BABALAR SÓZІ: Balqash kóliniń ataýy qaıdan shyqty?
ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy.
«Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanady.
***
Ertede Balqash degen baı bolǵan eken. Onyń kórkine aqyly saı Іle degen qyzy bolypty. Іleniń kóriktiligi men aqyldylyǵy jan-jaqqa ańyz bolyp taraıdy. Іlege quda túsýshiler kele bastaıdy. Biraq Іle qyz olardyń birde-bireýine óz sezimin aldyrmaıdy.
Sol elde Qaratal degen batyr, kedeı jigit bolady. Ol únemi jarly-jaqybaılardyń sózin sóılep, olarǵa kómek berip júredi.
Birde Balqash baı úlken as beredi. Bul asta aqyndar aıtysyp, jaýyryny jerge tımegen palýandar beldesedi. Shabandozdar báıgege túsedi. Bul asty bergende Balqash baıdyń oıynda qyzy Іlege bolashaq kúıeý izdeý de joq emes-ti. Osy asta Іle men Qaratal kezdesedi. Bir kórgennen bir-birine tánti bolǵan eki jas tek ishteı uǵysady. Segiz qyrly, bir syrly Qaratal bul asta erekshe kózge túsedi. Balqash baı qyzy Іleniń Qaratalǵa erekshe iltıpat kórsetýinen qatty shoshynady. Qarataldy qyzyna teń kórmeıdi. Balqash baı baqyt tek baılyqta dep uǵady. Qaratal Іlege qansha yntyzar bolǵanymen, arada alynbas qamal baryn uǵady. Ol - óziniń kedeıligi edi.
Іle Qarataldy shyn súıetindigin aıtyp, ákesinen ruqsat suraıdy. Balqash baı ruqsat bermek túgili jigittiń atyn ataýǵa tyıym salady. Aqyry ebin taýyp, Іle men Qaratal aýyldan qashyp shyǵady. Qyzynyń kedeı jigitpen qashyp ketkenin bilgen Balqash baı ózi bas bolyp arttarynan qýady. Іle men Qaratal qýǵynshylardan qutylmasyn biledi de, ákesin tosyp alady. Ákesimen bir aýyz sózge keledi. Іle: «Áke, men tek Qarataldy súıemin. Ómirde baılyqtan joǵary kúsh bar ekenin bilmediń. Ol kúsh - mahabbat. Ózińnen sońǵy ótiner jalǵyz tilegim: tirshilikte birge bolmaǵan tánimiz o dúnıede birge bolsyn, Qaratal ekeýimizdi birge jerle», - deıdi de bıik quzdan etekke qulaıdy.
Qyzynyń parsha-parsha bolǵan jansyz denesin kórgen Balqash baı esinen tanyp qulaıdy. Arada biraz ýaqyt ótip, ózi-ózine kelgen Balqash baı janyndaǵylarǵa: «Men ómirde úlken qatelik jiberdim. Adam úshin bar baılyq ta, baqyt ta bala ekenin endi túsindim. Tirligimde jibergen qateligimdi o dúnıede jýaıyn, Іle men Qaratal eki saǵam bolsyn», - dep eki balasynyń ortasyna jatyp, ózine-ózi qanjar salady. Mine, Balqash kóli Balqash baıdyń kóz jasynan paıda bolyp, únemi eki saǵasynan kelip quıatyn Іle men Qaratal demimen tolyǵyp otyrady eken.
