BABALAR SÓZІ: Balabaqsynyń kóripkeldigi
ASTANA. QazAqparat - ASTANA. QazAqparat - «QazAqparat» halyqaralyq aqparattyq agenttigi Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń 2015 jyly Qazaq handyǵy qurylýynyń 550 jyldyǵyn ótkizý týraly bastamasyna oraı «Qazaq handyǵyna 550 jyl» atty arnaıy jobany iske qosty. Bul joba aıasynda «Babalar sózi», «Qazaq handary», «Ejelgi qalalar tarıhy», «Halyq qazynasy» qatarly jańa aıdarlar ashyldy. «Babalar sózi» aıdary negizine «Mádenı mura» baǵdarlamasy aıasynda shyqqan 100 tomdyq aýyz ádebıetiniń jyr-tolǵaýlary, qıssa-dastandar, sóz ustaǵan sheshender men bılerimizden qalǵan naqyldar, tarıhı jádigerler alyndy. «Qazaq handary» aıdarynda tarıhymyzda eline qorǵan bolǵan handardyń ómiri týraly derekter beriledi. Al «Ejelgi qalalar tarıhy» aıdaryna qazaq dalasyndaǵy órkenıettiń ordasy bolǵan kóne qalalardyń tarıhy týraly jazbalar jarııalanady. «Halyq qazynasy» aıdary boıynsha, Qazaqstandaǵy tarıhı, mádenı eskertkishter, qazaq halqynyń salt-dástúrleri, qolóner, qarý-jaraqtary týraly maǵlumattar berilmek. Joba materıaldary qazaq tilinde (qazaqsha jáne tóte jazýmen) agenttik saıtynda jarııalanyp otyrady.
***
Kenesary men Naýryzbaı qyrǵyzdardyń qolyna túsip qalǵan soń, Aǵybaı Saryarqaǵa, Qarqaraly ýezine qaraı ózine belgili Betpaq shólindegi Shýdy asyp kóshti. Muny Bóltirik estip, artynan bes júzdeı kisimen izine túsedi. Budan Aǵybaı batyrdyń esh habary bolmaıdy.
Kóship kelse, qonarlyq jerdegi sý boıynan bir qara nar, bir at, ıtarqa qos kórindi. Sol qostan bir jýan, zor eńgezerdeı bireý shyǵyp:
- Iá, Aǵyke! Aman-esensiz be? Sizdi kútip jatqanyma eki kún boldy. Meniń zatym - qýandyq, jasymnan úısinge sińip ketken em, atym - Balabaqsy. Qara qobyz bıyl ólesiń degen soń kele jatyrmyn, qasymda úısinnen alǵan qatynym bar.
Aǵybaı aıtty:
- Olaı bolsa qara qobyzdy tart, meni qýǵan adam bar ma eken? - degende, Balabaqsy qara qobyzdy tartyp otyryp:
- Oıpyrym-aı, Aǵyke! Kóp kisi Shýdan ótip qýyp keledi, bir Bóltirik degen saqaldy adam shart júginip otyr», - deıdi. Aǵybaı úndemeıdi.
Batyrdyń kóshi osy sýǵa qonady. Biraz ýaqyttan soń bulardyń qasyna eki qos sarttar kelip túsedi. Sarttar kórshi qonyp jatqan Aǵybaı degen soń qorqyp, sasady.
Kerýenbasshy sart «Aǵybaıǵa sálem beremin» dep, Aǵybaıdyń qosyna keledi. Aǵybaı «eshkim senderge tımeıdi», - degen soń sarttardyń qorqynyshtan kóńili basylady. Tań atqan soń sarttardyń kerýen basshysy birneshe toǵanaq nárselerimen tartý-taralǵy beredi.
Keterinde kerýenbasshyǵa Aǵybaı hat beredi: «Myna meni qýyp kele jatqan úısin Bóltirik batyrǵa ber, buryn ózine aıtqan ýádem bar edi, «er kezegi úshke deıin» dep, eki ret ajaldan qaldyryp em, endi qazirden bastap mal-múlik, qatyn-balalardy Saryarqaǵa údire kóshiremin. Ózim alpys eki týysqanymmen osy arada úsh kún kútemin, shól Betbaqtyń dalasynda emin-erkin qımyldap, sher qumardan shyǵaıyn, dúnıe eki kelmes», - dep tapsyrdy.
Sarttar qýana-qýana rıza bolyp jóneldi. Batyr kóshin jóneltip jiberip, alpys eki kisimen sol arada qaldy.
Ekinshi kúni Bóltirik batyr sarttarǵa kez bolady. Bulardan: «Kóship bara jatqan el kórdińder me?» - dep suraıdy. Bular:
«Kórdik, Aǵybaı batyr kóship barady, ekinshi sýda sizderdi kútip qaldy», -dep hatyn beredi.
Sarttar: «Iá, batyr! Biz Aǵybaıdy kórdik, ózin adamǵa uqsata almadyq, atyn bu dúnııanyń maly deı almadyq, «sher, qumardan shyǵaıyn» dep kútip jatyr, egerde til alsańyz, qaıtyńyz?», - deıdi.
Bóltirik batyr oılanyp-oılanyp otyryp: «Hatta da osy, aýyzsha da osy, munysynyń bári ras, Kenesary syqyldy hanynan aıyrylyp, Naýryzbaıdaı batyrynan aıyrylyp kúıindi bolyp, ashý-yzamen kózine qan tolyp barady, aldymen meni mert qylady, qoı, bunymen jaǵalaspaı-aq qaıtaıyq»,-dep qaıtyp ketedi.
Úsh kún jatyp, tórtinshi kúni Balabaqsy qobyzyn tartyp: «Eı, Aǵeke! Bóltirik Shýdan ótip qaıtyp ketti», - deıdi. Aǵybaı aman-esen kóshine keledi. Balabaqsyny eline aman-esen jetkizip salyp, eki qulyndy bıe, bir saýyn ińgen túıe beripti.
Sol jyly qatty jut bolyp, Balabaqsy qaıtys bolady.
