BABALAR SÓZІ: Qalqaman stantsııasynyń ataýy týraly
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy. «Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.
***
Ertede Qalqaman degen jigit bolypty. Áke-sheshesi erte qaıtys bolyp, ár týysqanynyń úıinde júrip er jetti. Jastaıynan kórgeni jetimdik, joqshylyq bolǵandyqtan ba, Qalqaman óz qatarynan áldeqaıda eresek kórinetin. Ol uzyn boıly, eki ıyǵyna eki kisi mingendeı óte symbatty edi.
Osy aýylda Aqan, Jaqan degen eki aǵaıyndy jigit boldy. Minezderi ur da jyq, sodyr bolatyn. Olardyń attaryn estigende, besiktegi bala da jylaýyn qoıatyn. Solardyń Aqjibek degen qaryndasy bolǵan. Óte symbatty, sulý edi. Aqjibekke qansha yntazar bolsa da jigitter aǵalarynan qorqyp batpaıtyn. Qalqaman da Aqjibekke ǵashyq bolsa da, bir jaǵynan, aǵalarynan qoryqsa, ekinshi jaǵynan, qyzdy alyp qashqanda panalaıtyn eshkimi joǵyn oılap, ishten tynyp qoıatyn.
Bir kúni tańerteń aýyl ishi ý-shý bolyp jatyr. Qalqaman Aqjibekti alyp qashypty, endi sorlynyń kúni ne bolar eken. Ana sodyr eki aǵaıyndy Qalqamandy óltiremiz dep, alaqandaryna túkirip otyrǵan kórinedi. Úshinshi kún ótti. Qalqaman men Aqjibekten eshqandaı habar joq. Qutty bir jer astyna túsip ketkendeı. Arada bir apta ótkende aǵalary: «Qalqamanǵa qoıar shartymyz bar. Sony oryndasa, bárin de keshemiz. Oryndaı almasa, óz obaly ózine», - dep aǵaıyndarǵa habar salady. Ol sharty ne ekenin eshkim bilmese de, kónbeske amal qalmaıdy. Sonda Aqjibektiń aǵalary: «Qalqaman aldymnan shaýyp ótsin, men ony atamyn, eger aman qutylsa, sózim - sóz. Eger qutyla almasa, maǵan eshkimniń ókpesi joq», - deıdi. Qyzdyń aǵalary quralaıdy kózge atqan mergen ekenin biletin aýyl adamdary qatty sasady.
Kórshi aýylda Qalqamannyń Qarajigit degen dosy bolatyn. Ol da Qalqaman sııaqty taqyr kedeı edi. Bar baılyǵy - qumaı tazysy men báıge aty bolatyn. Bul habardy estigen Qarajigit aýylǵa kelip, aǵaıyndardan Qalqamanmen kezdestirýin suraıdy.
Qalqamanǵa Qarajigit: «Týmasaq ta týǵandaı edik, basyńa aýyr kún týǵanda úıde jata almadym. Óziń de bilesiń, Aqan men Jaqan quralaıdy kózge atatyn mergender. Olardyń oǵynan qutylý múmkin emes. Bar úmitim astymdaǵy atymda. Talaı júırikti shań qaptyryp edi. Olardyń oǵynan bir qutqarsa, osy báıge kúreńim qutqarar», - deıdi. Osyǵan pátýalasqan Qalqaman Qarajigitti Aqjibektiń aǵalaryna jiberedi.
Belgilengen ýaqytta bir Allaǵa ǵana jalbarynyp, Qalqaman Aqan men Jaqannyń aldynan shaýyp ótedi. Osy sátti kútken olar da oq atyp úlgeredi. Búkil aýyl, jora-joldas bolyp, tilegen tileýler qabyl bolyp, Qalqaman qos mergenniń oǵynan aman qalady.
Qansha sotqar bolsa da, bergen ýádelerinde turyp, Aqan men Jaqan Qalqaman men Aqjibekti qosyp, óz aldaryna otaý etip shyǵarady. Sol oqıǵa bolǵan jazyq dala qazir úlken stantsııa boldy. Ol «Qalqaman» stantsııasy dep atalady.
