǵan.

Han edi Qubaıdolla bar qazaqqa,

Qarysty kónbeımiz dep bul azapqa.

El qozǵap, sherik jınap daıarlandy,

Sıynyp bir Qudaıǵa soǵyspaqqa.

El bolǵan soń dúrdaraz alasy bar,

Kıkiljiń keıbir iste talasy bar.

Kúshtińniń qoltyǵyna tireý tirep,

Esesin qaıtaratyn sharasy bar.

Eldegi qoıan júrek bula kóten,

Záre joq kórgen saıyn alar sekem.

«Sen tımeseń, men daǵy tımeımin» dep,

Jaraýǵa bir kerekke ýaǵda bergen.

Mundaılar el ishinde ár jerde bar,

Jaýyna jaǵymsynyp turar daıar.

Eldegi bolyp jatqan qubylysty,

Qupııa at shaptyryp qylar habar.

Tilmashtar, tyńshylar bar el kúzetken,

Qıt etse dereý baryp habar etken.

Qıyn is Qubaıdolla qylady dep,

Jaýyna sol kúni tún habar jetken.

Orys ta, ońǵa kelse, turmas oılap,

Burynnan qaýipti dep júrgen boljap.

Han qozǵalsa, qarasy ásker bolar,

«Keńes bar» dep shaqyrtqan adam saılap.

Áýeli keńes bar dep alyp ketken,

Habarsyz eki jyldaı, qaıda ketken.

Aýyrdy ma, joq álde qas qyldy ma?

Іrbitten «óldi» degen habar jetken.

Aıaqsyz qalǵan áýel qylǵan isi,

Basym bop barǵan saıyn jaýdyń kúshi.

Han ólip, eli tústi kúızeliske

Alaýyz, altybaqan eldiń ishi.

Baıaǵy Abylaı hannyń han ordasy,

Joq boldy Qubaıdolla el tulǵasy.

Serpilip orda atynan bireý shyqpaı,

Belgisiz kim bolary eldiń basy.

Qasymnyń artta qalǵan tórt balasy,

Batyrlyq bolsa daǵy nysanasy.

Senim bar ata jolyn qýar degen,

Biraq áli jetpegen jas shamasy.

Eresegi Sarjan men Esenkeldi,

Bular áli bilmeıdi isti jóndi.

On besten on altyǵa Kenesary,

Naýryzbaı toǵyz jasqa bıyl keldi.

Qaraqas shesheleri-aqylshysy,

Jol taýyp toqtaý aıtar bolsa isi.

Orda ıen, el de jıyn emes kezde,

Arystar arqa súıer joq tynysy.

Zaty áıel demeseń, asyp týǵan,

Aqyly darııadaı tasyp turǵan.

Bala jas, jesir-jetim bolsa daǵy,

Oıy joq qaıtemin dep jasyp turǵan.

Kemitpes qaıǵymenen asyl zatyn,

Kútedi tym alystap istiń artyn.

Suńǵyla, ózi zerek, kóńili dana,

Saqtaıdy aqylmenen orda saltyn.

Ókinip ótken iske arman etpes,

Aýyr qaıǵy bolsa da esten ketpes.

At jalyn tartyp minse, tórt túligim

Dushpanǵa dep oılaıdy esem ketpes.

Abylaı áýelden-aq jaýyna ósh,

Júrmegen jetegine qylyp eges.

«Tuqymyn Abylaıdyń qurtsaq» degen,

Jaýynyń aıtqany da tegin emes.

Násili Abylaıdyń jurtqa degdar,

Jaýyna tizgin bermeı júrgen jandar.

Jaýlasý men jarasý osydan dep,

Dushpannyń sebebi sol kópten tańdar.

Estigen Qaraqas ta bul sumdyqty,

Aıtpasa jaýy solaı qaıdan uqty?

Bir túnde basyp kelip qyra ma dep,

Bir amal oılanýǵa kezek kútti.

Sarjan men Esenkeldi-súıeneri,

Biraq jas, qoldarynan ne keledi.

Tórteýi-tórt arystan bolǵaly tur,

Ázirshe óz aqyly bar seneri.

Bir jaqqa bas saýǵalap bara tursaq,

Arqa tireý, baspana taba tursaq.

Tórt ulym aman-esen erjetkenshe,

Han bolmaı qara bolyp tura tursaq.

Táshkentte estýshi edim bar Balaǵan,

Abylaı arashalap jaýdan alǵan.

Aıtamyz Abylaımen dos bop ótken,

Baraıyn pana tilep soǵan taman.

Sart deýshi ed, onyń ózin ózbek tektes,

Jaýyna ejelden ósh tizgin bermes.

Jaıymdy aıtyp, jaıylyp keldim desem,

Tuqymyn Abylaıdyń syrtqa teppes.

Dos ótken atamyzben ol teginnen,

Han qurǵan Abylaıdyń kómegimen.

Tuqymyn Abylaıdyń olar bilse,

Qaıtpaıdy dospyn degen sert sózinen.

Sarjan men Esenkeldi maqul kórdi,

Kene men Naýryzbaıy qasyna erdi.

«Taý asyp, jurt jańalap qonamyz» dep,

Jóneldi solaı bastap bir top eldi.

Sarjan men Esenkeldi jol bastady,

Birtalaı qasyna ergen joldastary.

Atameken, týǵan jer keıin qalyp,

Belgisiz baq pa, álde, sor bastady.

Keledi júgin artyp, malyn aıdap,

Kez bolarlyq ár iske aqyl oılap.

Úrikken eldeı emes, jap-jadaǵaı,

Sóıtse de qorqynysh bar, júr abaılap.

Kez boldy abaısyzda kóp áskerge,

Qatańdaý túsi sýyq kórer kózge.

Syr bermeı sypaıylaý jónin aıtpaq,

Jón surap, údireıip kelgenderge.

Aldymen bireý keldi «Sizder kim?-dep,

Qaıdan keldiń, barasyń kimderdi izdep.

Ana toptyń ishinde basshymyz bar,

Baryp aıt jónderińdi, biriń júr?»-dep.

Іlesip habarshymen ketti Sarjan,

Kezikpek bastyǵyna jón suraǵan.

Mesqaryn, kespeltekteý bir qarany,

Osy dedi, shaqyrtyp sizdi aldyrǵan.

Burylyp jalt qarady kóre sala,

Alaqan kóz, jalpaq bet, shoıyn qara.

Úriktiń be, aýdyń ba el-jer jaqtan,

Sender kim, jatyrsyńdar qaıda bara?

Sarjan aıtty:- Sóıleıin shynymyzdy,

Aıtpasaq, siz tanısyz qaıdan bizdi?

Samal aıdap, shań basyp kóship júrmiz,

Bosyp júrip ótkizdik kúnimizdi.

Qasym han-ákem aty, atym-Sarjan,

Arǵy atam han bop ótken Abylaıdan.

Atamyz, ákemiz de dúnıe salyp,

Kelemiz Orta júzde Saryarqadan.

Kishi atam han bop turǵan Qubaıdolla,

Aldaýmen jaý qolyna túsken torǵa.

«Іrbitte sez bar» dep shaqyrtylyp,

Jaýymen qarsylasyp ólgen sonda.

Pana qyp, qalyp edik sheshemizdi,

Jetkizbeı jaý qımaqshy jelkemizdi.

Jan saýǵalap qashyp ek osy jaqqa,

Kún týsa, qaıtarmaqqa esemizdi.

Aldyńǵy aıbattylar ólip ketken,

Jaý jaǵadan alyp tur, bóri etekten.

Tuqymyn Abylaıdyń qurtsaq degen,

Sýmańdap sýyq habar bizge jetken.

Kún tústi, handyq taıyp, basymyzǵa,

Qaıǵyramyz kári men jasymyz da.

Іzdeımiz Balaǵandy-armanymyz,

Keshe dos, búgin bizdiń qasymyz ba?!

Biz daǵy musylmannyń balasymyz,

Dosqa dos, jaýyna tek alashymyz.

Jaý basyp jerimizdi qurtpaq bizdi,

Balaǵan bolar ma eken arashymyz?

Abylaı Balaǵanmen dos bop ótken,

Kórgen saıyn kóńili hosh bop ótken.

Aıyryp Balaǵandy jaýdan alǵan,

Ómirlik dosy bolyp, sol sebepten.

Qasqa qas, dostyqqa dos degizgenbiz,

Syıǵa syı, syraǵa bal jegizgenbiz.

Ataqty Buhar-Tashkent hany ǵoı dep,

Saıasyn Balaǵannyń izdegenbiz.

Qudaı bir, Paıǵambar haq nıetimiz,

Qudaıǵa qul, Muhammed úmmetimiz.

Ólsek sheıit, tiride qazy bolar,

Ólmek paryz, týylmaq súnnátimiz.

Maı tamyzyp sóıledi múdirtkendeı,

Tilimen qara tasty jibitkendeı.

Osylaı baıan etip jaıyn Sarjan,

Surady óz jónin de kúdiktenbeı.

Bileıin óz jónińdi kim ekeniń-

Atajurt, rý, týǵan jer mekeniń?

Beıtanys túsiń sýyq bolǵanmenen,

Baıqaldy musylmannyń biri ekeniń.

-Bekterbek,-dedi,-atym,-álgi qara,

Jer sholyp, el qorǵaımyn kezip dala.

Aıtaıyn ata jóndi men de saǵan,

Jaý ma eken dep oılama kóńili ala?

Birimiz musylmannyń-ózbek zatym,

Ózime jarasqandaı osy saltym.

