BABALAR SÓZІ: «Betpaqdala» ańyzy
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy.
«Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.
***
Qazaq-qalmaq shapqynshylyǵy kezinde jońǵar áskerleri bas qosyp jınalyp, qazaq jerin tolyq jaýlap alý úshin joryqqa shyǵady. Kóptegen kúnder boıyna sapar shekken áskerler qarsylyq kórsetetin qalyń qosyn kezdese qoımapty. Birte-birte qajyǵan jaý jasaqtary as-sý taba almaı qınalypty.
Ózderinshe máslıhat qurǵan olar on myń jasaqty arnaıy attandyryp, qalǵandary qos tigip, keń ólkege jaıǵasypty. Arada aıdan astam ýaqyt ótkende sol qosynnan eki-aq adam qaıtyp oralypty. Qalmaqtyń batyry: «Qazaq jasaqtaryna kezigip, osyndaı kúıge dýshar boldyńdar ma?» degende, jańaǵy ekeýi bylaı depti: «Biz eshqandaı jasaq kezdestirgenimiz joq, biraq bir en dalaǵa túsip, onyń sheti men shegin taba almaı isherge sý, jerge tamaq bolmaı, ashtyqtan-shólden ekeýmizden basqasy maıyp boldy», - dep jaýap beripti.
Osy áńgimeni estigen qalmaq batyry bir mergenine bes júz jasaqty qosyp berip, jańaǵy eki adamdy aldaryna salyp, ólgenderdi kórip kelińder dep jiberedi. Qosyn dalany tapqanymen ólgen adamdardy kezdestire almaıdy.
Sóıtse, qyrylǵan áskerdiń ústinen qum basyp tastaǵan eken. Qaıtyp kelgen jańaǵylar qalmaqtyń batyryna: «Ózi qum dala eken, ózi jazyq eken, ózi betpaq eken. Qyrylǵan áskerlerdi kóre almadyq», - deıdi. Sodan beri jańaǵy ólke «Betpaqdala» atanyp ketipti.