Sózińe seniń aıtqan ábden qandym,

Taıyndaı arystannyń, azamatym.

Іnisi Balaǵannyń-Bekterbekpin,

Ár iske, qıyn-qystaq bolar eppin.

Ataqty Aqmeshitti qorǵaıtuǵyn,

Myńbasy bop, kóp qoldy arttan erttim.

Tel emgen bir emshekti inisimin,

Jaý dese, ótkir semser qylyshymyn.

El qorǵap jaıshylyqta saırandaǵan,

Jal-quıryq Balaǵannyń inisimin.

Áskerdiń osynsha kóp jolbasymyn,

Tashkentte turatyn qolbasymyn.

Jaýymnyń oılaǵanyn keltirmeıtin,

Ataqty Aqmeshittiń moldasymyn.

Bilemin han bop ótken Abylaıdy,

Bılegen ádil turyp musylmandy.

Óziniń bolyp turǵan zamanynda,

Aıaǵy basqan jerden qashan taıdy?!

Belgili bul óńirge meniń baǵam,

Balaǵan-altyn qazyq meniń aǵam.

Sizderdi men qorǵaıyn, syıymda bol,

Es jıyp, er jetkenshe biraz zaman.

Jaılaý-qystaý bereıin maldaryńa,

Azyq-túlik, qam qylma adamyńa.

Mal-múlik, dúnıeńdi kepilge ber,

Senimdi bul óńirdi tańdaryńa.

Júrińder, hanzadalar, saraıyma,

Qararsyń erteli-kesh aýjaıyma.

Mal baǵýly, otyń da jaǵylady,

Jan shyqpas qaǵatuǵyn shaýjaıyńa.

Jyly sóz medeý bolyp aryǵanda,

Shaqqannan qash, bar degen shaqyrǵanǵa.

Sarjan da basqa jaýap qaıtarǵan joq,

Qýanǵandaı baspana tabylǵanǵa.

Mal-dúnıesin amanat boldy bermek,

Kepil bop bir aqsaqal kórip júrmek.

Ótkizip aralyqta biraz zaman,

Kezinde keıingi isti oılap kórmek.

Aparyp saraıyna qurmetteıdi,

Qısaıyp ámirinen bir ketpeıdi.

«Bulardyń tyshqaq laǵy shyqpasyn»-dep,

Áskerin bólek-bólek mindetteıdi.

Saraıy sańǵyrlap tur, keń bólmeli,

Pıala esik, sharaına terezeli.

Arnap salǵan ádeıi saltanatqa,

Qys jyly, jazda salqyn túbegeıli.

Jibek kilem ár túrli salǵandary,

Ár tusta ilýli tur qalǵandary.

Satylap jıyp qoıǵan qazyna, jasaý,

Asady bir basynan jıǵandary.

Tashkentte bir ózi eken baılyǵy artqan,

Báseke qyp basqamen qylar maqtan.

Qala halqy ejelden ádet qylǵan,

Tam salyp, baqsha qurar aqsha tapqan.

Osynyń bári-Bekter dúnıesi,

Basqanyń daýa qylar joq úlesi.

Áli jetken nashardan tartyp alǵan,

Dúnıeqor óziniń erejesi.

Batyrlyq-baılyǵyna masattanǵan,

Eki ıyqtan dem alyp áreń tynǵan.

Ańǵaldyq, abyroıshyl ádeti eken,

Tilge erip, maqtanýǵa zıyny aýǵan.

Jaqsyǵa jaqsy sózdi qııý qandaı,

Sarjannyń sózine Bek uıyǵandaı.

Jabady ár kúni asyl bir kıimdi,

Qıylyp tili maıda, syry qandaı?!

Tamaǵy neshe alýan túrli-tústi,

Qurmettep asty-ústine bular tústi.

«Bular kelip, biz qaldyq abaısyz» dep,

Qyzǵanysh keıbireýge qaıǵy tústi.

«Apyraı, bulardy ákep baqqanyn-aı,

Eritip tátti sózben jaqqanyn-aı.

Ejelgi eleýliler esten shyǵyp,

Jańǵyrtyp jańa tatý tapqanyn-aı».

Áýeli muny oılaǵan Muhtar zalym,

Qyzǵanyp ishi kúıdi kórip bárin.

Kamal menen Kerimge aıtyp otyr,

Belge túıip op-ońaı bettiń aryn.

Kelgender ıgilikti bizden buzdy,

Bek eskerip-elemes boldy bizdi.

Baıyrǵy ataq ta joq, abyroı joq,

Bularǵa kútýshi qyp qoıdy bizdi.

Baıqasaq, bul qatynnyń tórt balasy,

Bekterdiń bolǵaly tur tórt arysy.

Biri-ońy, biri-Bektiń soly bolyp,

Onda biz bop qalamyz malshy-jalshy.

Bulardyń arasyna ot jaǵaıyq,

Amal taýyp, bul jerden taıdyraıyq.

Birin-biri keskilep qyrylatyn,

Bir amal tez arada oılanaıyq.

Muhtar degen-Bekterdiń bir arysy,

Kamaljan-Bekten keıin qoldyń basy.

Kerim degen taǵy bir batyry bar,

«Shash al dese, bas alar» soıqanshysy.

Osylar Bekterbektiń qolǵanaty,

Tashkende elge málim bolǵan aty.

Bireýi jala japsa, biri kýá,

Árqandaı zalymdyqqa jeter dáti.

Bularǵa ańǵaldyqpen Bekter nanar,

Taqystyq eki sózben bular jaǵar.

Muhtar, Kamal, Kerimder ońashada

Aqyldasyp, bir amal tapty daıar.

Sarjannyń birge kelgen ańǵaldary,

Qupııa mundaı isten joq habary.

Oılanyp kúni-túni álgi úsh zalym,

Mynandaı is bastamaq boldy aqyry.

Syrtynan orysqa dep hat jazdyrsaq,

Sarjan dep qolyn qoıyp mór bastyrsaq.

Birimiz hatty alyp jónelgende,

Ustap alyp Bekterbekke aıdap barsaq.

Orysqa ósh Balaǵan, Bekterbek te,

Yzǵarly kóńilinde bar eski kek te.

Orysqa Sarjan jazǵan hatty kórse,

Bulardy Bekterbegim qoımas tekke.

Degendi Muhtar zalym oılap tapqan,

Kamal men Kerimjandar maqul tapqan.

Qan keship qyrylyspaı bitim bolmas,

Bul iske amal bolmas budan artqan.

Muhtar maqul boldy hat jazbaqqa,

Kerim daıar bolypty aparmaqqa.

Kerim alyp jónelse, Kamal ustap,

Aldyna Bekterbektiń usynbaqqa.

Bekterbektiń aldyna aıdap barmaq,

Umytpaı aıtar sózin saılap almaq.

«Sarjan jazyp, orysqa jiberdi-dep,

Aldynda Bekterbektiń moıyndamaq.

Aqsha berip bireýge jazdyrypty,

Basqa qyp hat pormasyn azdyrypty.

Muhtar, Kamal, Kerimder biraýyzdan,

Bir ádis tapty osyndaı laıyqty.

Sarjannyń hat bergenin kórdim demek,

Bir sumdyq hatta baryn bildim demek.

Muhtar kórip Kamalǵa aıtqan bolyp,

Kórsetkeli Bek sizge keldik demek.

Osylaı aldymenen porymdapty,

Oılaǵanyn der kezde oryndapty.

«Ashpadyq, mazmuny ne kórińiz?»-dep,

Hatty alyp, Bekterbekke aparypty.

Hatty oqyp qaıta-qaıta Bek tesilip,

Kilt toqtap qýarady birde isinip.

Shapyrash alakózi syrtqa teýip,

Keıde keter qabaǵyn qars túıip.

Taqsyr-aý! ne boldy dep Muhtar suraı?

Ketkendeı jany ashı jyly ushyraı.

Tunjyrap Bekter biraz tómen qarap,

Daýystap oqyp berdi hatty mundaı:

«Men Sarjan Abylaıdyń nemeresi,

Buzyldy jaýdan qorqyp el irgesi.

Orysqa eldi bastap kóship edik,

Bastaldy Bekterbektiń eregesi.

Іnisi Balaǵannyń Bekterbegi,

Burynnan orysqa ósh, ishte kegi.

Talap alyp, mal-múlkimdi qamap qoıdy,

Bir zalym surqııa eken arǵy tegi.

Bekterbek adyrańdaǵan ózi sotqar,

Orys dep, ııanattap kúnde boqtar.

Syıynar senen basqa ıemiz joq,

Burynnan buqarań ek, bizdi qutqar.

Tashkenttiń qoıdy qamap qorasyna,

Qaldyryp basqa jurttyń tabasyna.

Oryspen soǵysýǵa taǵylym berer,

On besten órge qaraı balasyna.

Áýeli ásker jiber, bizdi alyp ket,

Burynǵy bizge degen sertińe jet.

Senen opa tabam dep, kóship edik,

Zyndanda biz jatyrmyz qaıǵyly dert.

Naq qazaq-Abylaıdyń tuqymymyz,

Senseńiz, Qasym hannyń tórt ulymyz.

Ordamyz oıran boldy, jıǵan múlik,

Shashyn jaıyp jylaıdy tul sheshemiz.

Taraıdy zyndanynda keń tynysym,

Joq edi Bekterbekke esh qylmysym.

Ózińnen pana tilep kóship edik,

Osy edi Bekterbekke bar qylmysym.

Bekterbek bezgen eken uıat-ardan,

Emes em alty alashta qunym arzan.

Tórt kózben zyndanynda turmyn kútip,

Mór basyp, qoldy qoıdym, atym-Sarjan.

Bekterbek terlep-tepship oqyp berdi,

Surlanyp, az tunjyrap oılap kórdi.

Bul hatty qalaı berdi, kimge aparmaq,

«Kerimdi dereý munda shaqyr»,-dedi.

Muhtar baryp Kerimdi ertip keldi,

Selkildep shoshynǵandaı Kerim keldi.

Bul hat ne, kimnen aldyń, kimge bermek,

Janyń barda rasyn sóıle dedi?!

Kináli bola qalyp basyn ıip,

Tutyǵyp sózge kelmeı til kúrmelip.

«Oıbazarda turatyn bir orysqa,

Apar dep, Sarjan bergen jasyrynyp.

Bergenin ne sebepti bilgenim joq,

Mazmunyn hattyń ashyp kórgenim joq.

Bularǵa qyzmet qyl dep qoıǵan óziń,

Sizden qorqyp barmaýdy aıtqanym joq.

Aparǵaly jatyr em, atqa minip,

«Qaıda júrdiń?»-dep keldi Kamal kirip.

Sarjannan hat aparam degen edim,

Qolymnan julyp aldy kóreıin dep.

Oqyp bolyp, bermekke ketken alyp,

Men tostym, kelem degen sózge nanyp.

Kórgen, bilgen isterim osy Begim,

Shaqyrǵanǵa tań qalam qaıran qalyp».

Kerimge Bekterbegi otyr dedi,

Suraıtyn senen jumys osy dedi.

As atsam, olar maǵan tas atypty,

Túbinde jaqsylyq joq maǵan dedi.

-Apyr-aı, qorlyq dedi mynaý netken,

Qylǵan qaıyr, jaqsylyq selge ketken.

Maıtalman aıtqan sózi bári jalǵan,

Neme eken ǵoı, orysqa kózin tikken.

Jamandap meni orysqa jazylǵan hat,

Degenge syılap edim tóre-asylzat.

Sóıtip júrsem, ózime dushpan boldy,

Sum eken sýyq baýyr qylyǵy jat.

Orystyń tyńshysy eken, aýyp júrgen,

Syrymdy bilmek úshin ishteı kirgen.

Kúnine osy kórgen zar qylaıyn,

Bolmasa meni qurtar mynaý bir kún.

Men aqymaq qasqyrdy qolda baqqan,

Ulıdy taýǵa qarap Táńir atqan.

Ebin taýyp jym-jyrtta óltirińder,

Bolmasyn kóp dabyrań syrtqy jaqtan.

Kóńilim bola ketti para-para,

Tas boldy et júregim, qanym qara.

Túbime jetý úshin or qazypty,

Tappadym óltirýden basqa shara.

Men bileıin, bilińder sender úsheý,

Qaılaǵa emessińder sender mesheý.

Sarjan men Esenkeldi óltirilsin,

Kenesin zyndanǵa sap, qylsyn tergeý.

Tımeńder sheshesi men inisine,

Abaılańdar kóz salyp júrisine.

Jas bala men qatynnyń kári shaǵylyq,

Qoıa ber ketem dese, óz isine.

Emes ol ekeýi de osal jandar,

Bilip qoısa, Tashkentti oıran qylar.

Qarýlaryn belinen tastamaıdy,

Bile almadym aıaǵy nemen tynar.

Qarýly jıyrma adam tursyn buǵyp,

Dabyrań salsań, qalady olar uǵyp.

Olar sezse, senderge aldyrmaıdy,

Sol ýaqytta paıdasy qalar tıip.

Álgi úshi ishteı kúlip, qyby qandy,

Ózi taǵy bir amal oılaı qaldy.

Qapyda sezdirmesten óltirmese,

Shyǵarady dep qoryqty kóp janjaldy.

Qaýip shyqsa alarmyn arashalap,

Bilmeımin ketip em dep tamashalap.

Buzyqtardyń isi dep qutylarmyn,

Ózinen keshirim surap janasalap.

Tyń tyńdap men turaıyn bilmegen bop,

Syrtqa ketken deseńder jumysy bop.

Bilip qalsa, qan tógip, qyrǵyn salar,

Bop qalsa isten buryn habary bop.

Qoıyńdar taǵy da bir amal istep,

Et asyp, palaý basyp, tamaq istep.

Bekterbek saýyq keshke shaqyrdy dep,

Shyǵarsań biriń bastap, tamaq ish dep.

Kúndiz de syrttaı baıqap baǵyńyzdar,

Jaqsy sózben janasyp jaǵyńyzdar.

Qolynda qarý bolsa, ese bermes,

Bir amalmen qarýyn alyńyzdar.

Іshki úıden shaqyryńdar, biriń baryp,

Bosaǵada ekiń tur qylysh alyp.

Belgilep kimdi kimniń uratynyn,

Esikten shyǵa bere ketsin salyp.

Qas qaraıyp, qarańǵy ymyrt bolsyn,

Sham-shyraq bári birdeı óshirilsin.

Sezdirmeı istiń artyn tiri janǵa,

Qupııa bir úńgirge kómdirilsin.

Jendetter bir aýyzdan qosty sózin,

Alańsyz qyzmet qyldy búgip syryn.

Oqıtyn aqsham namaz mezgilinde,

Qarýyn boıdan alar kútti kezin.

Sarjannyń atqosshysy Sálim degen,

Erteden úıir bolyp sińip júrgen.

Aldyńǵy ótken Abylaı zamanynan,

Kıim men attan eshkim shektelmegen.

Bolsa da ózi noǵaı qazaqqa aýǵan,

Baryna qanaǵatsyz dúnıe jıǵan.

Artyqqa ana, aqshaǵa aryn satar,

Jendetter osy syryn bilip alǵan.

Sálimdi Muhtar sol kún qylǵan ermek,

Kóp áńgime aıtysyp synap kórmek.

Sarjan men Esenkeldi quraldaryn,

Kóp aqsha berse bopty, urlap bermek.

Sarjan men Esenkeldi namaz óter,

Dáret ala quman ap, syrtqa keter.

Sol kezde boıdan sheship qarýlaryn,

Sálimge ádetinshe qoıyp keter.

Jendetter osy jaıdy talaı kórgen,

Sálimge qunyna jaqyn aqsha bergen.

Sarjandar dáret ala ketken kezde,

Qarýyn jendetterge urlap bergen.

Sarjan kelse, qural da, Sálim de joq,

Selk etti tabanyna basqandaı shoq.

Kesh bolyp, tún qarańǵy, kóz baılanǵan,

Kez boldy bir pálege oıynda joq.

Tappady sasqalaqtap ne qylaryn,

Aıtady asyǵysta kimge jaıyn.

«Senderdi Bekterbegim shaqyrdy»,-dep,

Bosaǵaǵa bireýi kep boldy daıyn.

Esil erler ashý men batty terge,

Qaýyrsyndaı qarý joq bir sermerge.

Qarý ap, qatýlanyp turǵan jaýǵa,

Qur judyryq urǵanmen jarar nege?!

Kórinbes kesh qarańǵy tiri pende,

«Tez shyq!»-dep aqyryp tur bir jar keýde.

«Namaz oqyp alaıyq»,-dedi Sarjan,

Bir amal tabam ba dep kidirgende.

Alaıyq namaz oqyp eki rakaǵat,

Qudaıǵa qulshylyqqa qylma bóget.

Aýyr ǵoı aqsham namaz qaza ketse,

Sonan keıin saǵan da ýaqyt jeted.

«Burynǵy namazyń da jetedi»,-dep,

Shaıandaı ýly tilin turdy kezep.

Naǵyz esek ózi eken bir alkeýde,

Kónbedi degenine sózben jebep.

Júr, Sarjan, ólmek boldyq men de, sen de,

Boldyq qoı qapylysta shyn shermende.

Aldyrdyq ańǵaldyqpen qarý qaıda?

«Ólimge ózi keler,-degen,-pende».

Arqadan Balaǵan dep kóshtik shóldep,

Shaqyrǵan osy ajal ǵoı bizdi kel dep.

Barmaǵyn ekeýi de shaınap aldy,

Darıǵa-aı, qapyda óldik dushpandy el dep.

Boljaýsyz ajal osy kelip turǵan,

Dám-tuz túgep, tirlikten ýaqyt tolǵan.

Armansyz alysatyn jaýymmenen,

Qarýym-aı, ıt Sálim urlap alǵan.

Bar ma eken shermende jan bizdeı ólgen,

Adam bop, ıt qorlyqqa mundaı kóngen.

Esikke qadam qoıdy ekeýi de,

Osylaı bolsa áýelde belgilengen.

Turypty bosaǵada qylysh alyp,

Tas qarańǵy, eki adam turǵan baǵyp.

«Aldyn sen, artyn men» dep belgilegen,

Mólshermen dál jelkeden ketpek salyp.

Shyǵyp kele jatqanda salyp qapty,

Basy aýyp jerge túsip, dene qapty.

Almadaı jelkesinen basy úzilip,

Sarjannyń asyl júzi topyraq qapty.

Shaptyrdy Esenkeldi oń ıyǵyn,

Buzdyrmaı jaǵalasty er sıyǵyn.

Bas salyp sol qolymen bir-aq tartyp,

Muhtardyń sýyrypty keńirdegin.

Qan jamylyp qatýly syrtqa shyqty,

Qylyshty ózin urǵan ala shyqty.

Talasyp qarańǵyda turǵan jerden,

On-jıyrma jasaýyl jıylypty.

Segizin qylyshpenen bir-bir sapty,

Qalǵany úreıi ushyp keıin qaıtty.

Seıpilge kem ıyǵyń qarǵyp shyqsa,

Sol ıyq bar, oń ıyq jerde qapty.

Jasaýyldar seıpilde turdy qamap,

Saý bolsa, soǵysar ed júzge jarap.

Aqyry aq tuıǵynyń qaza taýyp,

Qansyrap ıyǵynan qaldy sulap.

Qos batyr qaza tapty jalǵyz túnde,

Kúızeldi atyn estip bilgen pende.

Qarańǵyda qapyda qaza basty,

Tolmaǵan aqyly kamal, jas qoı múlde.

Bekzattyń eki birdeı basyn joıdy,

Dushpannyń kóre almaǵan kóńili toldy.

Jas Keneni zyndanǵa salyp qoıyp,

Naýryzbaı men sheshesin syrtta qoıdy.

Qaraqas-áıel zattyń suńǵylasy,

Zaty áıel demeseń, myńnyń basy.

Qarý ap, saýyt kıip jaýǵa shappas,

Erkek bolsa, bolar ed eldiń basy.

Tórt uldyń ekeýi óldi-erjetkeni,

Qaıǵynyń osy boldy meńdetkeni.

Aqyldy arbap, qaıratty qaıystyrdy,

Qaıǵynyń qaıta-qaıta sherletkeni.

Qaıǵysy eki ulynyń janǵa batty,

Burynǵy qasiretinen mynaý artty.

Qaıǵyǵa qaıǵy jamap, shógip,

Dám tatpaı, jer baýyrlap úsh kún jatty.

Aýzynan jalyn shyǵar ishi kúıip,

Ótken is kórgen tústeı tur tizilip.

Kóńil aıtyp jubatar bir adam joq,

Bir kezde túregeldi esin jıyp.

Jata bersem qaıǵydan ólmeımin be?

Ne kórer ólgen kisi bilmeımin be?

Kenem shyǵyp zyndannan, Naýam jetse,

Bekterden kek alǵanyn kórmeımin be?!

Basyn orap, belin de býyp myqty,

Naýryzbaıyn es qylyp janyna ertti.

Qaladan qyrǵa shyǵyp, suraı-suraı,

Qaraqas kelip tapty Saǵyndyqty.

Bularda qaıyrshydaı qalmady kúı,

Adasyp aqylynan tunjyrap mı.

Kelgende jandy malyn kepilge alǵan,

Úısinniń aqsaqaly ed Saǵyndyq bı.

Janashyr dep biledi Saǵyndyqty,

Bar isti bastan ótken baıan qypty.

-Qoqanda Balaǵanǵa bar,-dedi bı,

Tentekti tezge salar ol bir myqty.

Qaraqas endi oılady sóıteıin dep,

Qoqannyń shaharyna jeteıin dep.

Basynda Balaǵan dep kóship edik,

Qańǵyryp qur tentirep neteıin dep.

Qaraqas Naýryzbaıyn ertip alǵan,

Baıqasa, kórgen jannyń kózi alarǵan.

Jol surap, aryz aıtar adam izdep,

Kezikken árbireýden jón suraǵan.

Qaırylar bul jaqta joq jankúıeri,

Kezektiń bolar ma eken bir tıeri.

Ózi jaıaý Tashkentten Buqar keldi,

Іzdemek Balaǵandy bar bileri.

Qoqannyń jetip keldi shaharyna,

Bere kór Alla járdem saparyna.

Sóılesip, jón surasqan esh adam joq,

Kimsiń dep jan almaıdy káperine.

Shaharda arly-berli talaı júrdi,

Ordasyn Balaǵannyń surap bildi.

Alar dep azar bolsa qaharyna,

Kirýge ruqsatsyz taıaý keldi.

Balaǵan úıinde eken osy kezde,

Shaı iship samaýrynmen tórgi úıinde.

Qyr muryn, ashań júzdi bıik qabaq,

Sypaıy, shıraqtyq bar minezinde.

Astynda shaǵı kórpe neshe qabat,

Shyntaqtap mamyq jastyq bir ǵanımat.

Qaly kilem jaıylǵan ár alýan,

Úı irgesi tartylǵan qyzyl manat.

Asty-ústi úıleriniń syrly taqtaı,

Basýǵa aıalaısyń kirseń batpaı.

Dódegesi oıýlap naqysh shapqan,

Kórgen jannyń qalmaıdy kózin tartpaı.

Tereze-esik mys shege, jezden topsa,

Perdeleri shashaqty ózbek nusqa.

Salqyn úı, jupar ıis turǵan ańqyp,

Kún nury shaǵylysyp túspes tusqa.

Kóresiń ár nárseden ónegeni,

Qaı jerden tabylady munyń teńi.

Qudaıym bas pen maldy bergen úıip,

Bilmeısiń kem ekenin áldeneni.

San jetpes mal-múlik pen qazynasy,

Qus saırap, qubajeldi baý-baqshasy.

Ózi ǵadyl, dáýletti, peıili keń,

Halqyna abyroıly ǵazız basy.

Momyn men nasharlardy dos dep bilgen,

Sotqar men zalymdarǵa jaza bergen.

Kedeı men músápirdiń kóńilin alyp,

Qolyn tartpaı keregin tekke bergen.

Ataqty musylmanda hannyń ózi,

Halqyna qadirli eken aıtqan sózi.

Jaýǵa qatal, dosqa adal, qaıyrymdy,

Qurmetti óz eline basqan izi.

Bir qatyn bir bala men kelgen kirip,

Ádeppen hanǵa laıyq taǵzym qylyp.

Zatyn tanyp, jany ashyp qurmet qyldy,

«Aty-jónin suramaı, sen kimsiń?»-dep.

Han aıtty: «As-sý iship tynyǵyńdar,

Baıqasam basta úlken jumysyń bar.

Aıtar aryz bar bolsa, tyńdaý mindet,

Bar bolsa basta qıyn jumysyńdar».

-Eı, taqsyr, as-sý ishpek keńshilikte,

Tez kúnde Táńirim saldy kemshilikke.

Ózińdeı bir jaqsynyń jubaıy edim,

Mundaı bolam demep em tirshilikte.

Surasań, arǵy atamyz Abylaıdan,

Qasym han jalǵyz ul ed odan týǵan.

Myna men Qasym hannyń qatyny edim,

Aıtpasam, siz bilesiz meni qaıdan?

Abylaı atam da óldi, baıym da óldi,

Sýaltty patsha Qudaı tereń kóldi.

Artynda taqty da ıen qalmap edi,

Kishi atam Qubaıdolla ıe boldy.

Sol atam Qubaıdolla han bop turdy,

Qylǵany kúnde orysqa dań bop turdy.

«Shaqyryp, keńes bar» dep sotqa aıdalyp,

Kelmeske máńgi ketip ómiri sóndi.

Tórt balam, baıym ólip, jetim qalǵan,

Jasymnan baǵym taıdy dúnıe-jalǵan.

«Tuqymyn Abylaıdyń qurtamyz» dep,

Orystar sezinde aýyzǵa alǵan.

Biz edik jetim bala, jesir qatyn,

Sabyr qyp kúte almadyq istiń artyn.

Tórt balam Abylaı hannyń nemeresi,

Jetkizý osylardy-amanatym.

Іzdeýim meniń sizdiń dostyq isi,

Tórt balam erjetkenshe dep tynysy.

Jaýyna teń bola ma, jem bola ma?

Erjetse osylardyń óz jumysy.

Sonan soń sizge qaraı kóship edik,

Jaýmenen at kekilin kesip edik.

Ataqty musylmannyń hany ǵoı dep,

Tııanaq sizde bolar desip edik.

Bar eken orta jolda Bekterbegiń,

Bilmedim bar ekenin neden kegin.

Jaýynan Aqmeshitti qorǵaıdy eken,

Tashkende qoldyń basy bir tiregiń.

Shaqyryp qorǵaımyn dep qasyna aldy,

Bir ósek paıda bopty tasymaldy.

Tekserip, ıa bolmasa sizge aıdamaı,

Bir keshte eki ulymnyń basyn aldy.

Jaýym buzyp, shyǵyp em handyǵymdy,

Sotqa aıdap jibergen soń aldyńǵymdy.

Eki uldy Bek óltirip, birin qamap,

Bir Alla ketirip tur sándigimdi.

Atyńyz júgirip tur qamshylamaı,

Turǵanda zardabyńa jan shydamaı.

Hannyń qany sýdan da arzan eken,

Tastasa hannyń qunyn han suramaı.

Kózinen osylaı dep aǵady jas,

Bul sózge árkim jibir bolsa da tas.

Qylysh jumsap bas alǵan Bekterbekke,

Esh jamandyq qylmadyq elge de ras.

Hannyń qara bolmaǵy ońaı eken,

Qol astyńda turmaqshy em, az jyl meken.

Oılańyz, eı, patsha, basyńyz jas,

Shyndyqtan aıtqan sózim emes bóten.

Maǵan ne bar deýshi edim, boldym oıran,

Aıtpasam siz bilesiz muny qaıdan.

Atamyz ózińizben dos bop ótken,

Biz keldik ózińizden tilep qaıran.

Ózińmen dos bop ótken Abylaı babam,

Sóz joq edi arada jamandaǵan.

Tentekti tyı telmirtip bizdi qyrǵan,

Bekten óldi kúnásiz eki balam.

Balaǵan ashýlandy kózi jaınap,

Kórgen soń beısharaǵa raqym oılap.

Shydamaı zatty jany otqa tústi,

Ashýmen zyǵyrdany ketti qaınap.

Jasaýylyn shaqyryp ámir etti,

Bir-birden naqtap aıtyp buıryq etti.

«Jalańbas, jalańaıaq, baılap-matap,

Aıdap kel,-dep jiberdi,-Bekterbekti».

Jol júrip áskerleri damyl tappaı,

Ákeldi jaıaý aıdap sýsyndatpaı.

Qylmyssyz hanzadaǵa qylysh shaptyń,

Seni han aman qoımas darǵa tartpaı.

Qoqanǵa alyp keldi aıdap júrip,

Qamshylap buıryq qatty baılap júrip.

Qylmyssyz qyrǵyn salǵan Bekterbekti,

Balaǵan otyrǵyzdy júgindirip.

Aqyrdy aıbatymen ashýlanyp,

Qabaǵyn qars túıip, qatýlanyp.

Jazyqsyz kisi qanyn tóktiń nege?

Bolmaıdy tastamasam basyńdy alyp.

Qaıtip qıyp óltirdiń jas ulandy,

Keshpeımin tiri kúnde bul kúnáńdi.

Qylmysyń jetip asty bir basyńnan,

Óltirý darǵa asyp sol unamdy.

Shaqyrdy Naýryzbaıdy munda kel dep,

Bul dúnıe, o dúnıede kýá bol dep.

Babańyz aqyrettik dostym edi,

Qalsyn dep arýaǵy razy bop.

Anasy shyǵa keldi túpki úıinen,

Malynyp ústi-basy asyl kıgen.

Dáti shydap tura almaı daýsyn estip,

Ul qylyp emshek berip, betin súıgen.

Sen aǵasy, aqyl qyp, batyryp aıt,

Sen inisi, aǵat is, qapylyńdy aıt.

Ashyq aıt keıbir isti jasyrmastan,

Keıbirin basqalardan jasyryp aıt.

Bul ret úlken aǵat senen, balam,

Adam qanyn tókkeniń bopty jaman.

Bul dúnıe, ol dúnıede suraǵy bar,

Ne sumdyq bular qylǵan edi saǵan?

Jastar eken ol ózi, jańa túlek,

Han eken násili taza, zaty derlik.

«Dúnıe isi-dúnıede qaıtar» degen,

Ózińe qas taýypsyń eń qaterlik.

Kóńiline sheshesiniń jara tústi,

Júzine Bekterbektiń qara tústi.

Termelep ótkenderden mysal aıtyp,

Sheshesi ortasyna ara tústi:

«Іnińe qansha aıtsań da ashýyńdy aıt,

Qatty aıt, batyryp aıt, aqylyńdy aıt.

Musylman qandy qanmen jýmaıtuǵyn,

Eı, balam, qanjar alǵan qolyńdy tart.

Men úshin qylmysyn kesh, óssin baǵyń,

Kórersiń ıgiligin mal men jannyń.

Jolyńa qurbandyǵyń men bolaıyn,

Qıyńyz Bekterbektiń qasyq qanyn».

-Eı, ana, bolyspańyz jaramasqa,

Bul aqymaq ıt eken ǵoı qara qasqa.

Beıkúná hanzadanyń qanyn tókken,

Ólimnen laıyqsyz shara basqa.

Ekeýiń-bir anaǵa kóp pe, balam?

Qylyshty qynapqa sal, serippe, balam.

Kórmesem jylap-jylap qoıar edim,

Kózimshe qanyn jerge tókpe, balam.

Shybyndaı janyn surap turmyn qalap,

Alashtyń ár isine júrsiń jarap.

Keshirmeseń, anańyz razy emes,

Saýamyn aq sútimdi kókke qarap.

Anasy sóıtip jylap, eńiredi,

Tórimnen qaldy jýyq kórim dedi.

Tileımin bir ólimnen dedi bul jol,

Syǵymdap turyp jasyn kózindegi.

Jolynda sharıǵattyń ana kútý,

Anany joq qoı bala renjitý.

Balaǵan anasynyń tilin alyp,

Óltirmeý-Bekterbekti qyldy beký.

Sonymen ólmeı qaldy Bekterbegi,

Aıyǵyp ólim qaýpi júrektegi.

Balaǵan anasynyń tiline erip,

Toqtapty osy arada ashý shegi.

Bekterbek aǵasyna aıtty keńes:

«Aǵat is menen ketken jóndi bilmes.

Qanqumar osylardyń arǵy tegi,

Túbinde ózińizge paıda bermes.

Belgili musylmanǵa munyń jaıy,

Ázer júr, jasy jetpeı bolyp taǵy.

Kórdiń be, kózi jaınap bara jatyr?

Jetpegir, mynaý turǵan Naýryzbaıy.

Zyndanda biri jatyr jastaýyraq,

Az ǵana jetpeı jatyr kúshi biraq.

Jaınaıdy pıaladaı eki kózi,

Bar oıy kúndiz-túni janjal qylmaq.

Saǵan dos bolǵanmenen, maǵan dushpan,

Sheshesi ana turǵan-ol bir mystan.

Bos sózge boljaýy joq ere qalyp,

Aıdaǵan bir ajal bar meni qysqan».

Balaǵan sonda taǵy ashýlandy,

Aqyryp, óńin buzyp qatýlandy.

-Basyńdy almaq edim aman qaldyń,

Anamyz jylaı turyp, alyp qaldy.

Bulardyń shaıqaı almas orys baǵyn,

Búkil qazaq qorǵaıdy shańyraǵyn.

Oınama aıǵyrmenen arqańdy alar,

Bir kún tartar aldyńa syı tabaǵyn.

Bekterbek, byljyramaı Táshkenge qaıt,

Zyndanda jatqan jannyń bárin bosat.

Mal-múlik, qazyna-jasaý bárin qaıtar,

Tóleýge kem-ketigin ber, maǵan ant.

Bularǵa jaman oımen jaqyn kelme,

Kelseń de jamandyqqa kóńil bólme!

Ataqty Abylaıdyń tuqymy bul,

Jazataıym bop ketseń, menen kórme!

Sonymen Bekterbektiń soty tyndy,

Kóńilsiz, biraq kúshpen basyn ıdi.

Jany aman qalǵanǵa qýanǵanmen,

«Túbi qaýip» dep oılar bul tuqymdy.

Qaraqasqa Balaǵan syıyn tartqan,

Mingizdi qara arǵymaq kúıme tartqan.

Altyn-kúmis beripti kereginshe,

Qazyna-jasaý taǵy bar túıege artqan.

Buıyryp Bekterbekti qosyp berdi,

Jasaýyl baqylaıtyn qasyna erdi.

Shashylyp ketken eken qazyna-jasaý,

Bir sabaq jibin qoımaı jıyp berdi.

Joǵalǵan tólep berdi, synǵandaryn,

Sanasyp birden-birden alǵandaryn.

Sheshtirip qol-aıaqta kisenderdi,

Bosatty zyndanǵa aıdap salǵandaryn.

Qıssanyń temasy edi-Kenesary,

Qatysty ister kóp bolyp kettim ary.

Demeńder ýaqyt aldy qur sózbenen,

Bolmaıdy bas-aıaqsyz istiń bári.

Kenege jańa keldi sóz kezegi,

Zyndannan áreń shyqty qaınap kegi.

Qapyda ólgen Sarjan men Esenkeldi,

Solardy oılap ezildi et-júregi.

Bıyl keldi on jeti jarym jasqa,

Jetisken qolǵanat joq taǵy basqa.

Bekterden eki aǵanyń kegin alý,

Ázirshe oılary joq odan basqa.

Qaınaıdy jasy jetpeı ishte jiger,

Kene aǵań ne qylaryn ózi biler.

Kegimdi Bekterbekten alyp ber»,-dep,

Kimderge «aǵataılap» ol júginer.

Opyq jep, áttegen-aı, qaǵar sanyn,

Shybyndaı baǵalamas ólse janyn.

Kúnásiz sabazdardy qyryp salǵan,

Áýeli, tóksem deıdi Bektiń qanyn.

Taıynan tańdap mingen qubaqan at,

Til bilgendeı janýar qylyǵy jat.

Júrse jorǵa, adýyn, minse myqty,

Shapsa, qustaı ushady bardaı qanat.

Bassa, jerge tuıaǵyn ildirmeıdi,

Bıik shoqtyq, uzyn bel ıilmeıdi.

Saýyry tóńkerilgen taı qazandaı,

Daýyldaı shapsa, boran gúrildeıdi.

Qubaqan júripti eken baqqan jerde,

Laıyq bir jylqy edi jaqqan erge.

Táýekel dep, Kene aǵań minip aldy,

Bolsa da qatýlanyp jasy kenje.

Surlanyp ishke tartyp alǵan qanyn,

Boıyna ilip aldy bar qarýyn.

Іsterin bastan keshken oılap kórdi,

Kimge aıtar aldymenen ne qylaryn?!

Baıaǵy qarý tyqqan Sálim noǵaı,

Onyń da qorlyǵy ótken, emes ońaı.

Eki aǵam qapyda óldi sol sebepti,

Aýady aqyrynda kóńili solaı.

Ýaǵdamen Bekke Sálim barǵan eken,

Berseńshi bererińdi maǵan degen.

Qyzyǵyp berem degen kóp aqshaǵa,

Anturǵan aldanǵanyna nanǵan eken.

Bekter aıtty:-Eı, Sálim, Qudaı atqan,

Zalymsyń joldasyńdy boqqa satqan.

Sen kimge serik bolyp jarasasyń,

Hanyńdy qandaı qyldyń, tuzyn tatqan?

Joǵal aýlaq, kózime kórinbe sen,

Menen jaqsylyq saǵan joq, sózime sen.

Mańyma baspa sen de, men de kórmen,

Shúkir qyl, qalaryńa ólmeı esen!

Sonymen Bekten Sálim aıańdapty,

Qııanat qylǵanyna uıalmapty.

Erteden dám-tuz tatyp úırenisken,

Kári ordaǵa qaıta kep baıandapty.

Kene aǵań Saǵyndyqty tapty surap,

Malymdy jıyp ber dep maǵan qurap.

Belgili qosyp qoıǵan jerlerinen,

Saǵyndyq bermek boldy malyn jınap.

Saǵyndyq júr degen soń júrmek boldy,

Sanasyp malyn jıyp bermek boldy.

Kene aǵań Saǵyndyqpen atqa minse,

Álgi Sálim bularǵa ermek boldy.

Keneniń oıynda bar qylar isi,

Sálimge jetetindeı qaptal kúshi.

Úndespeı Kene, Sálim kele jatyr,

Saǵyndyqtyń bularmen joq jumysy.

Jetýge taıap qaldy maly jaqqa,

Kez boldy aǵyp jatqan bir bulaqqa.

Kógalǵa attan túsip, dáret aldy,

Saǵyndyq besin namaz oqymaqqa.

Saǵyndyq namaz oqyp, otyrdy uıyp,

Táýbasyn biletuǵyn boıǵa ıirip.

Osy kezde Sálimdi Kenesary

Bas salyp, alyp urdy qylqyndyryp.

«Alla» degen daýysy bir-aq shyǵyp,

Qyryldap, sulap jatty boıy sýyp.

Bulqynýǵa shamasy kelmeı qapty,

Keńirdek, qyzyl óńesh sýyrylyp.

Saǵyndyq namaz oqyp sasqalaqtap,

Jańylyp, duǵasynan, kóp qaıtalap.

Sálimdi sulatyp sap otyr edi,

Er Kene túsi sýyq, kózi shatynap.

Namazyn sonda daǵy oqyp bopty,

Duǵa oqyp, taspıyǵyn tartyp bopty.

Jııa sap jaınamazyn jetip kelse,

It Sálim áldeqashan ólip bopty.

Qarııa qarap qapty tamashalap,

Alýǵa ýaqyt ótken arashalap.

Qabaǵy tas túıilip, júzi sup-sur,

Er Kene júresinen otyr qarap.

-Eı, balam, munyń qalaı, ne qylǵanyń?

Kelispepti shataqty saǵynǵanyń.

Zyndannan jańa bosap shyqqanyńda,

Bolmaıdy mundaı seniń qaǵynǵanyń.

Kene aıtty Saǵyndyqqa:-Osynym jón,

Ketti ólip qapylysta eki aǵam teń.

Qarý-jaraq qylyshyn osy urlaǵan,

Qalaısha sol qylyǵyn umytam men.

Qarýsyz qur qol qalǵan teń kele almaı,

Alyp qolyn bir ret sermeı almaı.

Maıdanda qylyshtasyp ólgen bolsa,

Jaıyma keter edim qun suramaı.

Endi armanym-Bekterbektiń qanyn shashsam,

At tuıaǵyn Tashkentte bir oınatsam.

Óz qylǵanyńdy ózińe qylamyn dep,

Qasqaıyp qarsy aldynda ózine aıtsam.

Saǵyndyq jaýap qatpaı qaldy sasyp,

Jan týmas osy kúnde budan asyp.

Kenekeń malyn jınap, úıge qaıtty,

Qastasqan bir dushpannyń qanyn shashyp.

Er Kene balalyǵyn endi tastap,

Sabyrlyqpen ár iske kóńil bastap.

Shashylǵan mal-múlkiniń bárin tapty,

Usaq malyn túıege aıyrbastap.

Bytyrap ketken elder bas qurapty,

Teńderin býyp-túıip, júgin artty.

Juma kún Aqmeshitte namazda eken,

Bekterge izdep kelip mynany aıtty:

«Bekterbek, is qylmadyń sen maǵan az,

Qazaqqa Saryarqada aıtarmyn naz.

Qanyń jerge tógilmeı qalmas seniń,

Kegimdi qaıtaramyn bıylǵy jaz.

Kelermin alys emes, qoıǵyn bilip,

Bir shabam Tashkenińdi oınap-kúlip.

Ótpeıtuǵyn tesemen basyńdy alyp,

Qanjolda torańǵyma ketem ilip.

Óziń aıt, ýaǵdańdy toqtaıtyn dál,

Qýyp jet kúshiń jetse, muqatyp qal.

Boıynda aq ólkeniń úsh kún tosam,

Jeńip ketseń, suraýsyz oljańdy al».

Kenekeń osyny aıtyp ketti kóship,

Tashkentte, el aldynda jeldeı esip.

Úndemeı ketip qalsa, ar emes pe,

Qylyshtaı Bekterbekti sózben kesip.

Kene batyr sol kóshkennen tynbaı tartyp,

Túıeniń qomyn sheshpeı júgin artyp.

Rústem batyr kezikti júz kisimen,

Saırandap, keń dalada júrgen shalqyp.

Rústem batyr edi elden shyqqan,

Teginde Abylaıdan ónege uqqan.

Kenekeń Rústemge jylap turyp,

Ólgen jan, kórgen qorlyq, bárin aıtqan.

Zyndannan qýanady bosadym dep,

Endi aqyldy ózińmen qosamyn dep.

Damyldap osy arada úsh kún jatyp,

Ýaǵdam-Bekterbekti tosamyn dep.

Balaǵan-Buqardaǵy el atasy,

Shapaǵat bizge tıdi yqylasy.

Tashkenttegi búkil el jaýym emes,

Dushpan sol Bekterbektiń qara basy.

Óltirsem Bekterbekti keri is emes,

Qanyma qanyn tóksem teris emes.

Qala shaǵyp, jer órtep, el qyrmasam,

Estise, Balaǵan da pálen demes.

Jekege shyqpaq Bekter qýyp jetse,

Kep qalar dep oılaımyn ajal jetse.

Aram oıly ańǵaldaý birdeme eken,

Saqtap ta tura almaımyn úsh kún ótse.

Rústem, aralasyp jaqyn kelme,

Qylysh ap, maǵan erip jaýǵa kirme.

Bar qazaq qaptap kelip óltirdi dep,

Qazaq-ózbek jaý bolyp keter múlde.

Bul isim-tilegenim óz basyma,

Bekterdiń qanym qaınar óz basyna.

Bir Bekterge bólinip ketse eki el,

Qalmaı ma basqa jurttyń tabasyna.

Birtalaı jasaýylmen kelmek olar,

Sizderdi syrttan kelgen biler olar.

At qoıyp aıqasatyn bolsa eki jaq,

Talaı jan qaza taýyp, shyǵyn shyǵar.

Kelip qalsa aıtarym Bekterbekke:

-Óziń shyq,-dep shaqyram jekpe-jekke.

Soǵystyń perisi eken Abylaı babam,

Shaqyrsam árýaǵyn bul serttikke.

Bekterdiń jaýym edi qara basy,

Basqanyń joq menimen baqtalasy.

Álim kelmeı álsirep bara jatsam,

Bolarsyń osy kezde arashashy.

Rústem kóp tyńdady basyn ızep,

Doǵardy sóz aıaǵyn «óziń bil» dep.

Eger bolsa, eki elden urys shyǵar,

Arandaspa araǵa qazaqpyn dep.

Qaıǵyrdy qapylysqa Rústem de,

Kóńil aıtty, duǵa oqyp ótkenderge.

Tuqymy Abylaıdyń asyl zatyń,

Qolqabys tıgizemin kel degende.

Keneniń aıtqan saıyn sózi óktem,

Áýelgi qaıtar emes aıtqan sertten.

«Jas bala jaý kórmegen degenmenen,

Alystan boljaıdy dep mynaý netken!»

Aqyl degen kóńilde janǵan shyraq,

Arymas alty aı júrse, minse pyraq.

«Oıy joqtyń kózi joq» deıdi eken ǵoı,

Jınamasa, ne paıda estip qulaq?

Búgin jas bolǵanmenen, erteń jeter,

Senbese óz boıyna, aıtpas beker.

Qansoqta, qatty qyrǵyn bolyp qalsa,

Arashalap alamyz, bolsa qater.

Shirkin-aı, týar ma, jan tap osyndaı,

Bolar ma bir kemeńger Abylaıdaı?!

Oı-qyryn alty alashtyń túgel kezsem,

Sandalarmyn osyǵan teń taba almaı.

Kórgendeı boldy Rústem Abylaıyn,

Tiledi bir Qudaıdan Kene baǵyn:

«Ólgenim tirilgendeı kórdim seni,

Synbasyn jaý aldynda seniń saǵyń!»

Sóıleıin Bekterbekten qaıta oralyp,

Alystap bara jatyr keıin qalyp.

Kene tospaq, ol qýmaq-ýaǵda bar,

Aıaǵy toqtar eken nege baryp?

Kene aǵań qaıtar emes ýaǵdadan,

Taımaǵan jas jolbarys kóńili jaýdan.

Bekter de erteń túste attanbaq bop,

Jıyp ap keńesip tur seksen palýan.

-Jarandar, bir jaýym bar ketti kóship,

Qylyshtaı aıtqan sózi batty kesip.

«Erkek bolsań, turamyn, kel,-dep ketti,

Qatyn bolsań jún saba, arqan esip».

Seksen palýan, báriń de estidińder,

Tashkentte estimegen qaldy kimder?

Juma kún Aqmeshitte-uly besin,

Namazǵa kirgen jannyń bári biler.

«Barmasań, kelem,-dedi,-keler jazda,

Keremetti kórsetem dedi sonda.

Boıatyp qyzyl qanǵa at tuıaǵyn,

Bastaryń baılanad dep qanjyǵamda».

Barmasaq shaqyrǵanda qoryqty der,

Saýyt kıip, saılanyp qaıta keler.

Ataqty musylmanda qala atasy-

Tashkentti oıran qylsa, el túnerer.

Aıtqan sertte biz turyp erteń qýsaq,

Jer orta, en dalada qyryp salsaq.

Qazaq kelse shabynyp, suraý salyp,

Orysqa jala jaýyp bura salsaq.

Orysqa olar ósh bop júrgen kópten,

Qashqyn bop, kóship júrgen sol sebepten.

Árqaısyń óz aýzyńa berik bolyp,

«Orys» dep biz kýáshi bolsaq shetten.

Arnap meni shaqyrdy jekpe-jekke,

Estirtip daýystady barlyq kópke.

Jas bala on segizge jańa kelgen,

Qaıdan teń kele alady Bekterbekke?!

Barasyń seksen batyr maǵan erip,

Turasyń tamashany shetten kórip.

Jelkesinen jetkizbeı qıyp salam,

Jastyqpen júrgen bolsa jannan jerip.

Ólikterin bir saıǵa ketsek úıip,

Qarǵa-quzǵyn jep bolar sasyp-shirip.

Mal-múlkin jıyp-terip olja qylsaq,

Suraý salyp kelgenshe, keter sińip.

Qazaqta-Abylaıdyń han ordasy,

Sansyz kóp altyn-kúmis qazynasy.

Bárińe teńbe-teń qyp tekke berem,

Bir sabaq jip te almaımyn, sózim ras.

Qolda bar qazynam da jetedi ǵoı,

Jaýdy jeńgen abyroı jetedi ǵoı.

Mal-múlik, dúnıeni sender alsań,

Ómirleriń baılyqpen ótedi ǵoı.

Bekterbek, mine, osyndaı sert beripti,

Ýaǵda-seksen palýan qol beripti.

Soǵysqa qatynaspa, ózim jetem,

Top jaıyp, sender aıbar kórset» depti.

Tashkentte el biledi Bekterbekti,

Aýyzda oraq orsa, beli myqty.

Aspandaǵy aq qazdy atyp alyp,

Sorpasyn bárine teń bermek bopty.

Bas ıdi seksen palýan eremiz dep,

Erligin Bekterbektiń kóremiz dep.

Jeńilip jekpe-jekte ólip qalsa,

Oılaıdy qaıta qashyp kelemiz dep.

Abylaı han-olardyń arǵy tegi,

Ejelden ketpeı júrgen jaýǵa kegi.

Bekterbek bul sapardan qaıta almaıdy,

Aıdaı ma eken ólimniń esirigi?

Táýekel, ne bolsa da boldy qýmaq,

Tańdaýly seksen palýan birge barmaq.

Qarý-jaraq asynǵan túsi sýyq,

At mindi eki-ekiden óńsheń sańlaq.

Seksen palýan bári batyr, bir jarkeýde,

Myqtylar da az emes qara sózde.

Tegin olja degenge bara jatqan,

Joq emes qoıan júrek ergender de.

Qaladan shyqty bular dúrildesip,

Qara kórmeı maqtanyp, jeldeı esip.

On kún júrgen kósh jolyn bir kún baspaq,

Aspanda emes, júrse eger jerde kóship.

Keledi kóshtiń súrleý izimenen,

Kúndiz jetpeı, asyǵyp túnimenen.

Tótelep, izdi tastap keter keıde,

Bastaǵan Bekterbektiń qolymenen.

Bárinde birden qosar jetektegen,

Shaba-shaba semiz at kekirektegen.

Únemi at minbeıtin qaladaǵy el,

Asty oıylyp, at soǵyp óbektegen.

Tizgin bos, erden ustap óbekteıdi,

Qamshylar shama da joq, tepekteıdi.

Aıyl tartyp, at jalyn ustap minbeı,

Jar izdep, qııa jerge jetekteıdi.

Qaraǵa erip keıbiri keled talmaı,

Qap-qalsam adasam dep, jol taba almaı.

Qarny ashqan, sýsyn da joq, áli quryp,

Meń-zeń bop uıqyly kóz shyryn almaı.

Bireý aıtar sharshadyq, qaıtamyz dep,

Bireý shyǵar Bekterge aıtamyz dep.

Bulardy qyzyqtyrǵan dúnıe shirkin,

Jaýdy alsaq, kóp oljaǵa batamyz dep.

Top-top bop arty qalǵan alys mańda,

Bekterbek úzdik keled jalǵyz alda.

Janynda kele jatqan úsh palýany-

Kerim, Kamal, taǵy bar bir palýany.

Ashýlanar artyna júrmediń dep,

Keıde keter kele ber, tosamyn dep.

Keıbiri qyrsyq minez, qııańqylar,

Buldanar asyqsań, sen kete ber dep.

At mingen kúreń qasqa qarabaıyr,

Enesi arǵymaqtan, qashar aıǵyr.

Zor keýde, sıyr jota, sympys quıryq,

Adymy alty qulash aram qatqyr.

Tosa-tosa Bekterbek sabyry qalmaı,

Sozyldy ásker arty ilese almaı.

Alaýyzdyq taǵy bar top ishinde,

Tegin olja bar degen sózge nanbaı.

Bekterbek úsh adammen buryn ketken,

Kene aǵań qaraýylda turyp kórgen.

Qubaqan atyn minip, «jekpe-jek» dep,

Qasqaıyp qas batyrdaı qarsy tóngen.

Bekterbek jalt qarady, bir selk etip,

Aıbarly ashty daýsy ketken ótip.

Bir sýyp, bir qýardy som denesi,

Ter basty óne boıyn dir-dir etip.

Jaltaqtap qaraı berdi jan-jaǵyna,

Batyrdyń shydaı almaı aıbaryna.

Ózi men janyndaǵy tórt-aq adam,

Yzaly toby keıin qalǵanyna.

«Jaý tosar» dep oılaǵan jeri de emes,

Shyǵatyn jekpe-jekke kezi de emes.

At soǵyp sharshap-shaldyǵyp del-sal bolǵan,

Áıteý bir úreı ushty, tegin emes.

Shyqpasam jekpe-jekke qoryqty der,

Qorqý da bar kóńilinde emes beker.

«Saspaǵan san soǵysta sabaz edim,

Mezgili jetti me-dep,-ajal keler?

Qaıdasyń, seksen palýan, maǵan ergen,

Birge kelmeı, men nege tastap kelgem.

Osy jol saý qalmaǵym ekitalaı,

Ajal ma, meni aldyna jetektegen?»

Áskerdiń arttan ergen qarasy joq,

Ajaldyń jer talǵaıtyn talasy joq.

Jas bala keshe kórgen búgin mundaı,

Aqyrar arystandaı kóńili toq.

Er Kene taǵy aqyrdy shapshań bol dep,

«Erkek bolsań shyq! deıdi, mine, men dep.

-Úsh kún tostym jolyńa kózdi qadap,

Bekterbek, jaýym, seni kelmedi dep.

Tashkentte júrýshi eń ǵoı alshań basyp,

Bir seniń aıbaryńnan kóshtik qashyp.

Kókek ushsań aıaǵyńnan, jerde tóbeń,

Basyńdy alyp ketemin, qanyń shashyp.

Aıypsyz zyndanyńda jattym shirip,

Kún kórmeı kóleńkede saǵym synyp.

Jýmasqa qandy qanmen oılap edim,

Aldyma óziń keldiń janushyryp.

Bul dúnıede keshpeımin, ol dúnıede,

«Ólimge ózi keler,-degen,-pende».

Qapyda ólgen eki aǵam-qos arysym,

Sol úshin ólesiń sen osy jerde.

Tashkentte esińde me aıtqan sózim?

Qan tógip, janyńdy alar keldi kezim.

Shendesip, ııanattap otyrmaımyn,

Kezek al, áýel buryn aıtar sózim.

Áýeli, Bekterbegim, kezek saǵan,

Qazaqta bir maqal bar: «ózbek-aǵam».

Kishi turyp, úlkenge jol beredi,

Jasy úlkendi biz qazaq deımiz aǵań.

Qart batyr, kópti kórgen qalma tanyp,

Armanda óldim deme qapyl qalyp.

Aıanba da, aldanba aıtarym sol,

Ádis, amal, kúsh serik qaırattanyp.

Naızańdy ur, qylysh shap, sadaǵyń tart,

Aýdarysyp, túse qap jaǵalas-shart.

Burynǵy batyrlardyń joly solaı,

Birinde jeńe almasań, ımanyńdy aıt!

Meniki-sodan keıin alar kezek,

Bilgenimdi isteımin, bol tezirek.

Jeńý-meniń bolady, ólý-seniń,

Seni ajal bastap kepti bolyp serik.

Ózbekshe alsań, óziń bil, qalmaqsha alsań,

Meni jeńý-dál saǵan áýre-sarsań.

Qapyda qaldym deme, Bekter batyr,

Osy joly men bolam saǵan qaıqań.

Kúbirlep Bekter aıtty:-Kene batyr,

Bir ajal ekeýmizge kele jatyr.

Ajaldyń shaıtany ǵoı kútip turǵan,

Shydamaı kezek aldy bylaı aqyr.

Er Kene bermeı turdy sózden tynys,

Silkinip Bekterbek te bastady urys.

Atyna jıren qasqa qamshy salyp,

Kók naıza kólbeı ustap, keldi qyrys.

Kezedi dál júrekten salamyn dep,

Ótkizip óńmeninen jaramyn dep.

Kók naızasyn kólbete qaǵyp qaldy,

Er Kene qoryqqan joq balamyn dep.

Qatty qol, aýyr naıza taıyp ketti,

Myqynynan saýytyn jaryp ketti.

Qaıtaryp, qaıta naıza dáldegenshe,

Er Kene dál jelkeden salyp ketti.

Omaqasyp jyǵyldy, moıny úzilip,

Salaqtap, jelkesinen qaldy ilinip.

Súıretilip salaqtap túsken kezde,

Osqyryp, jıren aty ketti júrip.

Jyǵyldy Bekterbegiń qara basyp,

Qorqyrap, ysyldady qanyn shashyp.

Aqyryp joldasyna tap bergende,

Barady «aǵataılap» olar qashyp.

Attandyrmaı Kamaldy ustap aldy,

Qaıyryp tap júrekten qylysh saldy.

Sarjandy qylyshpenen shapqan gózal,

Atynan sol arada-aq aýyp qaldy.

Janushyryp qalǵany qashqan boldy,

Belesten aldyndaǵy asqan boldy.

Týlaqtaı aralyǵyn alty-aq attap,

Er Kene qubaqanmen bir-aq ildi.

Ol-baıaǵy qylyshty Kerim eken,

Sarjannyń «hatty orysqa berdi» degen.

Óz qylǵanyn ózine oǵan da qyp,

Qashqanyn taǵy qýdy jeter me eken?!

Ony da bel asyrmaı ustap aldy,

Kóterip at ústinen aldyna aldy.

Taqymǵa basyp turyp, erge qysyp,

Shyńǵyrtyp mynadaı bir ýáde aldy:

-Úı, batyr, oıbaılama,

Serttessek, turamysyń ýaǵdańa.

«Bekterbektiń ólgenin kórdim» dep bar,

Keıingi kele jatqan palýandaryńa.

Soǵysar bolsa, tez kelsin, turam saqtap,

Janynan toıǵan bolsa ajal jaqtap.

Birin-biri qaldyrmaı qyryp salam,

Estirtip barlyǵyna aıtqyn naqtap.

Sense, eger óz kúshine kele bersin,

Ketirem bir aqyrsam, berekesin.

Álin bilmeı, álekke qalam dese,

Qudiretin Keneniń kelip kórsin.

Bekterdiń óz basy edi maǵan-dushpan,

Qutyrtyp osy ajaly ony qysqan.

Basqasymen ejelden egerim joq,

Ol tımese, men tımen, sertim aıtqan.

Sózimdi bastan-aıaq alǵyn uǵyp,

Bolmasa, óltiremin bir-aq uryp.

Aıtarym kóp dosyńa osy ǵana,

Toqtasyn tujyrymǵa ózi bilip.

Qadirli, sálem dersiń, Balaǵanǵa,

Kóne dos, jańa dos dep sanaǵanǵa.

Ǵumyrym bolsa, qurmetti syıym da bar,

Osyndaı úlken iske jaraǵanǵa.

Bekterbek ólip ketti qaza taýyp,

Ketken joq basqasyna naızam aýyp.

Ólgen jan, tógilgen qan, aqqan jastar,

Toqtady aınalyp kep ózin taýyp.

«Aıtam» dep álgi palýan ketti júrip,

Qýanyp, ólmegenge ishteı kúlip.

Aǵyzbastan tamyzbaı bárin aıtpaq,

Meıli dep, qoıa bergen janyn qıyp.

Barypty aldymenen qashqan biri,

Qan-sól joq, qoryqqannan sary júzi.

Ólgenin Bekterbektiń olarǵa aıtqan,

Osydan málim boldy Bektiń syry.

Top-top bop tozǵan kezde údireıip,

Keıingi taǵy barǵan súmireıip.

Úreıli, tili kúrmelip aıtar sózge,

Kórgenin baıan qyldy esin jıyp:

«Ajal týra aldaryńa barǵanyńa,

Qýanam ólmeı aman qalǵanyma.

Qyryp sap, olja áperem degen Bekter,

Shydamady bir qylysh urǵanyna.

Ólgenin kórdi kózim Bekterbektiń,

Kamal, Kerim taǵy óldi, óńkeı myqtyń.

Basqadan kóretuǵyn is emes bul,

Eı, Bekter, óz túbińe óziń jettiń.

Tegin olja ápermek bolǵan edi,

Egin sap, aýyzda oraq orǵan edi.

Aıtqany arymaıtyn jalǵan eken,

Aman qaıtsaq, jan bizge saýǵa dedi».

Tamsandy, ıapyrmaı, qaıtemiz dep,

Talaıy shyqty toptan qaıtamyz dep.

Sandaryn bir-aq qaǵyp, opyq jedi,

Kelgender tegin olja alamyz dep.

Jan tátti jalasy joq tiri janǵa,

Aman jetsem dep oılar erteń tańǵa.

Atynyń basyn burdy keıin qaraı,

Ókinip kelgenine batyp shańǵa.

Bekterdi qaıtty bular boqtaı-boqtaı,

Oljadan kóńili sýyp qaldy toqtaı.

Andyzdap órgen qoıdaı ketti bular,

Toqtatyp, bereke aıtar adam shyqpaı.

Qaraıdy art jaǵyna kóńili sýyp,

Jaý jetip qala ma dep, bizdi qýyp.

Qashqany jarysqannan bóten emes,

Shań qaldy art jaǵynda jerdi býyp.

Jol da alys kórinedi qarysqandaı,

Birinen-biri ozyp jarysqandaı.

Mal, baqyt kóńilge toq qumar adam,

Sonda da tátti bolmas shybyn jandaı.

Bireýdi bile almady bireý bilip,

Saly selge ketkendeı, saǵy synyp.

Bes kún júrgen joldaryn úsh kún basyp,

Tashkentke tún jarymda ketken kirip.

Er Kene jaýdyń kórdi qashqandyǵyn,

Shańy qap Aqólkeden asqandyǵyn.

Úreısiz Rústemge aıtyp otyr,

Bekterdiń qanyn sýdaı shashqandyǵyn.

Taǵy da Kamal menen Kerim de bar,

Bas alǵan, qylysh shapqan kúnáliler.

Olja almaqqa kelgender ketti qashyp,

Kezinde olar maǵan kúnásizder.

Jaratyp Rústem de, bále-aı, dedi,

Іstegen isteriniń sáni-aı, dedi.

Tomyryq, qara kúshke aqyl pana,

Kúsh penen aqyl-qaılań dál-aı, dedi.

Keneniń erligine kóńili toıyp,

Synalap kóp qaraıdy kóńil qoıyp.

Qol jaıyp, duǵa qylyp óz aýzymen,

Qosary kók qasqa atyn aıtyp soıdy.

Keneniń Bekterbekten kegi bitti,

Arqalap kópten júrgen aýyr ketti.

Ózin arys sanaǵan Bekterbektiń,

Túbine aqyrynda barys jetti.

At-tonyn alǵan edi olja qylyp,

Beripti Rústemge bárin qıyp.

Tashkentte tasyp júrgen Bekterbegiń,

Quzǵyn jep, aıdalada qalǵan shirip.

Rústem: «Kóp rahmet!» desip ketti,

Kóńili er Keneniń ósip ketti.

Ornyǵyp onshaqty kún damyldap ap,

Saırandap Saryarqaǵa kóship ketti.

Tigilip Abylaıdyń han ordasy,

Baıaǵy atameken jer ortasy.

Rústem at shaptyryp habar salyp,

Úsh júzde Kene dedi hannyń basy.

Han boldy sonan bylaı Kenesary,

Qıynnan qıystyryp kelgen sáni.

Ataqty árbir eldiń bı-sultany,

Kenege jyly ushyraı keldi bári.

Kenesary Kene han bolyp turyp,

Babasy Abylaıdyń jolyn qýyp.

Eldegi er júrekti, som bilekti,

Suryptap batyrlardy aldy jıyp.

Sheshen de, shejire de óz qasynda,

Aqyn menen duǵagóı moldasyn da.

Keneden aqyl surap turdy kelip,

Ataqty danyshpandar el basynda.

Talapty, taǵylym alǵan jastar da bar,

Kóp jasap, kópti kórgen qarttar da bar.

Bulardyń ortasynda Kene hany,

Ne túrli qıyn iske aqyl tabar.

Han bolyp Kenesary turdy shalqyp,

Úsh júzden ataǵy asyp ketti qalqyp.

Keneniń keremeti tolyp jatyr,

Ómirim bolsa taǵy berem aıtyp.

Jasymda bul qıssany jattaǵanmyn,

Qatysty kitap oqyp saqtaǵanmyn.

Eske alyp umytqandy qaıta jazǵan,

Sherıazdan-Sultanbaıdyń balasymyn.

Osymen Kenesary tura tursyn,

Qyzyqsa, estigen jan moıyn bursyn.

Munymen taýsyldy dep oılamańdar,

Taǵy aıtam «Naýryzbaıda» keıingisin.